Begrip Preventie
Vormen van preventie
Er zijn grofweg vier vormen van preventie in gebruik, namelijk naar: (1) doelgroep, (2) fase
van de ziekte, (3) naar doel en (4) naar pijlers integrale aanpak.
1. Preventie naar doelgroep
Preventie is vaak gericht op een specifieke doelgroep van mensen die extra bescherming
nodig hebben, of meer risico lopen ziek te worden. Een doelgroep kan ook bestaan uit
mensen die tot eenzelfde leeftijdsgroep horen (ouderen, jongeren), of op een andere manier
een groep vormen (zwangere vrouwen, mensen met een lage sociaaleconomische status).
De doelgroepen worden vaak onderscheiden naar het ziektestadium: van de gezonde
bevolking tot mensen met een ziekte.
Universele preventie richt zich op de gezonde bevolking (of delen daarvan) en bevordert en
beschermt actief de gezondheid van de bevolking. Bijvoorbeeld de bewaking van de kwaliteit
van het drinkwater of het Rijksvaccinatieprogramma.
Selectieve preventie richt zich op bevolkingsgroepen met een verhoogd risico en voorkomt
dat personen met één of meerdere risicofactoren (determinanten) voor een bepaalde
aandoening daadwerkelijk ziek worden. Bijvoorbeeld de griepprik voor ouderen of
bevolkingsonderzoek borstkanker.
Geïndiceerde preventie richt zich op mensen met beginnende klachten en voorkomt dat
beginnende klachten verergeren tot een aandoening. Bijvoorbeeld een beweegprogramma
voor mensen met lage rugklachten of online groepscursus voor jongeren die last hebben van
depressieve klachten.
Zorggerelateerde preventie richt zich op mensen met een ziekte of aandoening en voorkomt
dat een bestaande aandoening leidt tot complicaties, beperkingen, een lagere kwaliteit van
leven of sterfte. Bijvoorbeeld een stoppen-met-roken-programma voor een COPD
(chronische bronchitis en longemfyseem )-patiënt of een Gecombineerde LeefstijlIinterventie
( GLI (Gecombineerde Leefstijlinterventie )) voor een patiënt met obesitas.

Dit figuur laat de verbindingen zien tussen doelgroepen (gezonde bevolking, bevolking met
verhoogd risico, individu met beginnende klachten, individu met een ziekte),
vormen/indelingen van collectieve preventie (universeel en selectief) en individuele preventie
(geïndiceerd en zorggerelateerd) en financierders van preventie (overheid, zorgverzekeraar
of gemeente).
2. Preventie naar fase van de ziekte
Preventie naar fase waarin de ziekte zich bevindt is ingedeeld in primaire, secundaire en
tertiaire preventie. Deze indeling is afkomstig uit de gezondheidszorg.
Vormen van preventie
Er zijn grofweg vier vormen van preventie in gebruik, namelijk naar: (1) doelgroep, (2) fase
van de ziekte, (3) naar doel en (4) naar pijlers integrale aanpak.
1. Preventie naar doelgroep
Preventie is vaak gericht op een specifieke doelgroep van mensen die extra bescherming
nodig hebben, of meer risico lopen ziek te worden. Een doelgroep kan ook bestaan uit
mensen die tot eenzelfde leeftijdsgroep horen (ouderen, jongeren), of op een andere manier
een groep vormen (zwangere vrouwen, mensen met een lage sociaaleconomische status).
De doelgroepen worden vaak onderscheiden naar het ziektestadium: van de gezonde
bevolking tot mensen met een ziekte.
Universele preventie richt zich op de gezonde bevolking (of delen daarvan) en bevordert en
beschermt actief de gezondheid van de bevolking. Bijvoorbeeld de bewaking van de kwaliteit
van het drinkwater of het Rijksvaccinatieprogramma.
Selectieve preventie richt zich op bevolkingsgroepen met een verhoogd risico en voorkomt
dat personen met één of meerdere risicofactoren (determinanten) voor een bepaalde
aandoening daadwerkelijk ziek worden. Bijvoorbeeld de griepprik voor ouderen of
bevolkingsonderzoek borstkanker.
Geïndiceerde preventie richt zich op mensen met beginnende klachten en voorkomt dat
beginnende klachten verergeren tot een aandoening. Bijvoorbeeld een beweegprogramma
voor mensen met lage rugklachten of online groepscursus voor jongeren die last hebben van
depressieve klachten.
Zorggerelateerde preventie richt zich op mensen met een ziekte of aandoening en voorkomt
dat een bestaande aandoening leidt tot complicaties, beperkingen, een lagere kwaliteit van
leven of sterfte. Bijvoorbeeld een stoppen-met-roken-programma voor een COPD
(chronische bronchitis en longemfyseem )-patiënt of een Gecombineerde LeefstijlIinterventie
( GLI (Gecombineerde Leefstijlinterventie )) voor een patiënt met obesitas.

Dit figuur laat de verbindingen zien tussen doelgroepen (gezonde bevolking, bevolking met
verhoogd risico, individu met beginnende klachten, individu met een ziekte),
vormen/indelingen van collectieve preventie (universeel en selectief) en individuele preventie
(geïndiceerd en zorggerelateerd) en financierders van preventie (overheid, zorgverzekeraar
of gemeente).
2. Preventie naar fase van de ziekte
Preventie naar fase waarin de ziekte zich bevindt is ingedeeld in primaire, secundaire en
tertiaire preventie. Deze indeling is afkomstig uit de gezondheidszorg.
