Samenvatting
Milieukunde (cursus)
2023-2024
Chloé Legrand
,1 Inleiding ........................................................................................... 3
1.1 Wat is milieu & waarom milieukunde ............................................................................... 3
1.1.1 Milieu & mens.......................................................................................................... 3
1.1.2 De aarde als eiland: hulpbronnen & ecosysteemdiensten .......................................... 3
1.1.3 Milieukunde ............................................................................................................ 3
1.2 De planetaire grenzen (Rockstrom, 2017) ......................................................................... 4
1.2.1 “From a small world on a big planet to a big world on a small planet” .......................... 4
1.2.2 De 9 kritische systemen (Rockstrom, 2017) ............................................................... 5
1.3 Duurzaamheid ............................................................................................................... 8
1.4 Milieuwetgeving ............................................................................................................. 8
1.5 Milieudruk van diverse sectoren Vlaanderen .................................................................... 9
2 Lucht .............................................................................................. 10
2.1 De atmosfeer ............................................................................................................... 10
2.1.1 Samenstelling van de atmosfeer ............................................................................. 10
2.1.2 De lagen van de atmosfeer ..................................................................................... 10
2.1.3 Luchtbewegingen binnen de troposfeer .................................................................. 11
2.2 Emissie van luchtverontreinigende stoffen ..................................................................... 11
2.2.1 Sectoren ............................................................................................................... 12
2.2.2 Stoffen met een impact op onze gezondheid ........................................................... 12
2.2.2.1 Fijn stof .......................................................................................................... 13
2.2.2.2 NOx ............................................................................................................... 13
2.2.2.3 Ozon (O3) ....................................................................................................... 14
2.2.2.4 Smog ............................................................................................................. 14
2.2.2.5 Luchtkwaliteit en burgerparticipatie ................................................................. 15
2.2.3 Stoffen met een impact op het milieu & de ecologie ................................................. 16
2.2.3.1 Verzuring en vermesting .................................................................................. 16
2.2.3.2 Opwarming van de aarde ................................................................................. 17
2.3 Luchtzuivering.............................................................................................................. 20
2.3.1 Preventie ............................................................................................................... 20
2.3.2 Natuurlijke fysische processen als voorbeeld .......................................................... 20
2.3.3 Luchtzuiveringstechnieken ..................................................................................... 21
2.3.3.1 Luchtzuivering voor aerosolen (=stoffilters) ...................................................... 21
2.3.3.2 Luchtzuivering voor gassen .............................................................................. 25
2.3.3.3 Luchtzuivering voor geur .................................................................................. 29
3 Water ............................................................................................. 30
3.1 Bronnen van (zoet) water .............................................................................................. 30
, 3.1.1 Grondwater ........................................................................................................... 30
3.1.2 Oppervlaktewater .................................................................................................. 31
3.1.3 Hemelwater .......................................................................................................... 31
3.2 Rationeel watergebruik ................................................................................................. 32
3.2.1 Waterverbruik beperken ......................................................................................... 32
3.2.2 Duurzame waterbron ............................................................................................. 33
3.2.2.1 Waterhergebruik ............................................................................................. 33
3.2.2.2 Gebruik van hemelwater.................................................................................. 34
3.2.2.3 Gebruik van oppervlaktewater ......................................................................... 35
3.2.2.4 Gebruik van grondwater .................................................................................. 35
3.2.2.5 Gebruik van leidingwater ................................................................................. 36
3.2.3 Waterzuivering....................................................................................................... 36
3.2.3.1 Voorbehandeling............................................................................................. 37
3.2.3.2 Fysico-chemische zuivering............................................................................. 37
3.2.3.3 Biologische zuiveringen ................................................................................... 38
3.2.4 Typische afvalwaterstromen landbouwsector & behandelingen ................................ 42
3.2.4.1 Perssappen en run-off van een kuilplaat ........................................................... 42
3.2.4.2 Afvalwater van melkwinning ............................................................................ 43
3.2.4.3 Run-off van verharde oppervlakken .................................................................. 43
3.2.4.4 Afvalstromen in de tuinbouw ........................................................................... 43
3.2.4.5 Huishoudelijk afvalwater ................................................................................. 43
4 Bodem ............................................................................................ 44
4.1 Isolatietechnieken ........................................................................................................ 44
4.2 Ex-situ technieken ........................................................................................................ 44
4.3 In-situ technieken ........................................................................................................ 45
, 1 Inleiding
1.1 Wat is milieu & waarom milieukunde
1.1.1 Milieu & mens
Milieu: het fysieke, levende & niet) levende omgeving waarin de mens leeft
➔ Afhankelijk ervan voor onze basisbehoeften
➔ Menselijke activiteiten
o Ons leven is hierdoor verbeterd
o Schade toegebracht aan natuurlijke systemen die ons ondersteunen
▪ Lucht- en waterverontreiniging
• Bedreiging: ons welzijn op kort termijn & vermogen op lang termijn
overleven
1.1.2 De aarde als eiland: hulpbronnen & ecosysteemdiensten
Aarde wordt gezien als eiland → met eindige hulpbronnen & ecosystematische diensten
➔ De mens & andere levende wezens moeten omgaan met beperkte materialen
o Hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen
▪ Worden in korte perioden weer aangevuld
• Zonlicht, wind & golfenergie
o Niet-hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen
▪ Zijn eindig & worden langzamer gevormd dan wij te gebruiken
• Mineralen & ruwe olie
Voorbeelden van ecosysteemdiensten (diensten geleverd door goed functionerende planeet)
- Voorkomen van bodemerosie door vegetatie
- Reguleren van zuurstof, ozon… en andere atmosferische gassen
- Temp. & neerslag regelen door middel van oceaanstromingen, wolkvorming, enz.
- Het produceren van vis, wild, gewassen, noten & vruchten die mensen eten
1.1.3 Milieukunde
Milieukunde → richt zich op relatie tussen mens & milieu + het oplossen/voorkomen van
milieuproblemen
Milieukunde (cursus)
2023-2024
Chloé Legrand
,1 Inleiding ........................................................................................... 3
1.1 Wat is milieu & waarom milieukunde ............................................................................... 3
1.1.1 Milieu & mens.......................................................................................................... 3
1.1.2 De aarde als eiland: hulpbronnen & ecosysteemdiensten .......................................... 3
1.1.3 Milieukunde ............................................................................................................ 3
1.2 De planetaire grenzen (Rockstrom, 2017) ......................................................................... 4
1.2.1 “From a small world on a big planet to a big world on a small planet” .......................... 4
1.2.2 De 9 kritische systemen (Rockstrom, 2017) ............................................................... 5
1.3 Duurzaamheid ............................................................................................................... 8
1.4 Milieuwetgeving ............................................................................................................. 8
1.5 Milieudruk van diverse sectoren Vlaanderen .................................................................... 9
2 Lucht .............................................................................................. 10
2.1 De atmosfeer ............................................................................................................... 10
2.1.1 Samenstelling van de atmosfeer ............................................................................. 10
2.1.2 De lagen van de atmosfeer ..................................................................................... 10
2.1.3 Luchtbewegingen binnen de troposfeer .................................................................. 11
2.2 Emissie van luchtverontreinigende stoffen ..................................................................... 11
2.2.1 Sectoren ............................................................................................................... 12
2.2.2 Stoffen met een impact op onze gezondheid ........................................................... 12
2.2.2.1 Fijn stof .......................................................................................................... 13
2.2.2.2 NOx ............................................................................................................... 13
2.2.2.3 Ozon (O3) ....................................................................................................... 14
2.2.2.4 Smog ............................................................................................................. 14
2.2.2.5 Luchtkwaliteit en burgerparticipatie ................................................................. 15
2.2.3 Stoffen met een impact op het milieu & de ecologie ................................................. 16
2.2.3.1 Verzuring en vermesting .................................................................................. 16
2.2.3.2 Opwarming van de aarde ................................................................................. 17
2.3 Luchtzuivering.............................................................................................................. 20
2.3.1 Preventie ............................................................................................................... 20
2.3.2 Natuurlijke fysische processen als voorbeeld .......................................................... 20
2.3.3 Luchtzuiveringstechnieken ..................................................................................... 21
2.3.3.1 Luchtzuivering voor aerosolen (=stoffilters) ...................................................... 21
2.3.3.2 Luchtzuivering voor gassen .............................................................................. 25
2.3.3.3 Luchtzuivering voor geur .................................................................................. 29
3 Water ............................................................................................. 30
3.1 Bronnen van (zoet) water .............................................................................................. 30
, 3.1.1 Grondwater ........................................................................................................... 30
3.1.2 Oppervlaktewater .................................................................................................. 31
3.1.3 Hemelwater .......................................................................................................... 31
3.2 Rationeel watergebruik ................................................................................................. 32
3.2.1 Waterverbruik beperken ......................................................................................... 32
3.2.2 Duurzame waterbron ............................................................................................. 33
3.2.2.1 Waterhergebruik ............................................................................................. 33
3.2.2.2 Gebruik van hemelwater.................................................................................. 34
3.2.2.3 Gebruik van oppervlaktewater ......................................................................... 35
3.2.2.4 Gebruik van grondwater .................................................................................. 35
3.2.2.5 Gebruik van leidingwater ................................................................................. 36
3.2.3 Waterzuivering....................................................................................................... 36
3.2.3.1 Voorbehandeling............................................................................................. 37
3.2.3.2 Fysico-chemische zuivering............................................................................. 37
3.2.3.3 Biologische zuiveringen ................................................................................... 38
3.2.4 Typische afvalwaterstromen landbouwsector & behandelingen ................................ 42
3.2.4.1 Perssappen en run-off van een kuilplaat ........................................................... 42
3.2.4.2 Afvalwater van melkwinning ............................................................................ 43
3.2.4.3 Run-off van verharde oppervlakken .................................................................. 43
3.2.4.4 Afvalstromen in de tuinbouw ........................................................................... 43
3.2.4.5 Huishoudelijk afvalwater ................................................................................. 43
4 Bodem ............................................................................................ 44
4.1 Isolatietechnieken ........................................................................................................ 44
4.2 Ex-situ technieken ........................................................................................................ 44
4.3 In-situ technieken ........................................................................................................ 45
, 1 Inleiding
1.1 Wat is milieu & waarom milieukunde
1.1.1 Milieu & mens
Milieu: het fysieke, levende & niet) levende omgeving waarin de mens leeft
➔ Afhankelijk ervan voor onze basisbehoeften
➔ Menselijke activiteiten
o Ons leven is hierdoor verbeterd
o Schade toegebracht aan natuurlijke systemen die ons ondersteunen
▪ Lucht- en waterverontreiniging
• Bedreiging: ons welzijn op kort termijn & vermogen op lang termijn
overleven
1.1.2 De aarde als eiland: hulpbronnen & ecosysteemdiensten
Aarde wordt gezien als eiland → met eindige hulpbronnen & ecosystematische diensten
➔ De mens & andere levende wezens moeten omgaan met beperkte materialen
o Hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen
▪ Worden in korte perioden weer aangevuld
• Zonlicht, wind & golfenergie
o Niet-hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen
▪ Zijn eindig & worden langzamer gevormd dan wij te gebruiken
• Mineralen & ruwe olie
Voorbeelden van ecosysteemdiensten (diensten geleverd door goed functionerende planeet)
- Voorkomen van bodemerosie door vegetatie
- Reguleren van zuurstof, ozon… en andere atmosferische gassen
- Temp. & neerslag regelen door middel van oceaanstromingen, wolkvorming, enz.
- Het produceren van vis, wild, gewassen, noten & vruchten die mensen eten
1.1.3 Milieukunde
Milieukunde → richt zich op relatie tussen mens & milieu + het oplossen/voorkomen van
milieuproblemen
