MODULE HUISARTSGENEESKUNDE
GERIATRIE
Examen: 1 vraag geriatrie en 2 vragen huisartsgeneeskunde.
Vanuit patiëntencasus of klacht (geen detailkennis).
INHOUDSTAFEL
Gerontologie............................................................................................................................................................ 2
Zorgstructuren en het zorgprogramma geriatrie....................................................................................................... 7
Casusbespreking..................................................................................................................................................... 15
Kwetsbare ouderen................................................................................................................................................ 18
Evaluatie van de gang, de mobiliteit en de stabiliteit bij de oudere patiënt.............................................................25
Sarcopenie............................................................................................................................................................. 32
Dementie............................................................................................................................................................... 43
Delirium................................................................................................................................................................. 48
Depressie bij ouderen............................................................................................................................................. 55
Comprehensive geriatric assesment (CGA).............................................................................................................. 59
Wondzorg en decubitus.......................................................................................................................................... 68
1
Geriatrie
, GERONTOLOGIE
- Wetenschap van het ouder worden
- Senectute (Marcus Tullius Cicero 100 BC)
o Stoppen met de arbeid, vermindering van de fysieke kracht, verminderen
van sensueel plezier en naderen van de dood.
- 19 de eeuw
- 1922 Senescence. The last half of life (Stanley Hall USA)
o Marginalisatie van de ouderen
o Niet optimaal ouder worden
- Na Wereldoorlog II veranderingen
- Vroeger: geriatrie onderdeel van internistische zorg
- = acuut, naar eerste lijn uitgebreid
- Gemiddelde leeftijd patiënten in woonzorgcentra: 85 jaar
- Verschil geriatrie en gerontologie:
o Geriatrie = zorg voor ouderen
o Gerontologie = alles wat je moet weten over het ouder worden
Verschillende disciplines
- Epidemiologisch
- Sociologisch
- Biologisch
- Psychologisch
- Neurowetenschappelijk
Veroudering kennen zodat we ze actief kunnen benaderen
Epidemiologie:
- De wetenschappelijke studie van het vóórkomen en de verspreiding van ziekten
binnen en tussen populaties.: wat komt er op ons af
- De methodeleer van onderzoek naar gezondheid en ziekte in menselijke
populaties
Demografie:
- Te bekijken voor wat er op ons afkomt: voorafgegaan en opkomen.
- Jaren 60-70: veel jonge mensen en weinig ouderen.
- Jaren 2000: jongeren ouder worden, meer middelbare leeftijd worden curve
verschuiven. De actieve bevolking wordt een brede groep.
- Basis moet stabiel zijn: groep jong in jaren. 70, middelbaar in jaren 2000, zullen
de ouderen uitmaken in 2040. (niet met kerstboom uitkomen maar met
paddenstoel).
- Zowel maatschappelijk als in medische zorg belangrijke draaglast van die
ouderen
o Die 65+ geëngageerd houden, actief blijven houden in maatschappij
zodat minder zorglasten en economische lasten
2
Geriatrie
, o Ouderen niet enkel bekwaam zijn maar moeten zich ook betrokken
voelen zodat ze een positief beeld krijgen van zichzelf als ouderen.
- VS: nog veel mensen actief na hun 65j
- Maatschappij moet ook ouderen in actieve functie aanvaarden. (in VS: om te
overleven blijven doen)
Levensverschuivingen – het ouder worden
- Alle landen naar veroudering opschuiven
- Maatschappij veralgemeend ouder worden: vnl in de ontwikkelingslanden (VS,
Europa, Australië), minder in Afrikaanse landen (wel een evolutie).
- Verschil tussen mannen en vrouwen:
o Meer vrouwen, events ook invloed op gemiddelde leeftijd
o België wel ook verbetering van vooruitzicht, oorzaken:
Vooral medische vooruitgang en ontwikkeling AB na WOII hebben
de ontwikkeling en groei van levensverwachting verhoogd
- Beste levensverwachting: Monaco (vrouwen gemidddeld 95j), Japan ook
koploper
- Ontwikkelingslanden beneden blijven hangen
Is er grens aan ouder worden? Bij goede genen, makkelijk tot 110 jaar
- 120 mogelijk probleem met statistiek en identiteit
- Als je die leeftijd kan bereiken heb je een goede fysieke conditie nodig plus ook
de manier waarop je in het leven staat.
Sociologie
- Is de studie van de sociale relaties tussen mensen
- In het bijzonder van de politieke, culturele, religieuze en economische aspecten
van menselijke samenlevingen
- Inrichting, veranderingen en sociale problemen centraal
Vergrijzing in de maatschappij moet aanvaard worden en dat we daarnaar moeten
leven. Mensen ouder worden, gezonder ouder worden
- Gezonde consumptie
- Maatschappelijke deelname
- Andere zorgverlening
- Woonvoorzieningen: misschien ouderen die fysiek goed zijn, zijn meestal alleen
als ze thuis wonen. Vaak aangepaste woningen, zorgflats.
Invloed op de samenleving thuis: thuissituaties garanderen (anders alleenstaand)
- Persoonlijke relaties: partner (zorg/hulp)
- Contact met familie en omgeving: naar hulp of mantelzorg
- Sociale relaties: bepaalde vriendenkring opbouwen
- Anders gewoon wegzakken van VEREENZAMING.
Biologie
Is een natuurwetenschap die zich bezighoudt met de studie van het leven en levende
organismen, met inbegrip van hun structuur, mechanisme, functie, groei, oorsprong,
evolutie, verspreiding en taxonomie
3
Geriatrie
, - Is Universeel
- Komt niet voor in de vrije natuur
- Is geen aanpassing aan de evolutie
- Is een artifact van civilizatie?
Veroudering
- Cumulatieve veranderingen na de geboorte: verzameling van alle factoren
samen
- Entropie (ontaarding van een systeem)
- Bestrijdbare kwaal – herstellen van defecten
- Nut van verouderen
- Genen
- Natuurlijk proces
- Zonder duidelijk programma
- Kwaliteitsvol ouder worden
Kalander en natuur kan je niet helemaal tegenhouden maar invloedsfactoren op de
natuur kunnen we wel gaan beïnvloeden.
Verschillen tussen oud en jong
Niet verouderingsgebonden:
- Cohort-effecten: IQ, gestalte, BMD
- Verschillende blootstellingen
- Selectieve overleving
Echte Veroudering
- Primaire veroudering
- Intrinsiek: onafhankelijk van de omgeving
- Extrinsiek: vooral afhankelijk van de omgeving
- Secundaire veroudering
Interactie van de verschillende mechanismen
Die aanleiding geven tot verouderen
Mechanismen leiden tot Frailty (Kirkwood)
4
Geriatrie
GERIATRIE
Examen: 1 vraag geriatrie en 2 vragen huisartsgeneeskunde.
Vanuit patiëntencasus of klacht (geen detailkennis).
INHOUDSTAFEL
Gerontologie............................................................................................................................................................ 2
Zorgstructuren en het zorgprogramma geriatrie....................................................................................................... 7
Casusbespreking..................................................................................................................................................... 15
Kwetsbare ouderen................................................................................................................................................ 18
Evaluatie van de gang, de mobiliteit en de stabiliteit bij de oudere patiënt.............................................................25
Sarcopenie............................................................................................................................................................. 32
Dementie............................................................................................................................................................... 43
Delirium................................................................................................................................................................. 48
Depressie bij ouderen............................................................................................................................................. 55
Comprehensive geriatric assesment (CGA).............................................................................................................. 59
Wondzorg en decubitus.......................................................................................................................................... 68
1
Geriatrie
, GERONTOLOGIE
- Wetenschap van het ouder worden
- Senectute (Marcus Tullius Cicero 100 BC)
o Stoppen met de arbeid, vermindering van de fysieke kracht, verminderen
van sensueel plezier en naderen van de dood.
- 19 de eeuw
- 1922 Senescence. The last half of life (Stanley Hall USA)
o Marginalisatie van de ouderen
o Niet optimaal ouder worden
- Na Wereldoorlog II veranderingen
- Vroeger: geriatrie onderdeel van internistische zorg
- = acuut, naar eerste lijn uitgebreid
- Gemiddelde leeftijd patiënten in woonzorgcentra: 85 jaar
- Verschil geriatrie en gerontologie:
o Geriatrie = zorg voor ouderen
o Gerontologie = alles wat je moet weten over het ouder worden
Verschillende disciplines
- Epidemiologisch
- Sociologisch
- Biologisch
- Psychologisch
- Neurowetenschappelijk
Veroudering kennen zodat we ze actief kunnen benaderen
Epidemiologie:
- De wetenschappelijke studie van het vóórkomen en de verspreiding van ziekten
binnen en tussen populaties.: wat komt er op ons af
- De methodeleer van onderzoek naar gezondheid en ziekte in menselijke
populaties
Demografie:
- Te bekijken voor wat er op ons afkomt: voorafgegaan en opkomen.
- Jaren 60-70: veel jonge mensen en weinig ouderen.
- Jaren 2000: jongeren ouder worden, meer middelbare leeftijd worden curve
verschuiven. De actieve bevolking wordt een brede groep.
- Basis moet stabiel zijn: groep jong in jaren. 70, middelbaar in jaren 2000, zullen
de ouderen uitmaken in 2040. (niet met kerstboom uitkomen maar met
paddenstoel).
- Zowel maatschappelijk als in medische zorg belangrijke draaglast van die
ouderen
o Die 65+ geëngageerd houden, actief blijven houden in maatschappij
zodat minder zorglasten en economische lasten
2
Geriatrie
, o Ouderen niet enkel bekwaam zijn maar moeten zich ook betrokken
voelen zodat ze een positief beeld krijgen van zichzelf als ouderen.
- VS: nog veel mensen actief na hun 65j
- Maatschappij moet ook ouderen in actieve functie aanvaarden. (in VS: om te
overleven blijven doen)
Levensverschuivingen – het ouder worden
- Alle landen naar veroudering opschuiven
- Maatschappij veralgemeend ouder worden: vnl in de ontwikkelingslanden (VS,
Europa, Australië), minder in Afrikaanse landen (wel een evolutie).
- Verschil tussen mannen en vrouwen:
o Meer vrouwen, events ook invloed op gemiddelde leeftijd
o België wel ook verbetering van vooruitzicht, oorzaken:
Vooral medische vooruitgang en ontwikkeling AB na WOII hebben
de ontwikkeling en groei van levensverwachting verhoogd
- Beste levensverwachting: Monaco (vrouwen gemidddeld 95j), Japan ook
koploper
- Ontwikkelingslanden beneden blijven hangen
Is er grens aan ouder worden? Bij goede genen, makkelijk tot 110 jaar
- 120 mogelijk probleem met statistiek en identiteit
- Als je die leeftijd kan bereiken heb je een goede fysieke conditie nodig plus ook
de manier waarop je in het leven staat.
Sociologie
- Is de studie van de sociale relaties tussen mensen
- In het bijzonder van de politieke, culturele, religieuze en economische aspecten
van menselijke samenlevingen
- Inrichting, veranderingen en sociale problemen centraal
Vergrijzing in de maatschappij moet aanvaard worden en dat we daarnaar moeten
leven. Mensen ouder worden, gezonder ouder worden
- Gezonde consumptie
- Maatschappelijke deelname
- Andere zorgverlening
- Woonvoorzieningen: misschien ouderen die fysiek goed zijn, zijn meestal alleen
als ze thuis wonen. Vaak aangepaste woningen, zorgflats.
Invloed op de samenleving thuis: thuissituaties garanderen (anders alleenstaand)
- Persoonlijke relaties: partner (zorg/hulp)
- Contact met familie en omgeving: naar hulp of mantelzorg
- Sociale relaties: bepaalde vriendenkring opbouwen
- Anders gewoon wegzakken van VEREENZAMING.
Biologie
Is een natuurwetenschap die zich bezighoudt met de studie van het leven en levende
organismen, met inbegrip van hun structuur, mechanisme, functie, groei, oorsprong,
evolutie, verspreiding en taxonomie
3
Geriatrie
, - Is Universeel
- Komt niet voor in de vrije natuur
- Is geen aanpassing aan de evolutie
- Is een artifact van civilizatie?
Veroudering
- Cumulatieve veranderingen na de geboorte: verzameling van alle factoren
samen
- Entropie (ontaarding van een systeem)
- Bestrijdbare kwaal – herstellen van defecten
- Nut van verouderen
- Genen
- Natuurlijk proces
- Zonder duidelijk programma
- Kwaliteitsvol ouder worden
Kalander en natuur kan je niet helemaal tegenhouden maar invloedsfactoren op de
natuur kunnen we wel gaan beïnvloeden.
Verschillen tussen oud en jong
Niet verouderingsgebonden:
- Cohort-effecten: IQ, gestalte, BMD
- Verschillende blootstellingen
- Selectieve overleving
Echte Veroudering
- Primaire veroudering
- Intrinsiek: onafhankelijk van de omgeving
- Extrinsiek: vooral afhankelijk van de omgeving
- Secundaire veroudering
Interactie van de verschillende mechanismen
Die aanleiding geven tot verouderen
Mechanismen leiden tot Frailty (Kirkwood)
4
Geriatrie
