Samenvatting werkgroepen
staatsrecht – semester 2
Inhoudsopgave
Week 14: rechtspraak; rechterlijke organisatie......................................................................................................................... 3
Trias politica – de functionele en organisatorische scheiding van de rechterlijke macht...............................................................3
Functie rechtspraak..........................................................................................................................................................................3
Rechterlijke macht...........................................................................................................................................................................5
Rechterlijke onpartijdigheid.............................................................................................................................................................5
Wraking en verschoning..............................................................................................................................................................6
Week 15: de onafhankelijkheid van de rechter, de bestuursstructuur van de rechterlijke macht en het openbaar ministerie....7
De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht..............................................................................................................................7
Bestuursstructuur van de rechterlijke macht...................................................................................................................................8
Openbaar ministerie........................................................................................................................................................................9
Week 16: Hoge Raad, rechtseenheid, onrechtmatige rechtspraak........................................................................................... 10
Hoge Raad der Nederlanden..........................................................................................................................................................10
Rechtseenheid................................................................................................................................................................................11
Onrechtmatige rechtspraak...........................................................................................................................................................12
Vergelijking Hoger Beroep en ABRvS.............................................................................................................................................13
Week 17: toegang tot de rechter............................................................................................................................................ 13
Bevoegdheid rechterlijke macht in geschillen tegen de overheid, art. 112 lid 1 GW....................................................................14
Bevoegdheid rechter in bestuursrechtelijke geschillen, art. 112 lid 2 Gw.....................................................................................15
Waarborg en bevoegdheid rechterlijke macht in strafzaken, art. 113 Gw....................................................................................15
Voorstel art. 17 Gw, eerlijk proces en toegang tot de rechter.......................................................................................................15
Toepasselijkheid art. 6 EVRM, waarborg eerlijk proces.................................................................................................................15
Recht op toegang tot een rechter, art. 6 EVRM.............................................................................................................................16
Toegang tot EHRM, individueel klachtrecht art. 34 - 35 EVRM.....................................................................................................16
Toegang tot HvJ, prejudiciële procedure art. 267 VWEU...............................................................................................................16
Week 18: grenzen rechterlijke taak: rechtsvorming & political questions................................................................................17
Rechtspraak volgens de wet..........................................................................................................................................................17
Precedenten en precedentenstelsel...............................................................................................................................................17
Rechtsvinding vs. rechtsvorming....................................................................................................................................................17
Political question doctrine..............................................................................................................................................................19
Week 19: Grondrechten: algemene inleiding.......................................................................................................................... 20
Bronnen van grondrechten............................................................................................................................................................20
Klassieke en sociale grondrechten.................................................................................................................................................21
De socialiserende interpretatie van klassieke grondrechten (positieve verplichtingen)...............................................................21
, Subjecten van grondrechten..........................................................................................................................................................22
Verticale en horizontale werking van grondrechten......................................................................................................................22
Reikwijdte van grondrechten.........................................................................................................................................................23
Week 20: beperking van grondwettelijke grondrechten......................................................................................................... 24
Algemene en bijzondere beperkingen............................................................................................................................................25
Grondwettelijk beperkingssystematiek..........................................................................................................................................25
Bijzondere verhouding tot de overheid..........................................................................................................................................27
Week 21: internationale grondrechten................................................................................................................................... 28
De werking van Europese en internationale verdragen in de Nederlandse rechtsorde................................................................28
Belang van EVRM voor grondwettelijke bescherming...................................................................................................................28
Beperkingssystematiek EVRM........................................................................................................................................................29
Inherent limitation.........................................................................................................................................................................30
Horizontale werking EVRM............................................................................................................................................................30
De grondrechtenbescherming in de Europese Unie; het Handvest van de grondrechten; beperkingssystematiek en verhouding
tot het EVRM (Sky v. Österreich)....................................................................................................................................................31
Week 22: Uitingsvrijheid en vrijheid van betoging.................................................................................................................. 32
Vrijheid van meningsuiting (art. 7 GW en art. 10 EVRM)..............................................................................................................32
Vrijheid van betoging art. 9 GW en art. 11 EVRM.........................................................................................................................33
Week 23: vrijheid van godsdienst/levensovertuiging & de vrijheid van onderwijs...................................................................35
Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging...............................................................................................................................35
Beperkingssystematiek, wet openbare manifestaties...................................................................................................................36
Scheiding kerk en staat..................................................................................................................................................................37
Vrijheid van onderwijs....................................................................................................................................................................37
Week 24: gelijkheidsbeginsel................................................................................................................................................. 39
Reikwijdte art. 1 Grondwet............................................................................................................................................................39
Art. 3 Grondwet..............................................................................................................................................................................40
Art. 14 EVRM jo art. 1 protocol 1...................................................................................................................................................40
Ontbreken beperkingsclausule – Awgb (ook in horizontale verhoudingen)..................................................................................40
Toetsing:....................................................................................................................................................................................41
Week 25: recht op privacy..................................................................................................................................................... 42
De verschillende grondrechten die deel uitmaken van het privacy-recht......................................................................................42
Betekenis van de grondrechten.....................................................................................................................................................42
Belang van het verschil tussen 10 en 12 GW............................................................................................................................43
Afzien van het recht op privacy.................................................................................................................................................44
Horizontale werking.......................................................................................................................................................................44
Art. 8 EVRM – family life en positieve verplichtingen....................................................................................................................44
Gegevensbescherming...................................................................................................................................................................45
Voorbeeldcasus privacy..................................................................................................................................................................45
,Week 14: rechtspraak; rechterlijke organisatie
EHRM 23 oktober 1985, NJ 1988, 937 (Benthem).
EHRM 24 mei 1989, NJ 1999, 627 (Hauschildt).
EHRM 6 mei 2003, AB 2003, 211 (Kleyn).
Zie uitwerkingen
Trias politica
Functie rechtspraak
Grondwettelijk begrip ‘rechterlijke macht'
Rechterlijke onpartijdigheid
Trias politica – de functionele en organisatorische scheiding van de rechterlijke
macht
Functioneel: de functies van de machten; wat zijn hun taken. Hun taken zijn gescheiden.
De rechterlijke macht heeft een strikte functionele scheiding. De rechterlijke macht is belast met rechtspraak
en dit is enkel voorbehouden aan de rechterlijke macht en andere rechtelijke instanties 112 & 113 GW. Dit
moet strikt zijn omdat je anders in de knoei komt met art. 6 EVRM: de rechterlijke instantie moet
onafhankelijk zijn.
- Art. 2 Wet RO: rechtbanken, gerechtshoven en Hoge Raad
Organisatorisch: aanstelling, ontslag, organisatie rechtspraak (wat is een raad voor de rechtspraak,
gerechtsbestuur, minister van justitie).
De organisatie van de rechtspraak, hoe stel je ambten in: wie benoemt? Wie ontslaat? Het geld?
Deze is niet volledig. Ook de rechtspraak heeft tot op zekere hoogte democratische controle nodig. Dit mag
niet in de functie van de rechtspraak maar wel in de organisatie. Via de organisatie kun je als parlement en
regering een zekere invloed uitoefenen.
- Wetgever regelt een hoop, daar wel controle
- Rechters worden voor het leven benoemd art. 117 GW
- Rechterlijke macht gaat zelf over misdrijven door ambtsdragers art. 119 GW
- Wrra: de HR is belast met toezicht op de rechterlijke macht.
Functie rechtspraak
De functie van de rechtspraak heeft aldus betrekking op concrete en bindende beslissingen van een
overheidsinstantie betreffende een aan deze instantie voorgelegd geschil of strafbaar feit art. 112 & 113 GW.
De functie van de rechtspraak is geschiloplossing en bescherming bieden voor de burger ten aanzien van de staat
door een onpartijdige en afhankelijke rechter (6 EVRM).
Art. 11 Wet AB regelt dat de rechter enkel volgens het recht mag spreken en geen innerlijke waarde of
billijkheid mag toetsen. De rechter is dus gebonden aan de wet. Dit is de afscherming met de wetgever.
De wetgever bepaalt wat billijk is, dat oordeel is niet aan de rechter (democratische legitimatie).
Art. 12 Wet AB een rechter dient concrete beslissingen te nemen. Geen algemene regels geven. De rechter is
er voor geschilbeslechting, je doet een uitspraak die bindend is voor partijen; een concrete beslissing in een
specifiek geval. De algemene bindende regels zijn voor de wetgever.
Art. 6 EVRM: eisen aan een gerechtelijke instantie: onafhankelijk en onpartijdigheid.
Altijd art. 112, 113 GW in combinatie met 11,12 Wet AB noemen.
Beperkingen voor de rechter in Wet AB.
Kenmerken functie rechtspraak:
(1) Beslissing in concreet rechtsgeschil/ over strafvervolging (2) Definitief (3) Bindend
(4) Onafhankelijk: geen verantwoording aan een ander ambt Garantie voor de rechter
(5) Onpartijdigheid: neutraliteit, geen vooringenomen ten opzichte van partijen. Garantie voor de burger
(6) O.g.v. het recht/ rechtsregels/ rechtmatigheidscriteria
De rechter kijkt of iets in strijd is met het recht, dat is het verschil met het bestuur. Het bestuur mag ook
rekening houden met doelmatigheidscriteria (vaak politieke overwegingen). Dat is niet aan de rechter.
,
staatsrecht – semester 2
Inhoudsopgave
Week 14: rechtspraak; rechterlijke organisatie......................................................................................................................... 3
Trias politica – de functionele en organisatorische scheiding van de rechterlijke macht...............................................................3
Functie rechtspraak..........................................................................................................................................................................3
Rechterlijke macht...........................................................................................................................................................................5
Rechterlijke onpartijdigheid.............................................................................................................................................................5
Wraking en verschoning..............................................................................................................................................................6
Week 15: de onafhankelijkheid van de rechter, de bestuursstructuur van de rechterlijke macht en het openbaar ministerie....7
De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht..............................................................................................................................7
Bestuursstructuur van de rechterlijke macht...................................................................................................................................8
Openbaar ministerie........................................................................................................................................................................9
Week 16: Hoge Raad, rechtseenheid, onrechtmatige rechtspraak........................................................................................... 10
Hoge Raad der Nederlanden..........................................................................................................................................................10
Rechtseenheid................................................................................................................................................................................11
Onrechtmatige rechtspraak...........................................................................................................................................................12
Vergelijking Hoger Beroep en ABRvS.............................................................................................................................................13
Week 17: toegang tot de rechter............................................................................................................................................ 13
Bevoegdheid rechterlijke macht in geschillen tegen de overheid, art. 112 lid 1 GW....................................................................14
Bevoegdheid rechter in bestuursrechtelijke geschillen, art. 112 lid 2 Gw.....................................................................................15
Waarborg en bevoegdheid rechterlijke macht in strafzaken, art. 113 Gw....................................................................................15
Voorstel art. 17 Gw, eerlijk proces en toegang tot de rechter.......................................................................................................15
Toepasselijkheid art. 6 EVRM, waarborg eerlijk proces.................................................................................................................15
Recht op toegang tot een rechter, art. 6 EVRM.............................................................................................................................16
Toegang tot EHRM, individueel klachtrecht art. 34 - 35 EVRM.....................................................................................................16
Toegang tot HvJ, prejudiciële procedure art. 267 VWEU...............................................................................................................16
Week 18: grenzen rechterlijke taak: rechtsvorming & political questions................................................................................17
Rechtspraak volgens de wet..........................................................................................................................................................17
Precedenten en precedentenstelsel...............................................................................................................................................17
Rechtsvinding vs. rechtsvorming....................................................................................................................................................17
Political question doctrine..............................................................................................................................................................19
Week 19: Grondrechten: algemene inleiding.......................................................................................................................... 20
Bronnen van grondrechten............................................................................................................................................................20
Klassieke en sociale grondrechten.................................................................................................................................................21
De socialiserende interpretatie van klassieke grondrechten (positieve verplichtingen)...............................................................21
, Subjecten van grondrechten..........................................................................................................................................................22
Verticale en horizontale werking van grondrechten......................................................................................................................22
Reikwijdte van grondrechten.........................................................................................................................................................23
Week 20: beperking van grondwettelijke grondrechten......................................................................................................... 24
Algemene en bijzondere beperkingen............................................................................................................................................25
Grondwettelijk beperkingssystematiek..........................................................................................................................................25
Bijzondere verhouding tot de overheid..........................................................................................................................................27
Week 21: internationale grondrechten................................................................................................................................... 28
De werking van Europese en internationale verdragen in de Nederlandse rechtsorde................................................................28
Belang van EVRM voor grondwettelijke bescherming...................................................................................................................28
Beperkingssystematiek EVRM........................................................................................................................................................29
Inherent limitation.........................................................................................................................................................................30
Horizontale werking EVRM............................................................................................................................................................30
De grondrechtenbescherming in de Europese Unie; het Handvest van de grondrechten; beperkingssystematiek en verhouding
tot het EVRM (Sky v. Österreich)....................................................................................................................................................31
Week 22: Uitingsvrijheid en vrijheid van betoging.................................................................................................................. 32
Vrijheid van meningsuiting (art. 7 GW en art. 10 EVRM)..............................................................................................................32
Vrijheid van betoging art. 9 GW en art. 11 EVRM.........................................................................................................................33
Week 23: vrijheid van godsdienst/levensovertuiging & de vrijheid van onderwijs...................................................................35
Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging...............................................................................................................................35
Beperkingssystematiek, wet openbare manifestaties...................................................................................................................36
Scheiding kerk en staat..................................................................................................................................................................37
Vrijheid van onderwijs....................................................................................................................................................................37
Week 24: gelijkheidsbeginsel................................................................................................................................................. 39
Reikwijdte art. 1 Grondwet............................................................................................................................................................39
Art. 3 Grondwet..............................................................................................................................................................................40
Art. 14 EVRM jo art. 1 protocol 1...................................................................................................................................................40
Ontbreken beperkingsclausule – Awgb (ook in horizontale verhoudingen)..................................................................................40
Toetsing:....................................................................................................................................................................................41
Week 25: recht op privacy..................................................................................................................................................... 42
De verschillende grondrechten die deel uitmaken van het privacy-recht......................................................................................42
Betekenis van de grondrechten.....................................................................................................................................................42
Belang van het verschil tussen 10 en 12 GW............................................................................................................................43
Afzien van het recht op privacy.................................................................................................................................................44
Horizontale werking.......................................................................................................................................................................44
Art. 8 EVRM – family life en positieve verplichtingen....................................................................................................................44
Gegevensbescherming...................................................................................................................................................................45
Voorbeeldcasus privacy..................................................................................................................................................................45
,Week 14: rechtspraak; rechterlijke organisatie
EHRM 23 oktober 1985, NJ 1988, 937 (Benthem).
EHRM 24 mei 1989, NJ 1999, 627 (Hauschildt).
EHRM 6 mei 2003, AB 2003, 211 (Kleyn).
Zie uitwerkingen
Trias politica
Functie rechtspraak
Grondwettelijk begrip ‘rechterlijke macht'
Rechterlijke onpartijdigheid
Trias politica – de functionele en organisatorische scheiding van de rechterlijke
macht
Functioneel: de functies van de machten; wat zijn hun taken. Hun taken zijn gescheiden.
De rechterlijke macht heeft een strikte functionele scheiding. De rechterlijke macht is belast met rechtspraak
en dit is enkel voorbehouden aan de rechterlijke macht en andere rechtelijke instanties 112 & 113 GW. Dit
moet strikt zijn omdat je anders in de knoei komt met art. 6 EVRM: de rechterlijke instantie moet
onafhankelijk zijn.
- Art. 2 Wet RO: rechtbanken, gerechtshoven en Hoge Raad
Organisatorisch: aanstelling, ontslag, organisatie rechtspraak (wat is een raad voor de rechtspraak,
gerechtsbestuur, minister van justitie).
De organisatie van de rechtspraak, hoe stel je ambten in: wie benoemt? Wie ontslaat? Het geld?
Deze is niet volledig. Ook de rechtspraak heeft tot op zekere hoogte democratische controle nodig. Dit mag
niet in de functie van de rechtspraak maar wel in de organisatie. Via de organisatie kun je als parlement en
regering een zekere invloed uitoefenen.
- Wetgever regelt een hoop, daar wel controle
- Rechters worden voor het leven benoemd art. 117 GW
- Rechterlijke macht gaat zelf over misdrijven door ambtsdragers art. 119 GW
- Wrra: de HR is belast met toezicht op de rechterlijke macht.
Functie rechtspraak
De functie van de rechtspraak heeft aldus betrekking op concrete en bindende beslissingen van een
overheidsinstantie betreffende een aan deze instantie voorgelegd geschil of strafbaar feit art. 112 & 113 GW.
De functie van de rechtspraak is geschiloplossing en bescherming bieden voor de burger ten aanzien van de staat
door een onpartijdige en afhankelijke rechter (6 EVRM).
Art. 11 Wet AB regelt dat de rechter enkel volgens het recht mag spreken en geen innerlijke waarde of
billijkheid mag toetsen. De rechter is dus gebonden aan de wet. Dit is de afscherming met de wetgever.
De wetgever bepaalt wat billijk is, dat oordeel is niet aan de rechter (democratische legitimatie).
Art. 12 Wet AB een rechter dient concrete beslissingen te nemen. Geen algemene regels geven. De rechter is
er voor geschilbeslechting, je doet een uitspraak die bindend is voor partijen; een concrete beslissing in een
specifiek geval. De algemene bindende regels zijn voor de wetgever.
Art. 6 EVRM: eisen aan een gerechtelijke instantie: onafhankelijk en onpartijdigheid.
Altijd art. 112, 113 GW in combinatie met 11,12 Wet AB noemen.
Beperkingen voor de rechter in Wet AB.
Kenmerken functie rechtspraak:
(1) Beslissing in concreet rechtsgeschil/ over strafvervolging (2) Definitief (3) Bindend
(4) Onafhankelijk: geen verantwoording aan een ander ambt Garantie voor de rechter
(5) Onpartijdigheid: neutraliteit, geen vooringenomen ten opzichte van partijen. Garantie voor de burger
(6) O.g.v. het recht/ rechtsregels/ rechtmatigheidscriteria
De rechter kijkt of iets in strijd is met het recht, dat is het verschil met het bestuur. Het bestuur mag ook
rekening houden met doelmatigheidscriteria (vaak politieke overwegingen). Dat is niet aan de rechter.
,
