Samenvatting Stem, jaar 1, blok D

Leerdoelen Stem

 Sowieso alle hoor- en werkcolleges doornemen + slides

Je kent de doelen van het afnemen van een anamnese

Is meer dan alleen vragen stellen:

 Goede verstandhouding opbouwen, vertrouwen krijgen in hulpverlener
 Informatie verstrekken: cliënt wil weten wat er aan de hand is, hoe de stem werkt etc.
 Ondersteunende middelen die uitleg helpen
 Realistische geruststelling: blijf realistisch maar stel ook gerust > ‘u heeft een
probleem maar dat is op te lossen’

Doel:

 Over klacht en hulpvraag: zo lang mogelijk naar iemands verhaal luisteren zonder
vooroordelen
 Chroniciteit van de klacht: begin en verloop > onderscheid in plotseling <klacht> of
geleidelijk (niet echt één moment kunnen aangeven)
 Gerelateerde factoren (wat kan er allemaal mee te maken hebben):
- in standhoudend
- oorzakelijk (volgens de cliënt)
- beïnvloedend
 Wat is de impact van het probleem: wat betekent de klacht voor het functioneren van
de persoon (dagelijks leven, werk, thuis)
 Doorverwijzen noodzakelijk (mis ik informatie van bv. KNO-arts) of kan ik zelf
behandelen?

Inhoudelijk:
demografische kenmerken:

 Leeftijd: sommige problemen zijn leeftijdsafhankelijk (bv. ouderdom)
 Geslacht: larynx vrouw heeft kleinere draaglast
 Beroep: wordt de stem er veel gebruikt of niet?

Klacht & hulpvraag:

 Begin: waarom komt de cliënt nu?
 Duur: hoe langer het probleem er is, hoe moeilijker de gewoonte van stemgedrag om
te bouwen is
 Veranderingen: is het een constant probleem of schommelt het? Bv. opstaan met
goede stem, naar bed gaan met krakerige stem

Etiologische factoren:

 Geassocieerde factoren, bv. vaak verkouden (extra hoesten, veel slijm),
ademhalingsproblemen
 Medische aspecten die invloed hebben op stem of slijmvliezen: medicijngebruik,
roken, schouder-rug-nekklachten
 Stemgebruik: bv. moeite met stem verheffen, stembelastende hobby’s

Impact en mogelijkheden van de cliënt:

 Verwachting van de therapie: bv. motivatie om te oefenen (bereidt er de tijd voor te
maken)



Je kent de rode vlaggen van DTL

, “Meldt de cliënt niet-gediagnosticeerde continue heesheid (3 weken of langer)?”
 “Meldt de cliënt niet-gediagnosticeerde heesheid en rookt de cliënt of heeft deze
gerookt?”
 “Meldt de cliënt niet-gediagnosticeerde heesheid en is er sprake van
alcoholmisbruik?”
 “Vermoedt u als logopedist een niet-gediagnosticeerde organische oorzaak van
stemproblematiek?”
 “Vermoedt u als logopedist een niet-gediagnosticeerde endocrinologische oorzaak
(klieren) van stemproblematiek?”
 “Vermoedt u als logopedist een verminderde doorgang van neus of mond-keelgebied,
die nog niet gediagnosticeerd is?”
 “Vermoedt u als logopedist niet-gediagnosticeerde reflux?”

Gele vlaggen: om na te gaan waarom therapie niet aanslaat (als dat het geval is)

 “Vermoedt u als logopedist dat er sprake is van niet-gediagnosticeerde
hyperventilatie?”
 “Vermoedt u als logopedist dat de cliënt erg hard of zacht praat, mogelijk door niet-
gediagnosticeerde gehoorproblemen?”
 “Vermoedt u als logopedist dat de medicatie die de cliënt gebruikt van invloed is op
de stem van de cliënt?”
 Toevoeging voor kinderen: niet-gediagnosticeerd aanhoudend stemmutatieprobleem
in de leeftijd van puber?



Je kent het specifieke doel van de verschillende onderdelen van het logopedisch
functioneel stemonderzoek en van automatische fonetografie

Waarom doe je logopedisch onderzoek?

 Beginniveau cliënt bepalen
 Prognose bepalen
 Basis voor therapie
 Evaluatie tijdens of na therapie
 (zorg)verzekering
 Wetenschappelijk onderzoek

Logopedisch onderzoek:

 Perceptueel: wat neem je waar, zonder cijfers > wat hoor je (GRBAS), wat zie je
 Instrumenteel: wat meet je (SRP, VRP)

Wat betekent functioneel stemonderzoek?

 Achterhalen waarom de stem op deze manier gebruikt wordt
 Achterhalen wat de stem kan
 Achterhalen wat de beperkingen van de stem zijn
 Achterhalen hoe de stem gebruikt wordt (stemgedrag)

Vormen van functioneel stemonderzoek:

Perceptie Objectief- Aerodynamica Zelf-evaluatie
akoestisch
GRBAS SRP Maximale fonatietijd VHI
Proef van Lombard VRP S/Z-ratio VAS
Roepgedrag PRAAT
Nasaleerproef Luidheid en
Nasaliteit toonhoogte tijdens

, Zangstem roepen
Proef van
Gutzmann


VHI: Voice Handicap Index → Dit zijn uitspraken die mensen gebruiken om hun stem en
effecten van hun stem op hun leven te beschrijven. Scoren op schaal van 1-5
VAS: hoe is uw stem vandaag op schaal van 1-10? (1=goed, 10=afwijkend)



Proef van Gutzmann
wanneer er een hoge stem is tijdens spontane spraak bij mannen

 Thyroid naar binnen duwen om te kijken of de stem dan lager wordt.

Mutatie falset: iemand die eigenlijk al volwassen man is en met een lagere stem zou
moeten praten (stembreking zou er al moeten zijn), maar dan toch in falset blijft praten

Tijdens mutatie bij mannen moet de F0 een octaaf zakken.

m. cricothyroideus wordt hierbij teveel gespannen: thyroid kantelt tov cricoid en rekt
stembanden uit, maakt ze dunner
→ deze vorm van de stembanden is vaak een indicatie voor mutatie falset.

Hoe haal je die spanning weg? Druk geven op thyroïd dmv palpatie/palperen. Hoofd
recht! → Hand in de nek en de vingertoppen op de schedelrand. Niet de proef van
Gutzmann doen om te kijken of er spanning is. Gewoon palperen! Proef van Gutzmann
doe je alleen gericht.

 Wil je weten hoe het zit met de tonus met de spieren rond de larynx? → Palperen.
 Wil je weten of iemand die in hogere toonhoogte spreekt ook in een lagere
toonhoogte (modaal register) kan spreken? → proef van Gutzmann. Alternatief:
vragen om te kuchen, een lage toon te produceren

Muscle tension dysphonia: functioneel probleem door teveel spierspanning

Proef van Gutzmann:

 knijp in thyroid = toonhoogte omlaag; loslaten = toonhoogte omhoog
 herhaaldelijk doen
 niet ritmisch: patiënt kan zelf toonhoogte veranderen in patroon
 altijd toestemming voor aanraking vragen!
 als je voelt dat patiënt moet slikken: loslaten!
 geen effect bij knijpen want teveel tegenspanning? Vraag om te kuchen!


Oorzaken dat de proef van Gutzmann niet lukt:

 Patiënt zet te veel spanning op en rond larynx ↓ = muscle tension dysponia
 Psychologische oorzaak → het is nogal persoonlijk: moeilijk om dat gerommel in de
hals toe te laten
 Je kan geen conclusies trekken uit de proef, alleen in context: bv. student logopedie
heeft de testen al eens gedaan en geeft daarom tegenspanning

Aspect Observeer Beoordeel
Stemveranderi Verlaging van stemhoogte: thyroïd kan wel naar achteren
ng worden bewogen, de toonhoogte
wordt lager (proef = positief)