Samenvatting wetgeving

DEEL 1

,1. Algemene begrippen
1.1. Nut van het recht

We kunnen RECHT als volgt definiëren :
"Het recht is een geheel van afdwingbare gedragsregels door de maatschappij opgelegd ter
bescherming van de maatschappelijke belangen.”

- Een gedragsregel : dit betekent dat het recht bestaat uit regels of normen die zeggen
wat we “moeten” of “mogen”.
- Ter bescherming van de maatschappelijke belangen : Het recht wil het gedrag van de
in de gemeenschap levende mens beïnvloeden met als bedoeling individueel en
algemeen belang te verzoenen. In vele situaties hebben de burgers immers
tegenstrijdige belangen. Als er een aanvaardbare afweging gevonden wordt, kunnen we
spreken van een rechtvaardige regeling.
- Afdwingbaarheid : bij het niet naleven van de rechtsregels mag de overheid “geweld”
gebruiken om de regels te doen naleven. Geen fysiek geweld, maar bv. Boetes,
schadevergoedingen, gevangenisstraf,…

1.2. Indeling van de rechtsregels
1.2.1. Gebiedende en aanvullende rechtsregels
1.2.1.1. Gebiedende rechtsregels
Regels die we verplicht moeten nakomen, daar mag je niet van afwijken

Er zijn 3 soorten gebiedende rechtsregels:

a) Wetten van de openbare orde: Raken de essentiële belangen van de staat of van de
samenleving.
 verkeersregels

b) Wetten die de goede zeden aanbelangen: Alles wat de menselijke waardigheid
aanbelangt
 goede zeden = wat we normaal vinden
VB: sterke drank mag vanaf 18 jaar, ‘niet moorden’

c) Gewone gebiedende rechtsregels: Leggen beperkingen op ter bescherming van
bepaalde groepen in de samenleving
 niet ons als maatschappij beschermen maar gaan bepaalde personen op bepaalde
momenten beschermen
VB: huurder beschermen tegen huurcontract

 Goede zeden en openbare orde die hangen heel nauw samen, wordt vaak als term
aangehaald

,OPMERKING:

Sancties indien de regels niet nageleefd worden:

- Overeenkomsten in strijd met de regels van openbare orde en de goede zeden geven
aanleiding tot de absolute nietigheid van deze overeenkomsten.
- Overeenkomsten in strijd met de gewone gebiedende rechtsregels geven aanleiding tot
de relatieve nietigheid van deze overeenkomsten.

1. Absolute nietigheid = geldt alleen vanaf het moment dat je een regel van openbare
orde of goede zeden overtreedt

KENMERKEN
 sanctioneert de miskenning van regels van openbare orde en goede zeden.
 ze kan door elke belanghebbende, ook door het openbaar ministerie, ingeroepen
worden.
 de rechter kan en moet deze nietigheid ambtshalve (uit eigen beweging) inroepen.

VOORBEELDEN
- Man is met 2 vrouwen tegelijk getrouwd
- Als rechter twijfelt over of een huwelijk echt is en of er geen sprake is over een
schijnhuwelijk; parket start een onderzoek MAAR kan niet zeggen dat het nietig is WANT
alleen een rechter kan dat
- Wat de procureur wel kan is dat echtpaar voor de rechtbank slepen

2. Relatieve of betrekkelijke nietigheid

KENMERKEN
 sanctioneert de miskenning van private belangen.
 kan enkel ingeroepen worden door de personen van wie belangen door de wet
beschermd worden of door hun wettelijke vertegenwoordigers.
 de rechter mag de nietigheid niet ambtshalve inroepen.

VOORBEELDEN
- Minderjarige die een brommer koopt (als ouders het oke vinden kan dat niet nietig
verklaard worden – als ouders ertegen zijn gaan ze naar de rechtbank om het
koopcontract nietig te laten verklaren)

3. Gevolgen van de nietigverklaring van rechtshandelingen

De nietigverklaring van een rechtshandeling steunt op gronden die reeds bestonden op het
ogenblik dat de rechtshandeling gesteld werd. Ze werkt dan ook steeds terug tot op de dag
dat de rechtshandeling gesteld werd : wat nietig is kan op geen enkel ogenblik een geldig
rechtsgevolg hebben.

Aan de vergaande, en soms onbillijke, gevolgen van het volledig verdwijnen van alle
rechtsgevolgen van een nietige rechtshandeling, werden zowel door de rechtspraak als door
de wetgever bepaalde verzachtingen aangebracht.

, VOORBEELDEN:
- Art.201 en 202 B.W. : putatief huwelijk: iemand die niet wist dat ze in een bigamie
huwelijk zit krijgt toch nog iets van de “scheiding”
o Het duurde 10 jaar bv voordat vrouw erachter kwam dat het huwelijk niet geldig is 
scheiding aanvragen  het is eigenlijk nietig dus die onderhoudsverplichting etc bestaan
niet, dus die vrouw is eigenlijk gestraft door de bigamie van de man bv
- Iemand die zelf schuld heeft bij het bestaan van een nietigheidsgrond, vooral bij de
strijdigheid met de openbare orde en de goede zeden, heeft geen recht op bepaalde
teruggaven of terugbetalingen:
o Contract huurmoordenaar: mens betalen en die is al betaald en wil het toch niet meer
doen  kan dat geld terugkrijgen?  nee want dat contract heeft eigenlijk nooit bestaan,
degene die schuld heeft aan het nietig verklaren die kan niets terugkrijgen
- De nietigheid van een clausule geeft geen aanleiding tot de nietigheid van de gehele
rechtshandeling (cfr. art.900 B.W.):
o Huurcontract: huurder moet weg want verhuurder wil er zelf wonen  er is een opzeg van er is een opzeg van
6 maanden  er wordt een contract gemaakt met opzeg van 3 m maar dat is niet geldig
 want dat is een gebiedende  er is een opzeg van huurder is eigenlijk in nadeel  er is een opzeg van huurcontract blijft wel
bestaan maar alleen die regel van 3 maanden wordt vervangen door 6 maanden 
anders heeft de huurder helemaal geen huurcontract
o Bv. testament maken dat je niet mag erven als de persoon een lesbische relatie heeft 
mag niet  enkel die clausule wordt eruit gehaald, maar het testament blijft bestaan

1.2.1.2. Aanvullende rechtsregels
Deze moeten enkel toegepast worden indien de partijen in een overeenkomst geen andere
regeling hebben uitgewerkt.
- Die hebben te maken met de wil van de partijen
- Enkel naleven als we zelf geen regeling hebben voorzien

VOORBEELDEN:
- Art.1398-art.1450 : het wettelijk huwelijksstelsel:
o Bv. meerdere huwelijken: naar de notaris om een overeenkomst af te spreken voor bezit
van goederen want als je dat niet doet dan regelt de wet dat automatisch
o Verschil nietigverklaring of echtscheiding: nietig is een terugwerkende kracht  het
huwelijk heeft nooit bestaan – scheiding: huwelijk bestond, maar nu niet meer
- Bij de koopovereenkomst gebeurt de eigendomsoverdracht bij de toestemming over de
prijs en het goed, tenzij de partijen anders overeengekomen zijn ( art. 1609 B.W. ): zelf
regelen in contract en als het niet geregeld wordt dan wordt het door het recht beslist
o Bv. Naar de winkel om een salon te kopen: bestelbon tekenen = contract maar er staat
niets over het vervoer van het product  hoe regelen? Art 1609 (verbintenissenrecht):
goed afhalen waar het zich bevindt wanneer het contract werd getekend