Rechtsvergelijking
● DEEL 1 : Rechtsvergelijking : algemene principes
■ In België :
● Historisch kader?
○ 1795-1815 :
○ Standenmaatschappij overboord → nieuwe wereld tot stand!
○ => orde in de chaos gebracht
■ verworvenheden van de Franse Revolutie vinden ingang in
Zuidelijke Nederlanden : Modern Frans Bestuur
● Napoleonische codificiatie
● Bestuurlijke apparaat
○ Provincies, gemeenten, wetten,...
○ 1815-1830 : Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
● => economisch welvarende periode MAAR
Godsdienstige en taalkundige tegenstellingen + politieke
frustraties
○ DUS uiteengesplitst
○ 1830 : Belgische onafhankelijkheid
■ Constitutionele monarchie
● GW geschreven in 1831 : belangrijke building box
■ Cijnskiesstelsel : politieke macht bij franstalige burgerij
■ Vlaamse beweging ijvert voor ontvoogding van sociaal &
cultureel achtergesteld Vlaanderen
● 1898 : gelijkheidswet breekt monopolie van het Frans als
officiële taal
● Na WO1 : steeds meer nederlandstalige en zelfs
vrouwen mogen stemmen
○ 1962-63 : taalwetten ter bezegeling van taalstrijd (= vastleggen van onze
taalgebieden)
■ Vastlegging taalgrens & 4 taalgebieden
■ Verankering territorialiteitsbeginsel
○ 1970-...: federaliseringsproces
■ Uniek federaal systeem met 2 soorten gefedereerde entiteiten
● 3 gemeenschappen & 3 gewesten
○ Stichtend lid van EU & VN en NAVO
■ Belangrijke kern van EU-project & VN
■ Belangrijke speler in NAVO : Europees hoofd ligt in Brussel
● => Brussel is belangrijkste politieke centra van de wereld
○ Vroegere jaren 60 : onafhankelijkheid Congo, Rwanda en Burundi
■ 19de eeuw : kolonisatie grootmacht
● Staatsstructuur en rechtsbronnen
○ Constitutionele parlementaire monarchie
■ Parlementaire monarchie : koning aan het hoofd heeft(
staatshoofd MAAR geen fluit te zeggen)
■ Politieke macht ligt bij parlement
■ Hoogste interne norm : GW
, ● Vergrendeld tegen wijziging door toevallige
meerderheden
● Art 195 GW : wijzigingsprocedure
● = garantie voor stabiliteit aan de basisregels
○ Federale wetgevende macht
■ Maakt formele wetten ( Koning en Kamer + desgevallend de
senaat)
■ Hierarchie in de wetten
■ Maakt bijzondere meerderheidswetten voor de verankering van
communautair gevoelige materies
■ Bijzondere meerderheidswetten die de GW aanvullen
OMDAT die te makkelijk te wijzigen valt
○ Federale regering
■ Voert federaal beleid & zorgt voor de naleving van de formele
wetten
● Zorgt voor detail maatregelen en controle dat die
nageleefd worden
■ Verordening Bvgd ( = in alle landen ) => de detail maatregelen
van de parlementaire wetten
● KB ( verordenende maatregel van gehele regering)
● MB ( Verordenende maatregelen van individueel
minister )
○ Zes gefedereerde entiteiten
■ Eigen exclusieve bevoegdheden binnen toegewezen territorium
en toegewezen materies
● Drie gemeenschappen : persoonsgericht
● = ‘ het volk’
● Drie gewesten : territorium gericht
● = ‘bewoning en economie’
■ Deelstaatparlementen : legifereren via decreten
■ Deelstaatregeringen oefenen bevoegdheden uit via
regeringsbesluiten en ministeriële besluiten
○ Gedecentraliseerde besturen
○ Lokale besturen met verordenende bevoegdheden
■ Provincies bevoegd voor zaken van provinciaal belang
● Provincies hebben vooral emotionele
verknochtheid, politiek gezien hebben ze niet
veel te zeggen!
■ Gemeenten bevoegd voor zaken van gemeentelijk
belang
● Gemeenten hebben WEL politiek belang
○ Internationale verdragen
○ Monitisch systeem : na ratificatie verdragen deel worden van
Belgisch recht en dat u een verdrag kan inroepen voor rechter!
■ MAAR niet elke verdrag gaat rechten en plichten
opleveren (= niet de vraag van rechtstreekse
toepasselijk MAAR die van de directe werking)
, ● Directe werking = de vraag of in een
rechtstreeks toepasselijk verdrag rechten en
plichten gelden → directe werking!
● Primair & secundair EU-recht
○ EU is opgericht met aantal basisverdragen => dan EU als
supranationaal organisatie regelgeving uitvaardigen dat
rechtstreeks binnenkomt in Belgisch recht en het beïnvloedt!
● Rechtspraak
○ Gezaghebbend formele rechtsbron
○ Geen bindende precedentwaarde
■ Het werkt met wetgeving dat wordt toegepast op
concrete casus NIET de rechter die de wetten zelf stelt
(= common law systeem)
○ Praktijk van de facto precedenten
○ Bijzondere positie voor GWH & RvS
■ = wel bindend voor iedereen
● Objectieve contentieux : maakt dat regels voor
eenieder na een annulatieberoep uit het
rechtsysteem gaan verdwijnen!
● Gewoonte
○ Bindende formele rechtsbron
○ Secundair & accessoire rol : instrument ter aanvulling van de wet
● Algemene rechtsbeginselen
○ Bindende formele rechtsbron erkend door hoogste hoven
○ Variërende positie in de HDN
■ Verhouding tussen rechtsbronnen
● Interne normenhiërarchie
○ GW
○ Wetskrachtige normen ( formele wet - decreet - ordonnatie)
○ Verordeningen van UM
○ Verordeningen van terriotiraal gedecentraliseerde besturen
● Verhouding tussen internationaal en nationaal recht
○ = niet geregeld in Belgische GW : suprematie verdragsrecht
ingevolge smeerkaasarrest ( 1971)
■ = verdragen met directe werking gaan voor in hiërarchie
op formele wetten,.. & gewone rechter mag die zelf
buiten toepassing houden!
● Verhouding tussen EU-recht en nationaal recht
○ = niet geregeld in de Belgische GW → Costa v Enel : EU-recht
gaat voor op nationaal recht!
■ Gekoppeld aan Costa v Enel komt Simmenthal : is
nationaal recht strijdig met EU-recht, dan wordt nationaal
recht ter zijde geschoven!
● Afdwinging van normenhiërarchie via GWH
○ Bewaking bevoegdheidsverdeling tussen federatie en deelstaten
& naleving van grondrechten door parlementaire normen
, ● GWH in België is GEEN ‘echt’ GWH is : in
België hebben ze alleen een
toetsingsbevoegdheid van titel 2 de belgen en
hun rechten
■ 2 vormen controle :
■ Beroep tot nietigverklaring ( abstracte normen controle)
● Een norm verdwijnt uit het rechtstelsel
■ Prejudiciele vraagstelling
● Rechter krijgt toelating een strijdige norm in een
welbepaalde situatie buiten toepassing te laten!
● Afdwinging via normenhierarchie via Rvs
○ Grondwettigheidscontrole van beslissingen van UM &
gedecentraliseerde overheden
■ Annulatieberoep
● Afdwinging van normenhiërarchie via gewone rechter
○ Exceptie van illegaliteit
■ Indeling en algemene benadering
● Napoleontische codificatie bleven na de onafhankelijkheid
○ Op eigen Belgische wetboeken bleef het lang wachten
■ Strafwetboek in 1867 - Gerechtelijk wetboek in 1967
○ Napoleontische wetboeken ondergingen aanzienlijke
aanpassingen MAAR lange tijd onder die vorm blijven werken!
■ Decodificatiebewiging in 20ste eeuw
● = Belangrijke kern materies zijn geregeld buiten
het wetboek
● In Belgisch rechtsstelsel is merendeel van de rechtstakken
opgebouwd vanuit basiswetboek
○ Restanten van Napoleontische wetboeken ( oud BW - Sv. ) +
SW en Ger W
○ Recente codificatie ( WIPR - WER-.. )
○ Fiscale codificatie ( WIB - WBTW-...)
○ Codificatie & structurering projecten in deelstatelijke materies (
VCRO - VCHO-..)
● Complexiteit door verregaande versnippering in meerlagige
rechtsorde
○ => heel complex systeem!
■ Gerechtelijke organisatie
● Hoven en rechtbanken oefenen rechterlijke macht
● Piramidale opbouw
○ Principe van dubbele aanleg
○ Hof van Cassatie als hoogste gerechtshof
■ Beoordeelt de wettigheid van de uitspraak in laatste
aanleg gewezen
● Onderscheid
○ Rechtsbedeling in civiele zaken
○ Rechtsbedeling in strafzaken
○ Rechtsbedeling in sociale zaken
○ Rechtsbedeling in ondernemingszaken
● Administratieve rechtscollege
● DEEL 1 : Rechtsvergelijking : algemene principes
■ In België :
● Historisch kader?
○ 1795-1815 :
○ Standenmaatschappij overboord → nieuwe wereld tot stand!
○ => orde in de chaos gebracht
■ verworvenheden van de Franse Revolutie vinden ingang in
Zuidelijke Nederlanden : Modern Frans Bestuur
● Napoleonische codificiatie
● Bestuurlijke apparaat
○ Provincies, gemeenten, wetten,...
○ 1815-1830 : Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
● => economisch welvarende periode MAAR
Godsdienstige en taalkundige tegenstellingen + politieke
frustraties
○ DUS uiteengesplitst
○ 1830 : Belgische onafhankelijkheid
■ Constitutionele monarchie
● GW geschreven in 1831 : belangrijke building box
■ Cijnskiesstelsel : politieke macht bij franstalige burgerij
■ Vlaamse beweging ijvert voor ontvoogding van sociaal &
cultureel achtergesteld Vlaanderen
● 1898 : gelijkheidswet breekt monopolie van het Frans als
officiële taal
● Na WO1 : steeds meer nederlandstalige en zelfs
vrouwen mogen stemmen
○ 1962-63 : taalwetten ter bezegeling van taalstrijd (= vastleggen van onze
taalgebieden)
■ Vastlegging taalgrens & 4 taalgebieden
■ Verankering territorialiteitsbeginsel
○ 1970-...: federaliseringsproces
■ Uniek federaal systeem met 2 soorten gefedereerde entiteiten
● 3 gemeenschappen & 3 gewesten
○ Stichtend lid van EU & VN en NAVO
■ Belangrijke kern van EU-project & VN
■ Belangrijke speler in NAVO : Europees hoofd ligt in Brussel
● => Brussel is belangrijkste politieke centra van de wereld
○ Vroegere jaren 60 : onafhankelijkheid Congo, Rwanda en Burundi
■ 19de eeuw : kolonisatie grootmacht
● Staatsstructuur en rechtsbronnen
○ Constitutionele parlementaire monarchie
■ Parlementaire monarchie : koning aan het hoofd heeft(
staatshoofd MAAR geen fluit te zeggen)
■ Politieke macht ligt bij parlement
■ Hoogste interne norm : GW
, ● Vergrendeld tegen wijziging door toevallige
meerderheden
● Art 195 GW : wijzigingsprocedure
● = garantie voor stabiliteit aan de basisregels
○ Federale wetgevende macht
■ Maakt formele wetten ( Koning en Kamer + desgevallend de
senaat)
■ Hierarchie in de wetten
■ Maakt bijzondere meerderheidswetten voor de verankering van
communautair gevoelige materies
■ Bijzondere meerderheidswetten die de GW aanvullen
OMDAT die te makkelijk te wijzigen valt
○ Federale regering
■ Voert federaal beleid & zorgt voor de naleving van de formele
wetten
● Zorgt voor detail maatregelen en controle dat die
nageleefd worden
■ Verordening Bvgd ( = in alle landen ) => de detail maatregelen
van de parlementaire wetten
● KB ( verordenende maatregel van gehele regering)
● MB ( Verordenende maatregelen van individueel
minister )
○ Zes gefedereerde entiteiten
■ Eigen exclusieve bevoegdheden binnen toegewezen territorium
en toegewezen materies
● Drie gemeenschappen : persoonsgericht
● = ‘ het volk’
● Drie gewesten : territorium gericht
● = ‘bewoning en economie’
■ Deelstaatparlementen : legifereren via decreten
■ Deelstaatregeringen oefenen bevoegdheden uit via
regeringsbesluiten en ministeriële besluiten
○ Gedecentraliseerde besturen
○ Lokale besturen met verordenende bevoegdheden
■ Provincies bevoegd voor zaken van provinciaal belang
● Provincies hebben vooral emotionele
verknochtheid, politiek gezien hebben ze niet
veel te zeggen!
■ Gemeenten bevoegd voor zaken van gemeentelijk
belang
● Gemeenten hebben WEL politiek belang
○ Internationale verdragen
○ Monitisch systeem : na ratificatie verdragen deel worden van
Belgisch recht en dat u een verdrag kan inroepen voor rechter!
■ MAAR niet elke verdrag gaat rechten en plichten
opleveren (= niet de vraag van rechtstreekse
toepasselijk MAAR die van de directe werking)
, ● Directe werking = de vraag of in een
rechtstreeks toepasselijk verdrag rechten en
plichten gelden → directe werking!
● Primair & secundair EU-recht
○ EU is opgericht met aantal basisverdragen => dan EU als
supranationaal organisatie regelgeving uitvaardigen dat
rechtstreeks binnenkomt in Belgisch recht en het beïnvloedt!
● Rechtspraak
○ Gezaghebbend formele rechtsbron
○ Geen bindende precedentwaarde
■ Het werkt met wetgeving dat wordt toegepast op
concrete casus NIET de rechter die de wetten zelf stelt
(= common law systeem)
○ Praktijk van de facto precedenten
○ Bijzondere positie voor GWH & RvS
■ = wel bindend voor iedereen
● Objectieve contentieux : maakt dat regels voor
eenieder na een annulatieberoep uit het
rechtsysteem gaan verdwijnen!
● Gewoonte
○ Bindende formele rechtsbron
○ Secundair & accessoire rol : instrument ter aanvulling van de wet
● Algemene rechtsbeginselen
○ Bindende formele rechtsbron erkend door hoogste hoven
○ Variërende positie in de HDN
■ Verhouding tussen rechtsbronnen
● Interne normenhiërarchie
○ GW
○ Wetskrachtige normen ( formele wet - decreet - ordonnatie)
○ Verordeningen van UM
○ Verordeningen van terriotiraal gedecentraliseerde besturen
● Verhouding tussen internationaal en nationaal recht
○ = niet geregeld in Belgische GW : suprematie verdragsrecht
ingevolge smeerkaasarrest ( 1971)
■ = verdragen met directe werking gaan voor in hiërarchie
op formele wetten,.. & gewone rechter mag die zelf
buiten toepassing houden!
● Verhouding tussen EU-recht en nationaal recht
○ = niet geregeld in de Belgische GW → Costa v Enel : EU-recht
gaat voor op nationaal recht!
■ Gekoppeld aan Costa v Enel komt Simmenthal : is
nationaal recht strijdig met EU-recht, dan wordt nationaal
recht ter zijde geschoven!
● Afdwinging van normenhiërarchie via GWH
○ Bewaking bevoegdheidsverdeling tussen federatie en deelstaten
& naleving van grondrechten door parlementaire normen
, ● GWH in België is GEEN ‘echt’ GWH is : in
België hebben ze alleen een
toetsingsbevoegdheid van titel 2 de belgen en
hun rechten
■ 2 vormen controle :
■ Beroep tot nietigverklaring ( abstracte normen controle)
● Een norm verdwijnt uit het rechtstelsel
■ Prejudiciele vraagstelling
● Rechter krijgt toelating een strijdige norm in een
welbepaalde situatie buiten toepassing te laten!
● Afdwinging via normenhierarchie via Rvs
○ Grondwettigheidscontrole van beslissingen van UM &
gedecentraliseerde overheden
■ Annulatieberoep
● Afdwinging van normenhiërarchie via gewone rechter
○ Exceptie van illegaliteit
■ Indeling en algemene benadering
● Napoleontische codificatie bleven na de onafhankelijkheid
○ Op eigen Belgische wetboeken bleef het lang wachten
■ Strafwetboek in 1867 - Gerechtelijk wetboek in 1967
○ Napoleontische wetboeken ondergingen aanzienlijke
aanpassingen MAAR lange tijd onder die vorm blijven werken!
■ Decodificatiebewiging in 20ste eeuw
● = Belangrijke kern materies zijn geregeld buiten
het wetboek
● In Belgisch rechtsstelsel is merendeel van de rechtstakken
opgebouwd vanuit basiswetboek
○ Restanten van Napoleontische wetboeken ( oud BW - Sv. ) +
SW en Ger W
○ Recente codificatie ( WIPR - WER-.. )
○ Fiscale codificatie ( WIB - WBTW-...)
○ Codificatie & structurering projecten in deelstatelijke materies (
VCRO - VCHO-..)
● Complexiteit door verregaande versnippering in meerlagige
rechtsorde
○ => heel complex systeem!
■ Gerechtelijke organisatie
● Hoven en rechtbanken oefenen rechterlijke macht
● Piramidale opbouw
○ Principe van dubbele aanleg
○ Hof van Cassatie als hoogste gerechtshof
■ Beoordeelt de wettigheid van de uitspraak in laatste
aanleg gewezen
● Onderscheid
○ Rechtsbedeling in civiele zaken
○ Rechtsbedeling in strafzaken
○ Rechtsbedeling in sociale zaken
○ Rechtsbedeling in ondernemingszaken
● Administratieve rechtscollege
