DEEL 1: PUBLIEKRECHT IN PERSPECTIEF
HFST 1: basisbegrippen en centrale thema's van het publiekrecht
1.1 begrip en evolutie van het bestuur
- negatieve beschrijving: bestuur = organen en instellingen van de uitvoerende macht
- + lokale besturen (niet onder UM)
- functie van tenuitvoerlegging + normatieve / materieel-wetgevende inhoud
- Bestuurlijke / administratieve rechtscolleges: rechtsprekende functie —> ≠ bestuur
- uitoefening van uitvoerende taken gebeurt door UM
- WM ook bij bv overheidsopdrachten,…
- RM bij opleggen van tuchtmaatregel
- weberiaanse bureaucratie: primaat vd politiek + verantwoording ministers in het parlement
+ formele regels & procedures + depersonalisering van verhoudingen + strikte hiërarchie
- Vandaag: administratie naar private onderneming modelleren
- Beroep op gespecialiseerde diensten met zekere autonomie (=verzelfstandiging)
- Kerntakendebat: overheidstaken privatiseren
1.2 besturen in de gelaagde rechtsorde: decentralisatie en federalisme
- eenheidsstaat: kompetenz-kompetenz bij centrale oh
- Gecentraliseerde eenheidsstaat: overheidsfuncties door organen van het centrale
bestuur uitgevoerd [+ deconcentratie (hiërarchisch toezicht v centraal niveau)]
- Gedecentraliseerde eenheidsstaat: ondergeschikte besturen met eigen RP +
administratief toezicht
- decentralisatie: toegewezen bevoegdheden in (g)w voor ondergeschikte besturen
- Territoriaal: functies aan OH toegeschreven die voor bepaald grondgebied bevoegd is
- Publiekrechtelijke lichamen, gesteund op politieke vertegenwoordiging
- Vb: gemeenten & provincies
- functioneel: functies aan OHdienst toegewezen met nodige expertise
- Organieke autonomie
- federalisme: spreiding van bevoegdheden tussen autonome rechtsordes
1.3 verhouding tussen regering en administratie
1.3.1 voorrang van de politiek
- volgens weberiaans model: Minsiter bevoegd met overheidsdienst > hiërarchie van
ambtenaren
- Politisering vd ambtenarij: gespecialiseerde & permanente equipes vormen beleid
,- Politieke verantwoordelijkheid bij ministers / regering
- Electorale redenen partij / crisis of zaak —> ontslag minister
- succes beleid is van administratie afhankelijk -> regeringen willen er controle over
behouden
- Spoils system (VS): president kan administratie volledig vervangen
- Partijpolitisering van administratie
- Ministeriële kabinetten samengesteld uit medewerkers ministers —> brug politiek &
administratie
1.3.2 administratieve rekenplichtigheid (ambtenaren)
- Rekenplichtigheid: administratie moet rekenschap af leggen over beslissingen
- Inzicht in beleid en motieven + jaarverslagen + spreekplicht / spreekrecht
- Administratieve en tuchtrechtelijke verantwoordelijkheid
- Ombudsdiensten: burgers & ondernemingen leggen klachten neer —> onderzoek &
bemiddeling
1.4 verreikende overheidstussenkomst
1.4.1 algemeen en bijzonder bestuursrecht
- bijzonder bestuursrecht: bijzondere regelgeving die verschillende bestuursdomeinen
beheerst
- Algemeen bestuursrecht: bestuursbegrip, organisatie, verschijningsvorm van bestuur +
verhouding tussen verschillende besturen ondrling + actiemiddelen en werking vh bestuur
+ regels waaraan bestuur gebonden is + rechtsbescherming van de burger ten aanzien van
het bestuur
1.4.2 afwezigheid van codificatie van bestuursrecht
- supranationale normen, (g)wetten, reglementen, besluiten, omzendbrieven + fundamentele
beginselen (ABBB) uit rechtspraak
- Op welk bestuurniveau gecodificeerd?
- Invloed van EU regelgeving
- BE: Bestuurslagen —> nooit homogeen bestuursrecht, wel harmonisatie & coördinatie
- vlaams niveau: overkoepelend bestuursdecreet 7 december 2018 (wel geen BBB)
1.5 perogatieven en verplichtingen van het bestuur
- bestuursbevoegdheden toegekend om algemeen belang te dienen (=doelgebonden)
- Ongelijkheid overheid en burgers: voorrang algemeen op privaat belang
- Bestuursrecht = uitzonderingsrecht
- Vb: erfdienstbaarheid tot openbaar nut <> erfdienstbaareheid in gemeen recht
- Concessie / beleidsovereenkomsten —> kunnen enkel met bestuur gesloten worden
, - prerogatieven:
- Eenzijdige bestuurlijke rechtshandelingen: (geen wilsovereenstemming)
- Le privilège du préalable: bestuurshandelingen worden wettig geacht (art 105 &
108 GW)
- Le privilège de l'execution d'office: uitvoerbare kracht zonder tussenkomst rechter
- Inmenging in private / ondernemingssfeer
- Bijzonder statuut overheidsgoederen: principe vd immuniteit van uitvoering + geen
failliet verklaring openbare diesnten
- verplichtingen:
- Bijzondere procedures, vormvoorschriften, regels & beginselen (ABBB)
- Onderworpen aan wetten op openbare dienst: benuttigingsgelijkheid,
continuiteitsbeginsel, veranderlijkheidsbeginsel
- Belastingsgeld —> regles op boekhouding en begroting
- Interne en externe controles & toezicht: administratief & hierarchisch
- Formele & materiële motiveringsplicht
- Formele motiveringsplicht: individueel bestuurlijke rechtshandeling—> motieven
opnemen
- Regels inzake openbaarheid van bestuur naleven
- Selectie en gunningscriteria om contractspartij te kiezen
1.6 naar een meer horizontale verhouding bestuur-burger
- horizontalisering = nuanceren verhouding bestuur & burger
- Participatie in totstandkoming & uitvoering vh beleid verhogen dmv
democratiemodellen
- > verhogen legitimiteit, transparantie efficientie
- representatieve/ deliberatieve / participatieve democratie
- Civil society: organisaties die algemeen belang dienen betrekken als ze aan vereisten v
representativiteit, rekenplichtigheid & transparantie voldoen
- Geen ABBB dat participatie verplicht, wel hoorplicht voor nemen individuele beslissing
- Verdrag van Aarhus 25 juni 1998: recht op inspraak bij milieu beslissingen
- Openbaar onderzoek voor opmaak van ruimtelijke structuur & uitvoeringsplannen —>
bezwaren?
- Niveau v lokale besturen: algemene participatie vormen (DOLB & provinciedecreet:
overlegstructuren, verzoekschriften, volksraadplegingen, initiatiefrecht,…)
- Bestuursdecreet 7 dec 2018: initiatiefrecht op Vlaams OH niveau
HFST 1: basisbegrippen en centrale thema's van het publiekrecht
1.1 begrip en evolutie van het bestuur
- negatieve beschrijving: bestuur = organen en instellingen van de uitvoerende macht
- + lokale besturen (niet onder UM)
- functie van tenuitvoerlegging + normatieve / materieel-wetgevende inhoud
- Bestuurlijke / administratieve rechtscolleges: rechtsprekende functie —> ≠ bestuur
- uitoefening van uitvoerende taken gebeurt door UM
- WM ook bij bv overheidsopdrachten,…
- RM bij opleggen van tuchtmaatregel
- weberiaanse bureaucratie: primaat vd politiek + verantwoording ministers in het parlement
+ formele regels & procedures + depersonalisering van verhoudingen + strikte hiërarchie
- Vandaag: administratie naar private onderneming modelleren
- Beroep op gespecialiseerde diensten met zekere autonomie (=verzelfstandiging)
- Kerntakendebat: overheidstaken privatiseren
1.2 besturen in de gelaagde rechtsorde: decentralisatie en federalisme
- eenheidsstaat: kompetenz-kompetenz bij centrale oh
- Gecentraliseerde eenheidsstaat: overheidsfuncties door organen van het centrale
bestuur uitgevoerd [+ deconcentratie (hiërarchisch toezicht v centraal niveau)]
- Gedecentraliseerde eenheidsstaat: ondergeschikte besturen met eigen RP +
administratief toezicht
- decentralisatie: toegewezen bevoegdheden in (g)w voor ondergeschikte besturen
- Territoriaal: functies aan OH toegeschreven die voor bepaald grondgebied bevoegd is
- Publiekrechtelijke lichamen, gesteund op politieke vertegenwoordiging
- Vb: gemeenten & provincies
- functioneel: functies aan OHdienst toegewezen met nodige expertise
- Organieke autonomie
- federalisme: spreiding van bevoegdheden tussen autonome rechtsordes
1.3 verhouding tussen regering en administratie
1.3.1 voorrang van de politiek
- volgens weberiaans model: Minsiter bevoegd met overheidsdienst > hiërarchie van
ambtenaren
- Politisering vd ambtenarij: gespecialiseerde & permanente equipes vormen beleid
,- Politieke verantwoordelijkheid bij ministers / regering
- Electorale redenen partij / crisis of zaak —> ontslag minister
- succes beleid is van administratie afhankelijk -> regeringen willen er controle over
behouden
- Spoils system (VS): president kan administratie volledig vervangen
- Partijpolitisering van administratie
- Ministeriële kabinetten samengesteld uit medewerkers ministers —> brug politiek &
administratie
1.3.2 administratieve rekenplichtigheid (ambtenaren)
- Rekenplichtigheid: administratie moet rekenschap af leggen over beslissingen
- Inzicht in beleid en motieven + jaarverslagen + spreekplicht / spreekrecht
- Administratieve en tuchtrechtelijke verantwoordelijkheid
- Ombudsdiensten: burgers & ondernemingen leggen klachten neer —> onderzoek &
bemiddeling
1.4 verreikende overheidstussenkomst
1.4.1 algemeen en bijzonder bestuursrecht
- bijzonder bestuursrecht: bijzondere regelgeving die verschillende bestuursdomeinen
beheerst
- Algemeen bestuursrecht: bestuursbegrip, organisatie, verschijningsvorm van bestuur +
verhouding tussen verschillende besturen ondrling + actiemiddelen en werking vh bestuur
+ regels waaraan bestuur gebonden is + rechtsbescherming van de burger ten aanzien van
het bestuur
1.4.2 afwezigheid van codificatie van bestuursrecht
- supranationale normen, (g)wetten, reglementen, besluiten, omzendbrieven + fundamentele
beginselen (ABBB) uit rechtspraak
- Op welk bestuurniveau gecodificeerd?
- Invloed van EU regelgeving
- BE: Bestuurslagen —> nooit homogeen bestuursrecht, wel harmonisatie & coördinatie
- vlaams niveau: overkoepelend bestuursdecreet 7 december 2018 (wel geen BBB)
1.5 perogatieven en verplichtingen van het bestuur
- bestuursbevoegdheden toegekend om algemeen belang te dienen (=doelgebonden)
- Ongelijkheid overheid en burgers: voorrang algemeen op privaat belang
- Bestuursrecht = uitzonderingsrecht
- Vb: erfdienstbaarheid tot openbaar nut <> erfdienstbaareheid in gemeen recht
- Concessie / beleidsovereenkomsten —> kunnen enkel met bestuur gesloten worden
, - prerogatieven:
- Eenzijdige bestuurlijke rechtshandelingen: (geen wilsovereenstemming)
- Le privilège du préalable: bestuurshandelingen worden wettig geacht (art 105 &
108 GW)
- Le privilège de l'execution d'office: uitvoerbare kracht zonder tussenkomst rechter
- Inmenging in private / ondernemingssfeer
- Bijzonder statuut overheidsgoederen: principe vd immuniteit van uitvoering + geen
failliet verklaring openbare diesnten
- verplichtingen:
- Bijzondere procedures, vormvoorschriften, regels & beginselen (ABBB)
- Onderworpen aan wetten op openbare dienst: benuttigingsgelijkheid,
continuiteitsbeginsel, veranderlijkheidsbeginsel
- Belastingsgeld —> regles op boekhouding en begroting
- Interne en externe controles & toezicht: administratief & hierarchisch
- Formele & materiële motiveringsplicht
- Formele motiveringsplicht: individueel bestuurlijke rechtshandeling—> motieven
opnemen
- Regels inzake openbaarheid van bestuur naleven
- Selectie en gunningscriteria om contractspartij te kiezen
1.6 naar een meer horizontale verhouding bestuur-burger
- horizontalisering = nuanceren verhouding bestuur & burger
- Participatie in totstandkoming & uitvoering vh beleid verhogen dmv
democratiemodellen
- > verhogen legitimiteit, transparantie efficientie
- representatieve/ deliberatieve / participatieve democratie
- Civil society: organisaties die algemeen belang dienen betrekken als ze aan vereisten v
representativiteit, rekenplichtigheid & transparantie voldoen
- Geen ABBB dat participatie verplicht, wel hoorplicht voor nemen individuele beslissing
- Verdrag van Aarhus 25 juni 1998: recht op inspraak bij milieu beslissingen
- Openbaar onderzoek voor opmaak van ruimtelijke structuur & uitvoeringsplannen —>
bezwaren?
- Niveau v lokale besturen: algemene participatie vormen (DOLB & provinciedecreet:
overlegstructuren, verzoekschriften, volksraadplegingen, initiatiefrecht,…)
- Bestuursdecreet 7 dec 2018: initiatiefrecht op Vlaams OH niveau
