Methoden van klinische diagnostiek
Samenvatting van de colleges, drie artikelen uit de reader en de volgende boeken:
- De Bruyn, E.E.J., Ruijssenaars, A.J.J.M., Pameijer, N.K. & Van Aarle, E.J.M.
(2003): De diagnostische cyclus, een praktijkleer. Leuven/Den Haag: Acco.
- Tak. J.A., Bosch, J.D., Begeer, S., Albrecht, G. (red.) (2014). Handboek
psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten.
Utrecht: De Tijdstroom
, Inhoudsopgave
College 1: diagnostische cyclus 1 ....................................................................................................... 4
Algemene inleiding .............................................................................................................................. 4
Waarom de diagnostische cyclus? ...................................................................................................... 4
Aanmelding en klachtenanalyse ......................................................................................................... 7
Probleemanalyse................................................................................................................................. 8
De Bruyn hoofdstuk 1 ......................................................................................................................11
De Bruyn hoofdstuk 2 ......................................................................................................................11
De Bruyn hoofdstuk 3 ......................................................................................................................11
De Bruyn hoofdstuk 4 ..................................................................................................................... 12
De Bruyn hoofdstuk 5 ..................................................................................................................... 13
De Bruyn hoofdstuk 6 ..................................................................................................................... 13
De Bruyn hoofdstuk 7 ..................................................................................................................... 13
Tak hoofdstuk 1 ............................................................................................................................... 13
Tak hoofdstuk 2 ............................................................................................................................... 14
College 2: diagnostische cyclus 2 ..................................................................................................... 15
Verklaringsanalyse stap 1-5 .............................................................................................................. 15
Verklaringsanalyse stap 6-10 ............................................................................................................ 19
Indicatie analyse................................................................................................................................ 21
De Bruyn hoofdstuk 8 ..................................................................................................................... 22
De Bruyn hoofdstuk 9 ..................................................................................................................... 22
Tak hoofdstuk 6 ............................................................................................................................... 22
Tak hoofdstuk 7 ............................................................................................................................... 23
College 3: neuropsychologisch onderzoek ...................................................................................... 24
Klinische kinderneuropsychologie ..................................................................................................... 24
Ontwikkeling van de hersenen .......................................................................................................... 25
Neuropsychologisch onderzoek ........................................................................................................ 28
Tak hoofdstuk 16 ............................................................................................................................. 34
College 4: intelligentie I ...................................................................................................................... 35
Wat is intelligentie? ........................................................................................................................... 35
Hoe wordt intelligentie gemeten? ...................................................................................................... 37
Van intelligentietest score naar IQ .................................................................................................... 40
Tak hoofdstuk 11 ............................................................................................................................. 41
College 5: intelligentie II ..................................................................................................................... 42
WISC-V introductie ............................................................................................................................ 42
Voorbereiding afname WISC-V ......................................................................................................... 45
Afnameprocedure WISC-V ................................................................................................................ 45
Observaties tijdens afname WISC-V................................................................................................. 46
2
, WISC-V: afname subtests ................................................................................................................. 47
College 6: perceptie & (psycho)motoriek ......................................................................................... 51
Perceptie ........................................................................................................................................... 51
Motoriek ............................................................................................................................................. 54
Psychomotoriek ................................................................................................................................. 57
Tak hoofdstuk 15 ............................................................................................................................. 58
College 7: taaldiagnostiek .................................................................................................................. 59
Wat is taal? ........................................................................................................................................ 59
Taalontwikkeling ................................................................................................................................ 60
Taalstoornissen ................................................................................................................................. 61
Taaldiagnostiek ................................................................................................................................. 62
Tak hoofdstuk 14 ............................................................................................................................. 65
College 8: sociaal-emotioneel onderzoek 1 – vragenlijsten ........................................................... 66
Sociaal-emotioneel functioneren ....................................................................................................... 66
Sociaal-emotionele beleving ............................................................................................................. 71
Tak hoofdstuk 13 ............................................................................................................................. 75
College 9: sociaal-emotioneel onderzoek 2 - projectieve technieken & spel ................................ 76
Projectie ............................................................................................................................................ 76
Tekeningen ........................................................................................................................................ 77
Interpretatiemethoden ....................................................................................................................... 79
Associatiemethoden .......................................................................................................................... 80
Spel ................................................................................................................................................... 80
Observatie ......................................................................................................................................... 82
Tak hoofdstuk 5 ............................................................................................................................... 84
Artikel 1 van de reader .................................................................................................................... 84
College 10: gezin & cultuur ................................................................................................................ 85
Diagnostiek van gezinsfunctioneren ................................................................................................. 86
Vragenlijsten & tests.......................................................................................................................... 87
Diagnostiek van (dis)functioneel ouderschap & (on)veiligheid ......................................................... 89
Cultuurgebonden diagnostiek ........................................................................................................... 90
Tak hoofdstuk 9 ............................................................................................................................... 92
Artikel 2 van de reader .................................................................................................................... 93
Artikel 3 van de reader .................................................................................................................... 93
College 11: casus & indicatieanalyse ................................................................................................ 94
Casus Jens deel 1 (hele cyclus) ....................................................................................................... 94
Casus Jens deel 2 ............................................................................................................................. 97
(Post)masteropleiding ..................................................................................................................... 101
3
, College 1: diagnostische cyclus 1
College 1 en 2 zijn de basis voor dit vak door de diagnostische cyclus.
Inhoud college
• Algemene inleiding
• De diagnostische cyclus
• Aanmelding & klachtenanalyse
• Probleemanalyse
Algemene inleiding
MKD is belangrijke voorbereiding op de master:
• Diagnostiek & Behandeling: Theorie in Praktijk (hoorcolleges en werkgroepen)
• Diagnostiek & Behandeling: Klinische Vaardigheden (DEMO onderzoek)
• Stage
Waarom de diagnostische cyclus?
Valkuilen diagnosticus
• Anchoring/primacy effect: het in de oordeelsvorming bevoordelen van
informatie die het eerst wordt verkregen
- Intakevragenlijst wijst op ADHD? Dan is er vast sprake van ADHD...
• Excessive data collection: het verzamelen van veel meer – en vaak
overbodige – gegevens dan nodig is
- Meerdere vragenlijsten afnemen ondanks voldoende info...
• Confirmation bias: neiging om op zoek te gaan naar informatie die eigen
veronderstelling ondersteunt
- Je vermoedt ADHD dus zie je de ASS kenmerken niet...
• Framing: neiging om symptomen te interpreteren op basis van de wijze
waarop het is gepresenteerd
- Positief (wel sprake van) of negatief (geen sprake van) geformuleerde
info...
• Availability bias: neiging om het eerste dat in je opkomt of de informatie die
het meest opvalt als waarheid te zien
- Net een kind met ASS gezien, dan gekleurde blik bij zien volgende kind...
• Culturele bias: verkeerd interpreteren van culturele aspecten
- Weinig oogcontact? ASS? Of cultureel verschil...
Onze (intuïtieve) klinische blik is niet te vertrouwen!
• In het dagelijks leven baseren we ons oordeel op basis van cognitieve
vuistregels en heuristieken (zoekstrategieën) waar fouten in (kunnen) zitten
- Bijv. beschikbaarheidsheuristiek
• Vaak nuttig, maar in het diagnostisch proces is een intuïtief klinisch oordeel
niet voldoende en soms zelfs sterk vertekenend
- Daarom werken we volgens een besliskundig model!
Besliskunde
Het systematisch beschrijven van een beslissingsprobleem en het methodisch vinden
van een correcte oplossing daarvan. Daarom:
• Kleinere kans op bias
• Gedachtenproces getoetst vanuit wetenschappelijke theorie
4
Samenvatting van de colleges, drie artikelen uit de reader en de volgende boeken:
- De Bruyn, E.E.J., Ruijssenaars, A.J.J.M., Pameijer, N.K. & Van Aarle, E.J.M.
(2003): De diagnostische cyclus, een praktijkleer. Leuven/Den Haag: Acco.
- Tak. J.A., Bosch, J.D., Begeer, S., Albrecht, G. (red.) (2014). Handboek
psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten.
Utrecht: De Tijdstroom
, Inhoudsopgave
College 1: diagnostische cyclus 1 ....................................................................................................... 4
Algemene inleiding .............................................................................................................................. 4
Waarom de diagnostische cyclus? ...................................................................................................... 4
Aanmelding en klachtenanalyse ......................................................................................................... 7
Probleemanalyse................................................................................................................................. 8
De Bruyn hoofdstuk 1 ......................................................................................................................11
De Bruyn hoofdstuk 2 ......................................................................................................................11
De Bruyn hoofdstuk 3 ......................................................................................................................11
De Bruyn hoofdstuk 4 ..................................................................................................................... 12
De Bruyn hoofdstuk 5 ..................................................................................................................... 13
De Bruyn hoofdstuk 6 ..................................................................................................................... 13
De Bruyn hoofdstuk 7 ..................................................................................................................... 13
Tak hoofdstuk 1 ............................................................................................................................... 13
Tak hoofdstuk 2 ............................................................................................................................... 14
College 2: diagnostische cyclus 2 ..................................................................................................... 15
Verklaringsanalyse stap 1-5 .............................................................................................................. 15
Verklaringsanalyse stap 6-10 ............................................................................................................ 19
Indicatie analyse................................................................................................................................ 21
De Bruyn hoofdstuk 8 ..................................................................................................................... 22
De Bruyn hoofdstuk 9 ..................................................................................................................... 22
Tak hoofdstuk 6 ............................................................................................................................... 22
Tak hoofdstuk 7 ............................................................................................................................... 23
College 3: neuropsychologisch onderzoek ...................................................................................... 24
Klinische kinderneuropsychologie ..................................................................................................... 24
Ontwikkeling van de hersenen .......................................................................................................... 25
Neuropsychologisch onderzoek ........................................................................................................ 28
Tak hoofdstuk 16 ............................................................................................................................. 34
College 4: intelligentie I ...................................................................................................................... 35
Wat is intelligentie? ........................................................................................................................... 35
Hoe wordt intelligentie gemeten? ...................................................................................................... 37
Van intelligentietest score naar IQ .................................................................................................... 40
Tak hoofdstuk 11 ............................................................................................................................. 41
College 5: intelligentie II ..................................................................................................................... 42
WISC-V introductie ............................................................................................................................ 42
Voorbereiding afname WISC-V ......................................................................................................... 45
Afnameprocedure WISC-V ................................................................................................................ 45
Observaties tijdens afname WISC-V................................................................................................. 46
2
, WISC-V: afname subtests ................................................................................................................. 47
College 6: perceptie & (psycho)motoriek ......................................................................................... 51
Perceptie ........................................................................................................................................... 51
Motoriek ............................................................................................................................................. 54
Psychomotoriek ................................................................................................................................. 57
Tak hoofdstuk 15 ............................................................................................................................. 58
College 7: taaldiagnostiek .................................................................................................................. 59
Wat is taal? ........................................................................................................................................ 59
Taalontwikkeling ................................................................................................................................ 60
Taalstoornissen ................................................................................................................................. 61
Taaldiagnostiek ................................................................................................................................. 62
Tak hoofdstuk 14 ............................................................................................................................. 65
College 8: sociaal-emotioneel onderzoek 1 – vragenlijsten ........................................................... 66
Sociaal-emotioneel functioneren ....................................................................................................... 66
Sociaal-emotionele beleving ............................................................................................................. 71
Tak hoofdstuk 13 ............................................................................................................................. 75
College 9: sociaal-emotioneel onderzoek 2 - projectieve technieken & spel ................................ 76
Projectie ............................................................................................................................................ 76
Tekeningen ........................................................................................................................................ 77
Interpretatiemethoden ....................................................................................................................... 79
Associatiemethoden .......................................................................................................................... 80
Spel ................................................................................................................................................... 80
Observatie ......................................................................................................................................... 82
Tak hoofdstuk 5 ............................................................................................................................... 84
Artikel 1 van de reader .................................................................................................................... 84
College 10: gezin & cultuur ................................................................................................................ 85
Diagnostiek van gezinsfunctioneren ................................................................................................. 86
Vragenlijsten & tests.......................................................................................................................... 87
Diagnostiek van (dis)functioneel ouderschap & (on)veiligheid ......................................................... 89
Cultuurgebonden diagnostiek ........................................................................................................... 90
Tak hoofdstuk 9 ............................................................................................................................... 92
Artikel 2 van de reader .................................................................................................................... 93
Artikel 3 van de reader .................................................................................................................... 93
College 11: casus & indicatieanalyse ................................................................................................ 94
Casus Jens deel 1 (hele cyclus) ....................................................................................................... 94
Casus Jens deel 2 ............................................................................................................................. 97
(Post)masteropleiding ..................................................................................................................... 101
3
, College 1: diagnostische cyclus 1
College 1 en 2 zijn de basis voor dit vak door de diagnostische cyclus.
Inhoud college
• Algemene inleiding
• De diagnostische cyclus
• Aanmelding & klachtenanalyse
• Probleemanalyse
Algemene inleiding
MKD is belangrijke voorbereiding op de master:
• Diagnostiek & Behandeling: Theorie in Praktijk (hoorcolleges en werkgroepen)
• Diagnostiek & Behandeling: Klinische Vaardigheden (DEMO onderzoek)
• Stage
Waarom de diagnostische cyclus?
Valkuilen diagnosticus
• Anchoring/primacy effect: het in de oordeelsvorming bevoordelen van
informatie die het eerst wordt verkregen
- Intakevragenlijst wijst op ADHD? Dan is er vast sprake van ADHD...
• Excessive data collection: het verzamelen van veel meer – en vaak
overbodige – gegevens dan nodig is
- Meerdere vragenlijsten afnemen ondanks voldoende info...
• Confirmation bias: neiging om op zoek te gaan naar informatie die eigen
veronderstelling ondersteunt
- Je vermoedt ADHD dus zie je de ASS kenmerken niet...
• Framing: neiging om symptomen te interpreteren op basis van de wijze
waarop het is gepresenteerd
- Positief (wel sprake van) of negatief (geen sprake van) geformuleerde
info...
• Availability bias: neiging om het eerste dat in je opkomt of de informatie die
het meest opvalt als waarheid te zien
- Net een kind met ASS gezien, dan gekleurde blik bij zien volgende kind...
• Culturele bias: verkeerd interpreteren van culturele aspecten
- Weinig oogcontact? ASS? Of cultureel verschil...
Onze (intuïtieve) klinische blik is niet te vertrouwen!
• In het dagelijks leven baseren we ons oordeel op basis van cognitieve
vuistregels en heuristieken (zoekstrategieën) waar fouten in (kunnen) zitten
- Bijv. beschikbaarheidsheuristiek
• Vaak nuttig, maar in het diagnostisch proces is een intuïtief klinisch oordeel
niet voldoende en soms zelfs sterk vertekenend
- Daarom werken we volgens een besliskundig model!
Besliskunde
Het systematisch beschrijven van een beslissingsprobleem en het methodisch vinden
van een correcte oplossing daarvan. Daarom:
• Kleinere kans op bias
• Gedachtenproces getoetst vanuit wetenschappelijke theorie
4
