Samenvatting M&O
Hoofdstuk 1: Denken over organisatie en management
De meest oorspronkelijke naam, en nog veel gebruikte naam voor het vakgebied is organisatiekunde.
We kunnen organisatiekunde definiëren als: ‘een interdisciplinaire wetenschap die zich bezighoudt
met het bestuderen van het gedrag van organisaties alsmede de factoren die dit gedrag bepalen en
de wijze waarop organisaties het meest doeltreffend bestuurd kunnen worden’. Onder ‘het gedrag’
van organisaties wordt de wijze van optreden en reageren van organisaties verstaan.
Een definitie van organisatiekunde omvat twee aspecten van het vakgebied, namelijk:
1. Een descriptief aspect. Dit is een beschrijving van het gedrag van organisaties met de
motieven en gevolgen.
2. Een prescriptief aspect. Dit is een advies over te volgen handelwijze en organisatie-
inrichtingen.
Bij organisatiekunde wordt het begrip interdisciplinariteit genoemd, een vaak misbruikte term.
Hiermee wordt bedoeld dat de organisatiekunde veel elementen bevat die afkomstig zijn van andere
wetenschappen. We denken hierbij aan de bedrijfseconomie, technische wetenschappen, juridische
wetenschap enz.
Als we alle bijdragen uit deze vakgebieden verzamelen die we nodig hebben voor een onderzoek of
project is dit echter nog geen interdisciplinaire, maar een zogenoemde multidisciplinaire aanpak. Een
interdisciplinaire aanpak gaat nog een stap veder. Dat wil namelijk zeggen dat verschillende
bijdragen naar hun specifieke belang worden afgewogen en worden gebruikt voor de ontwikkeling
van een nieuwe benadering, waarbij het onderwerp in zijn totaliteit wordt beschouwd. De oude
disciplines komen dan niet meer herkenbaar naar voren.
Twee andere begrippen uit de definitie zijn besturing en doeltreffendheid ofwel effectiviteit. Het
eerstgenoemde begrip kunnen we omschrijven als ‘pogingen tot gerichte beïnvloeding’. De mate
waarin besturing slaagt, wordt aangeduid met het begrip doeltreffendheid of effectiviteit.
Nadrukkelijk wordt in het middel gelaten wie deze besturing uitvoert. Dat kan de organisatieleiding
zijn, maar ook een adviseur, een ondernemingsraadlid, of een productiemedewerker die met het
idee komt in een werkoverleg.
Dat het in de organisatiekunde gaat om het verkrijgen van een totaalbeeld van een organisatie, een
organisatieprobleem of een project, betekent dat vaak geabstraheerd moet worden, en details
ondergeschikt zijn. Anders ziet men door de bomen het bos niet meer. Dit betekent dat een
organisatiedeskundige vaak in diverse vakgebieden in organisaties minder goed thuis is dan de
specialist. Men zou kunnen zeggen dat hij generalist is in plaats van specialist.
1.2 Ontstaan van het vakgebied
Het vak organisatiekunde is ontstaan uit de behoefte op gestructureerde wijze na te denken over en
vat te krijgen op organisaties en wat erin gebeurt.
In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw is de organisatiekunde zoals we die nu kennen in
Nederland ontstaan.
De achterliggende reden voor introductie was het complexer en groter worden van organisaties, met
name van ondernemingen, door de sterke ontwikkeling van de techniek en de algemene
economische ontwikkelingen. De besturing van dergelijke organisaties vereiste meer dan het kundig
zijn in een van de vakgebieden, of het beschikken over leidinggevende capaciteiten. Er ontstond
behoefte aan mensen die het totaal van de bijdragen van de verschillende vakgebieden konden
overzien, integreren en hieruit conclusies konden trekken. Mensen dus die beschikken over een
totaalvisie.
Management: Management of bedrijfsvoering is het bij elkaar brengen van mensen om samen een
gewenst doel te bereiken. Management omvat het hebben van een visie, het maken van een plan
(planning), dit (laten) uitvoeren en dit eventueel (laten) controleren en bijsturen. Onderdeel is ook
1
Hoofdstuk 1: Denken over organisatie en management
De meest oorspronkelijke naam, en nog veel gebruikte naam voor het vakgebied is organisatiekunde.
We kunnen organisatiekunde definiëren als: ‘een interdisciplinaire wetenschap die zich bezighoudt
met het bestuderen van het gedrag van organisaties alsmede de factoren die dit gedrag bepalen en
de wijze waarop organisaties het meest doeltreffend bestuurd kunnen worden’. Onder ‘het gedrag’
van organisaties wordt de wijze van optreden en reageren van organisaties verstaan.
Een definitie van organisatiekunde omvat twee aspecten van het vakgebied, namelijk:
1. Een descriptief aspect. Dit is een beschrijving van het gedrag van organisaties met de
motieven en gevolgen.
2. Een prescriptief aspect. Dit is een advies over te volgen handelwijze en organisatie-
inrichtingen.
Bij organisatiekunde wordt het begrip interdisciplinariteit genoemd, een vaak misbruikte term.
Hiermee wordt bedoeld dat de organisatiekunde veel elementen bevat die afkomstig zijn van andere
wetenschappen. We denken hierbij aan de bedrijfseconomie, technische wetenschappen, juridische
wetenschap enz.
Als we alle bijdragen uit deze vakgebieden verzamelen die we nodig hebben voor een onderzoek of
project is dit echter nog geen interdisciplinaire, maar een zogenoemde multidisciplinaire aanpak. Een
interdisciplinaire aanpak gaat nog een stap veder. Dat wil namelijk zeggen dat verschillende
bijdragen naar hun specifieke belang worden afgewogen en worden gebruikt voor de ontwikkeling
van een nieuwe benadering, waarbij het onderwerp in zijn totaliteit wordt beschouwd. De oude
disciplines komen dan niet meer herkenbaar naar voren.
Twee andere begrippen uit de definitie zijn besturing en doeltreffendheid ofwel effectiviteit. Het
eerstgenoemde begrip kunnen we omschrijven als ‘pogingen tot gerichte beïnvloeding’. De mate
waarin besturing slaagt, wordt aangeduid met het begrip doeltreffendheid of effectiviteit.
Nadrukkelijk wordt in het middel gelaten wie deze besturing uitvoert. Dat kan de organisatieleiding
zijn, maar ook een adviseur, een ondernemingsraadlid, of een productiemedewerker die met het
idee komt in een werkoverleg.
Dat het in de organisatiekunde gaat om het verkrijgen van een totaalbeeld van een organisatie, een
organisatieprobleem of een project, betekent dat vaak geabstraheerd moet worden, en details
ondergeschikt zijn. Anders ziet men door de bomen het bos niet meer. Dit betekent dat een
organisatiedeskundige vaak in diverse vakgebieden in organisaties minder goed thuis is dan de
specialist. Men zou kunnen zeggen dat hij generalist is in plaats van specialist.
1.2 Ontstaan van het vakgebied
Het vak organisatiekunde is ontstaan uit de behoefte op gestructureerde wijze na te denken over en
vat te krijgen op organisaties en wat erin gebeurt.
In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw is de organisatiekunde zoals we die nu kennen in
Nederland ontstaan.
De achterliggende reden voor introductie was het complexer en groter worden van organisaties, met
name van ondernemingen, door de sterke ontwikkeling van de techniek en de algemene
economische ontwikkelingen. De besturing van dergelijke organisaties vereiste meer dan het kundig
zijn in een van de vakgebieden, of het beschikken over leidinggevende capaciteiten. Er ontstond
behoefte aan mensen die het totaal van de bijdragen van de verschillende vakgebieden konden
overzien, integreren en hieruit conclusies konden trekken. Mensen dus die beschikken over een
totaalvisie.
Management: Management of bedrijfsvoering is het bij elkaar brengen van mensen om samen een
gewenst doel te bereiken. Management omvat het hebben van een visie, het maken van een plan
(planning), dit (laten) uitvoeren en dit eventueel (laten) controleren en bijsturen. Onderdeel is ook
1
