Geschiedenis van Rusland
Samenvatting | Prof. Ben Dhooge| 2022-2023
, “Ik keek om me heen, mijn ziel werd gewond door het lijden van de mensheid.” Naar Aleksandr Radisjtsjev in Reis
van Petersburg naar Moskou (1790)
"Rusland kan niet begrepen worden met het verstand, noch gemeten worden met een gewone maat. Het heeft zijn
eigen speciale weg." Naar Fjodor Dostojevski
"De Russische samenleving is ondoorgrondelijk voor westerse ogen; ze is net als de zee, die op het eerste gezicht
kalm en rustig lijkt, maar diepe afgronden en stormen kan herbergen." Naar Aleksandr Poesjkin (1799 – 1837)
2
,INHOUDSOPGAVE
1. Rusland en de russen .............................................................................................................................. 11
1.1. Land en Volk.................................................................................................................................................. 11
1.2. Russische geografische ruimte ...................................................................................................................... 11
2. Vroegste tijden (3 000 v.Chr. – 800 na Chr.) – Nomadische fase ................................................................ 14
2.1. Het Slavische Oervaderland .......................................................................................................................... 14
2.2. De Slaven en de steppevolkeren… een turbulente relatie (EXAMEN) ........................................................... 14
2.3. De naam v/d Slaven ...................................................................................................................................... 15
2.4. Van semi-nomadisch naar sedentair: economische en sociale organisatie .................................................. 15
2.5. Religie en geloofsbelijdenis ........................................................................................................................... 16
3. Kiev-Roes (9de – 13de eeuw): opkomst en bloei ......................................................................................... 19
3.1. Ontstaan Kiev-Roes ....................................................................................................................................... 19
3.1.1. De rol v/d Nestorkroniek (12de eeuw; Verhaal v. Voorbije Jaren) ......................................................... 19
3.1.2. Dynastiek overzicht .............................................................................................................................. 20
3.1.3. Kerstening ............................................................................................................................................. 21
3.2. Consolidatie v/d macht en bloei v. Kiev-Roes ............................................................................................... 22
3.2.1. Politieke organisatie en instellingen (EXAMEN) .................................................................................... 22
3.2.2. Sociale en economische structuur ........................................................................................................ 23
3.2.3. Verwezenlijkingen v. Jaroslav de Wijze: wetgeving, religie en ideologie (11 de eeuw) ........................... 27
3.2.4. Territoriale expansie en consolidatie (Eind 10 de – begin 12de eeuw) ..................................................... 27
3.3. Afbrokkeling Kiev-Roes (12de – 13de eeuw).................................................................................................... 28
3.3.1. Interne factor ........................................................................................................................................ 28
3.3.2. Externe factoren ................................................................................................................................... 28
3.4. De Deelvorstendommen ............................................................................................................................... 30
3.4.1. Vladimir-Soezdal................................................................................................................................... 30
3.4.2. Galicië-Wolhynië .................................................................................................................................. 30
3.4.3. Novgorod (Novy gorod als “Nieuwe Burcht”) ...................................................................................... 31
3.4.4. Polotsk/Polatsk .................................................................................................................................... 31
4. De opkomst (en consolidatie) van Moskovië (eind 13 de – mid 16de eeuw).................................................. 34
4.1. Inleiding: Mongoolse invasie en het Ta(r)taarse juk?*.................................................................................. 34
4.1.1. Mongoolse bestuur ............................................................................................................................... 35
4.1.2. Truth or Torment: Was de Mongoolse overheersing echt zo vreselijk? ................................................ 36
4.2. Het ontstaan v. Moskovië ............................................................................................................................. 37
4.2.1. Inleiding: ‘Moskouse Rjoeriks’ (zie kader) en oorzaken groei Moskovië ............................................... 37
4.2.2. Het ‘verzamelen’ toepast: (re)integratie v/d vorstendommen en snelle expansie ............................... 37
4.2.3. Moskovische binnenlandse politiek ...................................................................................................... 39
4.2.4. Moskovische buitenlandse politiek ....................................................................................................... 41
5. Het Moskovië v. Ivan IV: Imperiale staat en absolutie monarchie ............................................................. 43
5.1. Inleiding tot het hoofdstuk........................................................................................................................... 43
3
, 5.2. Binnenlandse politiek.................................................................................................................................... 43
5.2.1. Begin regeerperiode Ivan IV: Ambities en ommegang met Bojaren ..................................................... 43
5.2.2. Latere hervormingen (2de helft 16de eeuw) ........................................................................................... 45
5.2.3. Gevolgen Ivan IV ................................................................................................................................... 45
5.3. Buitenlandse politiek .................................................................................................................................... 46
5.3.1. Expansie tegen Mongolen (oosten)....................................................................................................... 46
5.3.2. De Lijflandse oorlog (1558 – 1583) of Eerste Noordse Oorlog (zie kadertekst) .................................... 46
5.3.3. Expansie naar Siberië ............................................................................................................................ 46
6. De Tijd der Troebelen (1584 – 1613) ........................................................................................................ 48
6.2. Dynastieke crisis (als gevolg v. diens dood; 1598 – 1606): Boris Godoenov ................................................. 50
6.3. Een sociale crisis (als gevolg v/d dynastieke crisis; 1606 – 1610) .................................................................. 50
6.4. Internationale crisis (als gevolg v/d sociale crisis; 1610 – 1613) ................................................................... 51
6.5. The resolution is finally near: Michail Romanov (1613 – 1917) ..................................................................... 51
7. De Vroegste Romanovs en de Pools-Litouwse unie (Oekraïne en Belarus)................................................. 52
7.1. Binnenlandse politiek (EXAMEN) – onder Aleksej (1645 – 1676) .................................................................. 53
7.1.1. Politieke instellingen ............................................................................................................................. 53
7.1.2. Economische en sociale ontwikkelingen ............................................................................................... 54
7.1.3. Boerenopstanden.................................................................................................................................. 54
7.1.4. Religieuze problemen (EXAMEN) .......................................................................................................... 55
7.2. Buitenlandse Politiek .................................................................................................................................... 55
7.2.1. Herovering verloren gebieden (v. Troebele Tijden) .............................................................................. 55
7.2.2. Oorlogen met Osmaanse Rijk en kolonisatie Siberië ............................................................................. 55
7.2.3. Oorlog Polen-Litouwen om Oekraïne (1654 – 1667) ............................................................................. 57
8. Peter De grote: Hervormer – strateeg – diplomaat (1672 – 1725) ............................................................. 58
8.1. Inleiding: Peters vroege jaren en dubbel-tsarenschap tot 1696 ................................................................... 58
8.2. Binnenlandse politiek.................................................................................................................................... 58
8.2.1. Peters 9 hervormingen .......................................................................................................................... 58
8.2.2. Economische en sociale verschuivingen................................................................................................ 60
8.2.3. Verzet en oppositie ............................................................................................................................... 60
8.2.4. Evaluatie................................................................................................................................................ 60
8.3. Buitenlandse politiek (1695 – 1721) ............................................................................................................. 61
9. 18de eeuw: Gouden eeuw v/d adel – Tijd v/d keizerinnen ......................................................................... 62
9.1. Inleiding: Dynastie en opvolging int algemeen ............................................................................................. 62
9.2. Binnenlandse politiek en ontwikkelingen ..................................................................................................... 63
9.3. Buitenlandse politiek .................................................................................................................................... 65
10. De 19de eeuw: Keizerrijk op haar hoogtepunt ........................................................................................... 66
10.1. Aleksandr I (1801 – 1825) ......................................................................................................................... 66
10.1.1. Binnenlandse politiek: Hervormingen, beleid rond vreemde volkeren en economie ........................... 66
10.1.2. Buitenlandse politiek ............................................................................................................................ 67
4
, 10.2. Nikolai I (1825 – 1855) – “Le Gendarme d’Europe” .................................................................................. 71
10.2.1. Binnenlandse politiek ............................................................................................................................ 71
10.2.2. Buitenlandse politiek ............................................................................................................................ 76
11. Medio 19de eeuw: Keizerrijk hervormd onder Aleksandr II (1855 – 1881) .................................................. 79
11.1. Binnenlandse politiek................................................................................................................................ 79
11.1.1. De 7 hervormingen v. Aleksandr II ........................................................................................................ 79
11.1.2. Bestuur v. Niet-Russische rijksdelen ..................................................................................................... 80
11.1.3. Oppositie en verzet ............................................................................................................................... 80
11.2. Buitenlandse politiek ................................................................................................................................ 82
11.2.1. In Europa ............................................................................................................................................... 82
11.2.2. In Azië ................................................................................................................................................... 82
12. Eind 19de eeuw: Autocratische terugval onder Aleksandr III (1881 – 1894) ................................................ 83
12.1. Binnenlandse politiek................................................................................................................................ 83
12.2. Buitenlandse politiek ................................................................................................................................ 84
13. Een Constitutionele Monarchie onder Nikolai II (1894 – 1917) .................................................................. 85
13.1. Binnenlandse Politiek (vóór 1905) ............................................................................................................ 85
13.2. Constitutionele monarchie (na 1905 – 1917) en Bloody Sunday ............................................................... 86
13.2.1. De Vier Rijksdoema’s besproken… ........................................................................................................ 87
13.2.2. Sociaal-economische ontwikkelingen onder de constitutionele monarchie (1905 – 1917) .................. 87
13.3. Buitenlandse Politiek ................................................................................................................................ 88
13.3.1. Wereldoorlog I ...................................................................................................................................... 89
13.4. Besluit: Het einde v/h keizerrijk… waarom?.............................................................................................. 89
14. Revolutiejaar 1917: Februarirevolutie, Voorlopige regering en bolsjewieken ............................................ 90
14.1. Periode van de dubbele macht: Voorlopige Regering en Petrogradse Sovjet (CUC) ................................. 90
14.2. Opkomst v/d Bolsjewieken: Van burgerlijke- naar Socialistische revolutie. .............................................. 91
14.2.1. De 5 Voorlopige Regeringen (o.l.v. Kerenski) vs. de sovjets .................................................................. 91
15. Consolidatie v/d Sovjet-Unie (na 1917) .................................................................................................... 93
15.1. Revolutie en consolidatie van de Sovjetmacht.......................................................................................... 93
15.1.1. Oorlog, burgeroorlog en buitenlandse interventie: een vernederende vrede met DUI ........................ 93
15.2. Consolidatie v/d Communistische Staat: Economische chaos en herstel .................................................. 94
15.2.1. Oorlogscommunisme: Economische chaos ........................................................................................... 94
15.2.2. Nieuwe Economische Politiek (NEP; 1921): Economische liberalisering (>< Marxisme) ........................ 94
15.3. Buitenlandse politiek: Wereldrevolutie en Komintern .............................................................................. 94
15.4. Opvolging Lenin (1924) ............................................................................................................................. 94
16. Socialisme in één land: Jozef Stalin (1924 – 1953) .................................................................................... 95
16.1. Het interbellum (1918 – 1940) .................................................................................................................. 95
16.1.1. Binnenlandse ontwikkelingen: de 3 “Vijfjarenplannen” (1928 – 1939) en “Stalinisme” ....................... 95
16.1.2. Buitenlandse politiek: Ambivalente houding met Westen en Kominternen ......................................... 96
16.2. Wereldoorlog II: Tweede Vaderlandse Oorlog .......................................................................................... 97
5
, 16.3. Post-WOII (1945 – 53) ............................................................................................................................... 97
16.3.1. Binnenlandse ontwikkelingen ............................................................................................................... 97
16.3.2. Buitenlandse ontwikkelingen ................................................................................................................ 97
16.4. Opvolging Stalin (1953) ............................................................................................................................. 97
17. Dooi en stagnatie in de Koude Oorlog: Nikita Chroesjtsjov (1953 – 1964) .................................................. 98
17.1. Binnenlandse politiek: de twee destalinisaties en economische ontwikkeling ......................................... 98
17.2. Buitenlandse politiek: Vreedzame co-existentie? ..................................................................................... 98
18. Dooi en stagnatie in de Koude Oorlog: Leonid Brezjnev .......................................................................... 100
18.1. Binnenlandse politiek: Herstel privé-grond en “Tweede Circuit” ............................................................ 100
18.2. Buitenlandse politiek .............................................................................................................................. 100
18.2.1. Détente vs. Koude Oorlog: pogingen tot betere relatie Westen ......................................................... 100
19. Michail Gorbatsjov: Perestrojka, Glasnost en Einde Sovjet-Unie (1985 – 91) ........................................... 101
19.1. Binnenlandse politiek: Een nieuwe koers! .............................................................................................. 101
19.1.1. Perestrojka: onsuccesvolle economische hervormingen .................................................................... 101
19.1.2. Glasnost: openheid over werking staat en partij ................................................................................ 101
19.1.3. Democratisering: scheiding Staat en Partij, de-ideologisering en politiek pluralisme ........................ 102
19.1.4. Federalisering: democratisering bij deelrepublieken ......................................................................... 102
19.2. Buitenlandse politiek: normalisering en onderhandeling ....................................................................... 103
19.3. Einde v/d Sovjetunie: Krachtmeting Gorby en Jeltsin (1989 – 91) .......................................................... 103
20. Boris Jeltsin: Een nieuwe staat, een nieuw begin? .................................................................................. 104
20.1. Uitdaging 1: Vrijemarkteconomie als shocktherapie en parlementaire democratie ............................... 104
20.2. Uitdaging 2: Een nieuwe staatsstructuur en territoriale integriteit ........................................................ 105
20.3. Buitenlandse politiek .............................................................................................................................. 105
6
Samenvatting | Prof. Ben Dhooge| 2022-2023
, “Ik keek om me heen, mijn ziel werd gewond door het lijden van de mensheid.” Naar Aleksandr Radisjtsjev in Reis
van Petersburg naar Moskou (1790)
"Rusland kan niet begrepen worden met het verstand, noch gemeten worden met een gewone maat. Het heeft zijn
eigen speciale weg." Naar Fjodor Dostojevski
"De Russische samenleving is ondoorgrondelijk voor westerse ogen; ze is net als de zee, die op het eerste gezicht
kalm en rustig lijkt, maar diepe afgronden en stormen kan herbergen." Naar Aleksandr Poesjkin (1799 – 1837)
2
,INHOUDSOPGAVE
1. Rusland en de russen .............................................................................................................................. 11
1.1. Land en Volk.................................................................................................................................................. 11
1.2. Russische geografische ruimte ...................................................................................................................... 11
2. Vroegste tijden (3 000 v.Chr. – 800 na Chr.) – Nomadische fase ................................................................ 14
2.1. Het Slavische Oervaderland .......................................................................................................................... 14
2.2. De Slaven en de steppevolkeren… een turbulente relatie (EXAMEN) ........................................................... 14
2.3. De naam v/d Slaven ...................................................................................................................................... 15
2.4. Van semi-nomadisch naar sedentair: economische en sociale organisatie .................................................. 15
2.5. Religie en geloofsbelijdenis ........................................................................................................................... 16
3. Kiev-Roes (9de – 13de eeuw): opkomst en bloei ......................................................................................... 19
3.1. Ontstaan Kiev-Roes ....................................................................................................................................... 19
3.1.1. De rol v/d Nestorkroniek (12de eeuw; Verhaal v. Voorbije Jaren) ......................................................... 19
3.1.2. Dynastiek overzicht .............................................................................................................................. 20
3.1.3. Kerstening ............................................................................................................................................. 21
3.2. Consolidatie v/d macht en bloei v. Kiev-Roes ............................................................................................... 22
3.2.1. Politieke organisatie en instellingen (EXAMEN) .................................................................................... 22
3.2.2. Sociale en economische structuur ........................................................................................................ 23
3.2.3. Verwezenlijkingen v. Jaroslav de Wijze: wetgeving, religie en ideologie (11 de eeuw) ........................... 27
3.2.4. Territoriale expansie en consolidatie (Eind 10 de – begin 12de eeuw) ..................................................... 27
3.3. Afbrokkeling Kiev-Roes (12de – 13de eeuw).................................................................................................... 28
3.3.1. Interne factor ........................................................................................................................................ 28
3.3.2. Externe factoren ................................................................................................................................... 28
3.4. De Deelvorstendommen ............................................................................................................................... 30
3.4.1. Vladimir-Soezdal................................................................................................................................... 30
3.4.2. Galicië-Wolhynië .................................................................................................................................. 30
3.4.3. Novgorod (Novy gorod als “Nieuwe Burcht”) ...................................................................................... 31
3.4.4. Polotsk/Polatsk .................................................................................................................................... 31
4. De opkomst (en consolidatie) van Moskovië (eind 13 de – mid 16de eeuw).................................................. 34
4.1. Inleiding: Mongoolse invasie en het Ta(r)taarse juk?*.................................................................................. 34
4.1.1. Mongoolse bestuur ............................................................................................................................... 35
4.1.2. Truth or Torment: Was de Mongoolse overheersing echt zo vreselijk? ................................................ 36
4.2. Het ontstaan v. Moskovië ............................................................................................................................. 37
4.2.1. Inleiding: ‘Moskouse Rjoeriks’ (zie kader) en oorzaken groei Moskovië ............................................... 37
4.2.2. Het ‘verzamelen’ toepast: (re)integratie v/d vorstendommen en snelle expansie ............................... 37
4.2.3. Moskovische binnenlandse politiek ...................................................................................................... 39
4.2.4. Moskovische buitenlandse politiek ....................................................................................................... 41
5. Het Moskovië v. Ivan IV: Imperiale staat en absolutie monarchie ............................................................. 43
5.1. Inleiding tot het hoofdstuk........................................................................................................................... 43
3
, 5.2. Binnenlandse politiek.................................................................................................................................... 43
5.2.1. Begin regeerperiode Ivan IV: Ambities en ommegang met Bojaren ..................................................... 43
5.2.2. Latere hervormingen (2de helft 16de eeuw) ........................................................................................... 45
5.2.3. Gevolgen Ivan IV ................................................................................................................................... 45
5.3. Buitenlandse politiek .................................................................................................................................... 46
5.3.1. Expansie tegen Mongolen (oosten)....................................................................................................... 46
5.3.2. De Lijflandse oorlog (1558 – 1583) of Eerste Noordse Oorlog (zie kadertekst) .................................... 46
5.3.3. Expansie naar Siberië ............................................................................................................................ 46
6. De Tijd der Troebelen (1584 – 1613) ........................................................................................................ 48
6.2. Dynastieke crisis (als gevolg v. diens dood; 1598 – 1606): Boris Godoenov ................................................. 50
6.3. Een sociale crisis (als gevolg v/d dynastieke crisis; 1606 – 1610) .................................................................. 50
6.4. Internationale crisis (als gevolg v/d sociale crisis; 1610 – 1613) ................................................................... 51
6.5. The resolution is finally near: Michail Romanov (1613 – 1917) ..................................................................... 51
7. De Vroegste Romanovs en de Pools-Litouwse unie (Oekraïne en Belarus)................................................. 52
7.1. Binnenlandse politiek (EXAMEN) – onder Aleksej (1645 – 1676) .................................................................. 53
7.1.1. Politieke instellingen ............................................................................................................................. 53
7.1.2. Economische en sociale ontwikkelingen ............................................................................................... 54
7.1.3. Boerenopstanden.................................................................................................................................. 54
7.1.4. Religieuze problemen (EXAMEN) .......................................................................................................... 55
7.2. Buitenlandse Politiek .................................................................................................................................... 55
7.2.1. Herovering verloren gebieden (v. Troebele Tijden) .............................................................................. 55
7.2.2. Oorlogen met Osmaanse Rijk en kolonisatie Siberië ............................................................................. 55
7.2.3. Oorlog Polen-Litouwen om Oekraïne (1654 – 1667) ............................................................................. 57
8. Peter De grote: Hervormer – strateeg – diplomaat (1672 – 1725) ............................................................. 58
8.1. Inleiding: Peters vroege jaren en dubbel-tsarenschap tot 1696 ................................................................... 58
8.2. Binnenlandse politiek.................................................................................................................................... 58
8.2.1. Peters 9 hervormingen .......................................................................................................................... 58
8.2.2. Economische en sociale verschuivingen................................................................................................ 60
8.2.3. Verzet en oppositie ............................................................................................................................... 60
8.2.4. Evaluatie................................................................................................................................................ 60
8.3. Buitenlandse politiek (1695 – 1721) ............................................................................................................. 61
9. 18de eeuw: Gouden eeuw v/d adel – Tijd v/d keizerinnen ......................................................................... 62
9.1. Inleiding: Dynastie en opvolging int algemeen ............................................................................................. 62
9.2. Binnenlandse politiek en ontwikkelingen ..................................................................................................... 63
9.3. Buitenlandse politiek .................................................................................................................................... 65
10. De 19de eeuw: Keizerrijk op haar hoogtepunt ........................................................................................... 66
10.1. Aleksandr I (1801 – 1825) ......................................................................................................................... 66
10.1.1. Binnenlandse politiek: Hervormingen, beleid rond vreemde volkeren en economie ........................... 66
10.1.2. Buitenlandse politiek ............................................................................................................................ 67
4
, 10.2. Nikolai I (1825 – 1855) – “Le Gendarme d’Europe” .................................................................................. 71
10.2.1. Binnenlandse politiek ............................................................................................................................ 71
10.2.2. Buitenlandse politiek ............................................................................................................................ 76
11. Medio 19de eeuw: Keizerrijk hervormd onder Aleksandr II (1855 – 1881) .................................................. 79
11.1. Binnenlandse politiek................................................................................................................................ 79
11.1.1. De 7 hervormingen v. Aleksandr II ........................................................................................................ 79
11.1.2. Bestuur v. Niet-Russische rijksdelen ..................................................................................................... 80
11.1.3. Oppositie en verzet ............................................................................................................................... 80
11.2. Buitenlandse politiek ................................................................................................................................ 82
11.2.1. In Europa ............................................................................................................................................... 82
11.2.2. In Azië ................................................................................................................................................... 82
12. Eind 19de eeuw: Autocratische terugval onder Aleksandr III (1881 – 1894) ................................................ 83
12.1. Binnenlandse politiek................................................................................................................................ 83
12.2. Buitenlandse politiek ................................................................................................................................ 84
13. Een Constitutionele Monarchie onder Nikolai II (1894 – 1917) .................................................................. 85
13.1. Binnenlandse Politiek (vóór 1905) ............................................................................................................ 85
13.2. Constitutionele monarchie (na 1905 – 1917) en Bloody Sunday ............................................................... 86
13.2.1. De Vier Rijksdoema’s besproken… ........................................................................................................ 87
13.2.2. Sociaal-economische ontwikkelingen onder de constitutionele monarchie (1905 – 1917) .................. 87
13.3. Buitenlandse Politiek ................................................................................................................................ 88
13.3.1. Wereldoorlog I ...................................................................................................................................... 89
13.4. Besluit: Het einde v/h keizerrijk… waarom?.............................................................................................. 89
14. Revolutiejaar 1917: Februarirevolutie, Voorlopige regering en bolsjewieken ............................................ 90
14.1. Periode van de dubbele macht: Voorlopige Regering en Petrogradse Sovjet (CUC) ................................. 90
14.2. Opkomst v/d Bolsjewieken: Van burgerlijke- naar Socialistische revolutie. .............................................. 91
14.2.1. De 5 Voorlopige Regeringen (o.l.v. Kerenski) vs. de sovjets .................................................................. 91
15. Consolidatie v/d Sovjet-Unie (na 1917) .................................................................................................... 93
15.1. Revolutie en consolidatie van de Sovjetmacht.......................................................................................... 93
15.1.1. Oorlog, burgeroorlog en buitenlandse interventie: een vernederende vrede met DUI ........................ 93
15.2. Consolidatie v/d Communistische Staat: Economische chaos en herstel .................................................. 94
15.2.1. Oorlogscommunisme: Economische chaos ........................................................................................... 94
15.2.2. Nieuwe Economische Politiek (NEP; 1921): Economische liberalisering (>< Marxisme) ........................ 94
15.3. Buitenlandse politiek: Wereldrevolutie en Komintern .............................................................................. 94
15.4. Opvolging Lenin (1924) ............................................................................................................................. 94
16. Socialisme in één land: Jozef Stalin (1924 – 1953) .................................................................................... 95
16.1. Het interbellum (1918 – 1940) .................................................................................................................. 95
16.1.1. Binnenlandse ontwikkelingen: de 3 “Vijfjarenplannen” (1928 – 1939) en “Stalinisme” ....................... 95
16.1.2. Buitenlandse politiek: Ambivalente houding met Westen en Kominternen ......................................... 96
16.2. Wereldoorlog II: Tweede Vaderlandse Oorlog .......................................................................................... 97
5
, 16.3. Post-WOII (1945 – 53) ............................................................................................................................... 97
16.3.1. Binnenlandse ontwikkelingen ............................................................................................................... 97
16.3.2. Buitenlandse ontwikkelingen ................................................................................................................ 97
16.4. Opvolging Stalin (1953) ............................................................................................................................. 97
17. Dooi en stagnatie in de Koude Oorlog: Nikita Chroesjtsjov (1953 – 1964) .................................................. 98
17.1. Binnenlandse politiek: de twee destalinisaties en economische ontwikkeling ......................................... 98
17.2. Buitenlandse politiek: Vreedzame co-existentie? ..................................................................................... 98
18. Dooi en stagnatie in de Koude Oorlog: Leonid Brezjnev .......................................................................... 100
18.1. Binnenlandse politiek: Herstel privé-grond en “Tweede Circuit” ............................................................ 100
18.2. Buitenlandse politiek .............................................................................................................................. 100
18.2.1. Détente vs. Koude Oorlog: pogingen tot betere relatie Westen ......................................................... 100
19. Michail Gorbatsjov: Perestrojka, Glasnost en Einde Sovjet-Unie (1985 – 91) ........................................... 101
19.1. Binnenlandse politiek: Een nieuwe koers! .............................................................................................. 101
19.1.1. Perestrojka: onsuccesvolle economische hervormingen .................................................................... 101
19.1.2. Glasnost: openheid over werking staat en partij ................................................................................ 101
19.1.3. Democratisering: scheiding Staat en Partij, de-ideologisering en politiek pluralisme ........................ 102
19.1.4. Federalisering: democratisering bij deelrepublieken ......................................................................... 102
19.2. Buitenlandse politiek: normalisering en onderhandeling ....................................................................... 103
19.3. Einde v/d Sovjetunie: Krachtmeting Gorby en Jeltsin (1989 – 91) .......................................................... 103
20. Boris Jeltsin: Een nieuwe staat, een nieuw begin? .................................................................................. 104
20.1. Uitdaging 1: Vrijemarkteconomie als shocktherapie en parlementaire democratie ............................... 104
20.2. Uitdaging 2: Een nieuwe staatsstructuur en territoriale integriteit ........................................................ 105
20.3. Buitenlandse politiek .............................................................................................................................. 105
6
