1 TABLE OF CONTENTS
2 Inleiding ..................................................................................................... 15
2.1 Ontwikkelingsstoornis ................................................................................... 15
2.1.1 Kenmerken van een Ontwikkelingsstoornis: ................................................................ 15
2.1.2 Voorbeelden van ontwikkelingsstoornissen: ............................................................... 15
2.1.3 Definities: ................................................................................................................. 16
2.1.4 Voorbeelden van hoe deze stoornissen invloed kunnen hebben op leren: ..................... 16
2.1.5 Tabel van Kernwoorden:............................................................................................. 16
2.2 Leerproblemen versus Leerstoornissen ........................................................... 16
2.2.1 Leerproblemen .......................................................................................................... 17
2.2.2 Leerstoornissen ........................................................................................................ 17
2.2.3 Voorbeelden: ............................................................................................................ 18
2.2.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 18
2.2.5 DSM-V Criteria voor Leerstoornissen .......................................................................... 18
2.2.6 Dyslexie en Dyscalculie ............................................................................................. 21
2.2.7 Oorzaak van Leerstoornissen ..................................................................................... 24
2.2.8 persoonlijke impact ................................................................................................... 26
2.2.9 Impact Onderwijs ...................................................................................................... 28
2.2.10 Leerstoornissen: Theorie en Praktijk ........................................................................... 31
2.2.11 Onderwijspsycholoog ................................................................................................ 33
2.2.12 Onderwijs in Vlaanderen ............................................................................................ 36
2.2.13 Conclusie ................................................................................................................. 39
2.2.14 Inclusief Onderwijs .................................................................................................... 39
3 HET DYSLEXIEDEBAT ................................................................................... 42
3.1 Het Dyslexiedebat - Populair Beeld van Dyslexie .............................................. 42
3.1.1 Wat is Dyslexie? ........................................................................................................ 42
3.1.2 Samenvatting ............................................................................................................ 42
3.1.3 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 43
3.1.4 Conclusie ................................................................................................................. 43
3.2 Het Begrip ‘Dyslexie’ ...................................................................................... 43
3.2.1 Lange Discussie over de Definitie van Ontwikkelingsdyslexie ....................................... 43
3.2.2 Discussie over het Onderscheiden van Dyslexie van Andere Zwakke Lezers .................. 44
3.2.3 Het Begrip ‘Dyslexie’ in Vraag ..................................................................................... 44
3.2.4 Samenvatting van het Begrip ‘Dyslexie’ ....................................................................... 45
3.2.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 45
3.2.6 Conclusie ................................................................................................................. 46
3.3 Effecten op Definities van Dyslexie ................................................................. 46
3.3.1 DSM-V (2013) en de Term ‘Specific Learning Disorder’ ................................................. 46
3.3.2 Definitie van Dyslexie in het Nederlands Taalgebied .................................................... 47
3.3.3 Effecten van de Definitie op het Begrip Dyslexie ........................................................... 47
3.3.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 47
3.3.5 Conclusie ................................................................................................................. 48
3.4 Afbakening Specifieke Groep Dyslectici .......................................................... 48
3.4.1 Exclusiecriteria in Verschillende Definities .................................................................. 48
3.4.2 Zuiver Beschrijvende Definitie van Dyslexie ................................................................. 49
3.4.3 Tussenpositie Tussen Beschrijvende en Verklarende Definitie ...................................... 49
3.4.4 Conclusie ................................................................................................................. 50
pg. 1
, 3.4.5 Tabel van Kernwoorden:............................................................................................. 50
3.4.6 Conclusie ................................................................................................................. 50
3.5 Zwak Lezen of 'Leer'-Stoornis? ........................................................................ 50
3.5.1 Problemen in het Leerproces...................................................................................... 50
3.5.2 Hardnekkigheid of Resistentie van het Probleem ......................................................... 51
3.5.3 Oplossing: "Respons to Instruction" Modellen ............................................................. 51
3.5.4 Samenvatting van Zwak Lezen of ‘Leer’-Stoornis ......................................................... 52
3.5.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 52
3.5.6 Conclusie ................................................................................................................. 53
3.6 Recente RTI-Modellen (Fuchs & Fuchs) ............................................................ 53
3.6.1 Geïntegreerd in de Klassenpraktijk ............................................................................. 53
3.6.2 Voorwaarden voor het RTI Model ................................................................................ 53
3.6.3 Voordelen van het RTI Model ...................................................................................... 54
3.6.4 Samenvatting van Recente RTI-Modellen .................................................................... 54
3.6.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 55
3.6.6 Conclusie ................................................................................................................. 55
3.7 Discrepantiemodel ........................................................................................ 55
3.7.1 Discrepantiecriterium ................................................................................................ 55
3.7.2 Bezwaren Tegen het Discrepantiemodel ..................................................................... 56
3.7.3 Samenvatting van het Discrepantiemodel ................................................................... 57
3.7.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 57
3.7.5 Conclusie ................................................................................................................. 57
3.8 Rol van Intelligentie........................................................................................ 58
3.8.1 Oorzaak van Dyslexie: Niet Te Vinden in Hogere Cognitieve Processen ......................... 58
3.8.2 Bredere Problemen bij Zwakke Lezers ......................................................................... 58
3.8.3 Specificiteitsparadox ................................................................................................. 59
3.8.4 Samenvatting van de Rol van Intelligentie ................................................................... 59
3.8.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 59
3.8.6 Conclusie ................................................................................................................. 60
3.9 Het Brein en Dyslexie ..................................................................................... 60
3.9.1 Bestaat Er Iets Als Een Dyslexie-Specifieke Onderliggende Stoornis? ............................ 60
3.9.2 Hersenfuncties Voor en Na Behandeling van Dyslexie .................................................. 61
3.9.3 Conclusie ................................................................................................................. 61
3.9.4 Tabel van Kernwoorden:............................................................................................. 62
3.9.5 Conclusie ................................................................................................................. 62
3.10 Erfelijkheid en Dyslexie .................................................................................. 62
3.10.1 Erfelijkheidsonderzoek en Dyslexie ............................................................................. 62
3.10.2 Genen voor Leerstoornissen zijn Algemeen (Plomin & Kovas, 2005) .............................. 63
3.10.3 Samenvatting van Erfelijkheid en Dyslexie ................................................................... 64
3.10.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 64
3.10.5 Conclusie ................................................................................................................. 64
3.11 Besluit Achterliggende Stoornis ...................................................................... 65
3.11.1 Leest Jan Zwak Omdat Hij Dyslexie Heeft of Heeft Hij Dyslexie Omdat Hij Zwak Leest? .. 65
3.11.2 De Zoektocht naar Unieke Oorzaken ........................................................................... 65
3.11.3 Geen Dyslexie op Achterliggend Niveau, Wel Risicofactoren ........................................ 65
3.11.4 Beschrijvende Definitie op Inhoudelijke Gronden ........................................................ 66
3.11.5 Samenvatting van Het Besluit Achterliggende Stoornis ................................................ 66
3.11.6 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 66
3.11.7 Conclusie ................................................................................................................. 67
pg. 2
, 3.12 Intergenerationele Multiple Deficit Model (De Verklaringsniveaus) .................... 67
3.12.1 Verklaringsniveaus en Risico- en Beschermende Factoren ........................................... 67
3.12.2 Specifieke en Gedeelde Factoren Tussen Stoornissen ................................................. 67
3.12.3 Samenvatting van het Intergenerationele Multiple Deficit Model ................................... 68
3.12.4 Tabel van Kernwoorden:............................................................................................. 68
3.12.5 Conclusie ................................................................................................................. 69
3.13 Genen en Dyslexie ......................................................................................... 69
3.13.1 Genen-Omgevingsinteractie ...................................................................................... 69
3.13.2 Familiaal Risico-Onderzoek ....................................................................................... 69
3.13.3 Indicatoren (Predictoren) van Dyslexie ........................................................................ 69
3.13.4 Genetische of Culturele Transmissie? ........................................................................ 70
3.13.5 Bestaan Er Dyslexiegenen? ........................................................................................ 70
3.13.6 Conclusie ................................................................................................................. 71
3.13.7 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 71
3.13.8 Conclusie ................................................................................................................. 72
3.14 Hoe Het Brein In Kaart Brengen? ..................................................................... 72
3.14.1 Eerste Dimensie: Hersenstructuur vs. Hersenfunctie ................................................... 72
3.14.2 Tweede Dimensie: Lokaal vs. Connectiviteit ................................................................ 72
3.14.3 Samenvatting van Hoe Het Brein In Kaart Brengen ....................................................... 73
3.14.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 73
3.14.5 Conclusie ................................................................................................................. 73
3.15 Het Brein en Dyslexie - Het Neurale Leesnetwerk ............................................. 74
3.15.1 Het Neurale Leesnetwerk ........................................................................................... 74
3.15.2 Neurofunctionele Basis van Dyslexie .......................................................................... 75
3.15.3 Neuroanatomische Basis van Dyslexie ....................................................................... 75
3.15.4 Samenvatting van Neurofunctionele en Neuroanatomische Basis van Dyslexie ............. 76
3.15.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 76
3.15.6 Conclusie ................................................................................................................. 76
4 Cognitieve Oorzaken van Dyslexie ............................................................... 78
4.1 introductie .................................................................................................... 78
4.1.1 intergenerationeel Multiple-Deficit Model ................................................................... 78
4.1.2 Pseudowoorden vs. Echte Woorden ........................................................................... 79
4.1.3 Samenvatting van Cognitieve Oorzaken van Dyslexie ................................................... 79
4.1.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 79
4.1.5 Conclusie ................................................................................................................. 80
4.2 Denken over Oorzaken van Dyslexie ................................................................ 80
4.2.1 Hoe Hoger We Gaan, Hoe Beter We Moeten Nadenken Over de Oorzaak ...................... 80
4.2.2 Wanneer Kunnen We Spreken Over Een Oorzaak? ....................................................... 80
4.2.3 Moeilijkheden bij Dyslexie .......................................................................................... 81
4.2.4 Samenvatting van Denken Over Oorzaken ................................................................... 81
4.2.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 81
4.2.6 Conclusie ................................................................................................................. 82
4.3 Klassieke Visie op Dyslexie ............................................................................. 82
4.3.1 Deterministische Visie ............................................................................................... 82
4.3.2 Geen Enkele Oorzaak Vond Steun............................................................................... 82
4.3.3 Medisch Model/Defectmodel ..................................................................................... 83
4.3.4 Samenvatting van Klassieke Visie ............................................................................... 83
4.3.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 84
4.3.6 Conclusie ................................................................................................................. 84
pg. 3
, 4.4 Multifactorieel Verklaringsmodel van Dyslexie ................................................ 84
4.4.1 Multifactorieel Verklaringsmodel ................................................................................ 84
4.4.2 Samenvatting van het Multifactorieel Verklaringsmodel ............................................... 85
4.4.3 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 85
4.4.4 Conclusie ................................................................................................................. 85
4.4.5 Risicofactoren voor Dyslexie ...................................................................................... 86
4.5 Besluit Multifactorieel Verklaringsmodel van Dyslexie ..................................... 89
4.5.1 Fonologisch Bewustzijn ............................................................................................. 89
4.5.2 Letterkennis .............................................................................................................. 89
4.5.3 Snelbenoemen .......................................................................................................... 90
4.5.4 Algemene Factoren ................................................................................................... 90
4.5.5 Samenvatting van het Multifactorieel Verklaringsmodel ............................................... 90
4.5.6 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 91
4.5.7 Conclusie ................................................................................................................. 91
5 LEES(ONTWIKKELINGS)THEORIEËN ............................................................. 92
5.1 theoretische modellen van lezen .................................................................... 92
5.1.1 Standaardmodel (Twee-Route Model van Coltheart) .................................................... 92
5.1.2 Interactieve-Activatiemodel (IAM) van McClelland & Rumelhart ................................... 94
5.1.3 Connectionistisch Model (Van Orden & Goldinger, 1994) ............................................. 97
5.2 Fonologische Codering Domineert Woordherkenning ....................................... 99
5.2.1 Fonologische Codering en Woordherkenning .............................................................. 99
5.2.2 Samenvatting van Fonologische Codering en Woordherkenning ................................. 100
5.2.3 Tabel van Kernwoorden: ........................................................................................... 100
5.2.4 Conclusie ............................................................................................................... 100
5.3 Leesontwikkelingstheorieën ......................................................................... 101
5.3.1 Stage-Based Theorieën ............................................................................................ 101
5.3.2 Item-Based Theorieën .............................................................................................. 101
5.3.3 Vergelijking van Stage-Based en Item-Based Theorieën ............................................. 102
5.3.4 Samenvatting van Leesontwikkelingstheorieën ......................................................... 102
5.3.5 Tabel van Kernwoorden: ........................................................................................... 102
5.3.6 Conclusie ............................................................................................................... 103
5.4 Fase-theorie van Frith (1985) ......................................................................... 103
5.4.1 De Fasen van Leesontwikkeling volgens Frith (1985) .................................................. 103
5.4.2 Logografische Fase .................................................................................................. 103
5.4.3 Alfabetische Fase .................................................................................................... 104
5.4.4 Orthografische Fase ................................................................................................ 104
5.4.5 Samenvatting van de Fase-theorie van Frith .............................................................. 104
5.4.6 Tabel van Kernwoorden: ........................................................................................... 104
5.4.7 Conclusie ............................................................................................................... 105
5.5 Leesstadia van Ehri (1984) ............................................................................. 105
5.5.1 De Vijf Stadia van Ehri (1984) .................................................................................... 105
5.5.2 Leren Lezen op Verschillende Manieren .................................................................... 106
5.5.3 Samenvatting van Leesstadia van Ehri ...................................................................... 106
5.5.4 Tabel van Kernwoorden: ........................................................................................... 107
5.5.5 Conclusie ............................................................................................................... 107
5.6 Leren Lezen ................................................................................................. 107
5.6.1 Alfabetisch Principe................................................................................................. 107
5.6.2 Leesmethoden: ‘Phonics’ vs. ‘Whole Language’ ........................................................ 107
5.6.3 Belang van Instructiekwaliteit ................................................................................... 108
pg. 4
2 Inleiding ..................................................................................................... 15
2.1 Ontwikkelingsstoornis ................................................................................... 15
2.1.1 Kenmerken van een Ontwikkelingsstoornis: ................................................................ 15
2.1.2 Voorbeelden van ontwikkelingsstoornissen: ............................................................... 15
2.1.3 Definities: ................................................................................................................. 16
2.1.4 Voorbeelden van hoe deze stoornissen invloed kunnen hebben op leren: ..................... 16
2.1.5 Tabel van Kernwoorden:............................................................................................. 16
2.2 Leerproblemen versus Leerstoornissen ........................................................... 16
2.2.1 Leerproblemen .......................................................................................................... 17
2.2.2 Leerstoornissen ........................................................................................................ 17
2.2.3 Voorbeelden: ............................................................................................................ 18
2.2.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 18
2.2.5 DSM-V Criteria voor Leerstoornissen .......................................................................... 18
2.2.6 Dyslexie en Dyscalculie ............................................................................................. 21
2.2.7 Oorzaak van Leerstoornissen ..................................................................................... 24
2.2.8 persoonlijke impact ................................................................................................... 26
2.2.9 Impact Onderwijs ...................................................................................................... 28
2.2.10 Leerstoornissen: Theorie en Praktijk ........................................................................... 31
2.2.11 Onderwijspsycholoog ................................................................................................ 33
2.2.12 Onderwijs in Vlaanderen ............................................................................................ 36
2.2.13 Conclusie ................................................................................................................. 39
2.2.14 Inclusief Onderwijs .................................................................................................... 39
3 HET DYSLEXIEDEBAT ................................................................................... 42
3.1 Het Dyslexiedebat - Populair Beeld van Dyslexie .............................................. 42
3.1.1 Wat is Dyslexie? ........................................................................................................ 42
3.1.2 Samenvatting ............................................................................................................ 42
3.1.3 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 43
3.1.4 Conclusie ................................................................................................................. 43
3.2 Het Begrip ‘Dyslexie’ ...................................................................................... 43
3.2.1 Lange Discussie over de Definitie van Ontwikkelingsdyslexie ....................................... 43
3.2.2 Discussie over het Onderscheiden van Dyslexie van Andere Zwakke Lezers .................. 44
3.2.3 Het Begrip ‘Dyslexie’ in Vraag ..................................................................................... 44
3.2.4 Samenvatting van het Begrip ‘Dyslexie’ ....................................................................... 45
3.2.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 45
3.2.6 Conclusie ................................................................................................................. 46
3.3 Effecten op Definities van Dyslexie ................................................................. 46
3.3.1 DSM-V (2013) en de Term ‘Specific Learning Disorder’ ................................................. 46
3.3.2 Definitie van Dyslexie in het Nederlands Taalgebied .................................................... 47
3.3.3 Effecten van de Definitie op het Begrip Dyslexie ........................................................... 47
3.3.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 47
3.3.5 Conclusie ................................................................................................................. 48
3.4 Afbakening Specifieke Groep Dyslectici .......................................................... 48
3.4.1 Exclusiecriteria in Verschillende Definities .................................................................. 48
3.4.2 Zuiver Beschrijvende Definitie van Dyslexie ................................................................. 49
3.4.3 Tussenpositie Tussen Beschrijvende en Verklarende Definitie ...................................... 49
3.4.4 Conclusie ................................................................................................................. 50
pg. 1
, 3.4.5 Tabel van Kernwoorden:............................................................................................. 50
3.4.6 Conclusie ................................................................................................................. 50
3.5 Zwak Lezen of 'Leer'-Stoornis? ........................................................................ 50
3.5.1 Problemen in het Leerproces...................................................................................... 50
3.5.2 Hardnekkigheid of Resistentie van het Probleem ......................................................... 51
3.5.3 Oplossing: "Respons to Instruction" Modellen ............................................................. 51
3.5.4 Samenvatting van Zwak Lezen of ‘Leer’-Stoornis ......................................................... 52
3.5.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 52
3.5.6 Conclusie ................................................................................................................. 53
3.6 Recente RTI-Modellen (Fuchs & Fuchs) ............................................................ 53
3.6.1 Geïntegreerd in de Klassenpraktijk ............................................................................. 53
3.6.2 Voorwaarden voor het RTI Model ................................................................................ 53
3.6.3 Voordelen van het RTI Model ...................................................................................... 54
3.6.4 Samenvatting van Recente RTI-Modellen .................................................................... 54
3.6.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 55
3.6.6 Conclusie ................................................................................................................. 55
3.7 Discrepantiemodel ........................................................................................ 55
3.7.1 Discrepantiecriterium ................................................................................................ 55
3.7.2 Bezwaren Tegen het Discrepantiemodel ..................................................................... 56
3.7.3 Samenvatting van het Discrepantiemodel ................................................................... 57
3.7.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 57
3.7.5 Conclusie ................................................................................................................. 57
3.8 Rol van Intelligentie........................................................................................ 58
3.8.1 Oorzaak van Dyslexie: Niet Te Vinden in Hogere Cognitieve Processen ......................... 58
3.8.2 Bredere Problemen bij Zwakke Lezers ......................................................................... 58
3.8.3 Specificiteitsparadox ................................................................................................. 59
3.8.4 Samenvatting van de Rol van Intelligentie ................................................................... 59
3.8.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 59
3.8.6 Conclusie ................................................................................................................. 60
3.9 Het Brein en Dyslexie ..................................................................................... 60
3.9.1 Bestaat Er Iets Als Een Dyslexie-Specifieke Onderliggende Stoornis? ............................ 60
3.9.2 Hersenfuncties Voor en Na Behandeling van Dyslexie .................................................. 61
3.9.3 Conclusie ................................................................................................................. 61
3.9.4 Tabel van Kernwoorden:............................................................................................. 62
3.9.5 Conclusie ................................................................................................................. 62
3.10 Erfelijkheid en Dyslexie .................................................................................. 62
3.10.1 Erfelijkheidsonderzoek en Dyslexie ............................................................................. 62
3.10.2 Genen voor Leerstoornissen zijn Algemeen (Plomin & Kovas, 2005) .............................. 63
3.10.3 Samenvatting van Erfelijkheid en Dyslexie ................................................................... 64
3.10.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 64
3.10.5 Conclusie ................................................................................................................. 64
3.11 Besluit Achterliggende Stoornis ...................................................................... 65
3.11.1 Leest Jan Zwak Omdat Hij Dyslexie Heeft of Heeft Hij Dyslexie Omdat Hij Zwak Leest? .. 65
3.11.2 De Zoektocht naar Unieke Oorzaken ........................................................................... 65
3.11.3 Geen Dyslexie op Achterliggend Niveau, Wel Risicofactoren ........................................ 65
3.11.4 Beschrijvende Definitie op Inhoudelijke Gronden ........................................................ 66
3.11.5 Samenvatting van Het Besluit Achterliggende Stoornis ................................................ 66
3.11.6 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 66
3.11.7 Conclusie ................................................................................................................. 67
pg. 2
, 3.12 Intergenerationele Multiple Deficit Model (De Verklaringsniveaus) .................... 67
3.12.1 Verklaringsniveaus en Risico- en Beschermende Factoren ........................................... 67
3.12.2 Specifieke en Gedeelde Factoren Tussen Stoornissen ................................................. 67
3.12.3 Samenvatting van het Intergenerationele Multiple Deficit Model ................................... 68
3.12.4 Tabel van Kernwoorden:............................................................................................. 68
3.12.5 Conclusie ................................................................................................................. 69
3.13 Genen en Dyslexie ......................................................................................... 69
3.13.1 Genen-Omgevingsinteractie ...................................................................................... 69
3.13.2 Familiaal Risico-Onderzoek ....................................................................................... 69
3.13.3 Indicatoren (Predictoren) van Dyslexie ........................................................................ 69
3.13.4 Genetische of Culturele Transmissie? ........................................................................ 70
3.13.5 Bestaan Er Dyslexiegenen? ........................................................................................ 70
3.13.6 Conclusie ................................................................................................................. 71
3.13.7 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 71
3.13.8 Conclusie ................................................................................................................. 72
3.14 Hoe Het Brein In Kaart Brengen? ..................................................................... 72
3.14.1 Eerste Dimensie: Hersenstructuur vs. Hersenfunctie ................................................... 72
3.14.2 Tweede Dimensie: Lokaal vs. Connectiviteit ................................................................ 72
3.14.3 Samenvatting van Hoe Het Brein In Kaart Brengen ....................................................... 73
3.14.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 73
3.14.5 Conclusie ................................................................................................................. 73
3.15 Het Brein en Dyslexie - Het Neurale Leesnetwerk ............................................. 74
3.15.1 Het Neurale Leesnetwerk ........................................................................................... 74
3.15.2 Neurofunctionele Basis van Dyslexie .......................................................................... 75
3.15.3 Neuroanatomische Basis van Dyslexie ....................................................................... 75
3.15.4 Samenvatting van Neurofunctionele en Neuroanatomische Basis van Dyslexie ............. 76
3.15.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 76
3.15.6 Conclusie ................................................................................................................. 76
4 Cognitieve Oorzaken van Dyslexie ............................................................... 78
4.1 introductie .................................................................................................... 78
4.1.1 intergenerationeel Multiple-Deficit Model ................................................................... 78
4.1.2 Pseudowoorden vs. Echte Woorden ........................................................................... 79
4.1.3 Samenvatting van Cognitieve Oorzaken van Dyslexie ................................................... 79
4.1.4 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 79
4.1.5 Conclusie ................................................................................................................. 80
4.2 Denken over Oorzaken van Dyslexie ................................................................ 80
4.2.1 Hoe Hoger We Gaan, Hoe Beter We Moeten Nadenken Over de Oorzaak ...................... 80
4.2.2 Wanneer Kunnen We Spreken Over Een Oorzaak? ....................................................... 80
4.2.3 Moeilijkheden bij Dyslexie .......................................................................................... 81
4.2.4 Samenvatting van Denken Over Oorzaken ................................................................... 81
4.2.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 81
4.2.6 Conclusie ................................................................................................................. 82
4.3 Klassieke Visie op Dyslexie ............................................................................. 82
4.3.1 Deterministische Visie ............................................................................................... 82
4.3.2 Geen Enkele Oorzaak Vond Steun............................................................................... 82
4.3.3 Medisch Model/Defectmodel ..................................................................................... 83
4.3.4 Samenvatting van Klassieke Visie ............................................................................... 83
4.3.5 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 84
4.3.6 Conclusie ................................................................................................................. 84
pg. 3
, 4.4 Multifactorieel Verklaringsmodel van Dyslexie ................................................ 84
4.4.1 Multifactorieel Verklaringsmodel ................................................................................ 84
4.4.2 Samenvatting van het Multifactorieel Verklaringsmodel ............................................... 85
4.4.3 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 85
4.4.4 Conclusie ................................................................................................................. 85
4.4.5 Risicofactoren voor Dyslexie ...................................................................................... 86
4.5 Besluit Multifactorieel Verklaringsmodel van Dyslexie ..................................... 89
4.5.1 Fonologisch Bewustzijn ............................................................................................. 89
4.5.2 Letterkennis .............................................................................................................. 89
4.5.3 Snelbenoemen .......................................................................................................... 90
4.5.4 Algemene Factoren ................................................................................................... 90
4.5.5 Samenvatting van het Multifactorieel Verklaringsmodel ............................................... 90
4.5.6 Tabel van Kernwoorden: ............................................................................................. 91
4.5.7 Conclusie ................................................................................................................. 91
5 LEES(ONTWIKKELINGS)THEORIEËN ............................................................. 92
5.1 theoretische modellen van lezen .................................................................... 92
5.1.1 Standaardmodel (Twee-Route Model van Coltheart) .................................................... 92
5.1.2 Interactieve-Activatiemodel (IAM) van McClelland & Rumelhart ................................... 94
5.1.3 Connectionistisch Model (Van Orden & Goldinger, 1994) ............................................. 97
5.2 Fonologische Codering Domineert Woordherkenning ....................................... 99
5.2.1 Fonologische Codering en Woordherkenning .............................................................. 99
5.2.2 Samenvatting van Fonologische Codering en Woordherkenning ................................. 100
5.2.3 Tabel van Kernwoorden: ........................................................................................... 100
5.2.4 Conclusie ............................................................................................................... 100
5.3 Leesontwikkelingstheorieën ......................................................................... 101
5.3.1 Stage-Based Theorieën ............................................................................................ 101
5.3.2 Item-Based Theorieën .............................................................................................. 101
5.3.3 Vergelijking van Stage-Based en Item-Based Theorieën ............................................. 102
5.3.4 Samenvatting van Leesontwikkelingstheorieën ......................................................... 102
5.3.5 Tabel van Kernwoorden: ........................................................................................... 102
5.3.6 Conclusie ............................................................................................................... 103
5.4 Fase-theorie van Frith (1985) ......................................................................... 103
5.4.1 De Fasen van Leesontwikkeling volgens Frith (1985) .................................................. 103
5.4.2 Logografische Fase .................................................................................................. 103
5.4.3 Alfabetische Fase .................................................................................................... 104
5.4.4 Orthografische Fase ................................................................................................ 104
5.4.5 Samenvatting van de Fase-theorie van Frith .............................................................. 104
5.4.6 Tabel van Kernwoorden: ........................................................................................... 104
5.4.7 Conclusie ............................................................................................................... 105
5.5 Leesstadia van Ehri (1984) ............................................................................. 105
5.5.1 De Vijf Stadia van Ehri (1984) .................................................................................... 105
5.5.2 Leren Lezen op Verschillende Manieren .................................................................... 106
5.5.3 Samenvatting van Leesstadia van Ehri ...................................................................... 106
5.5.4 Tabel van Kernwoorden: ........................................................................................... 107
5.5.5 Conclusie ............................................................................................................... 107
5.6 Leren Lezen ................................................................................................. 107
5.6.1 Alfabetisch Principe................................................................................................. 107
5.6.2 Leesmethoden: ‘Phonics’ vs. ‘Whole Language’ ........................................................ 107
5.6.3 Belang van Instructiekwaliteit ................................................................................... 108
pg. 4
