Samenvatting psychopathologie

Karel De Grote Hogeschool
2e jaar Orthopedagogie
2022-2023

PSYCHOPATHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE

1.1. INLEIDING: WAT IS AFWIJKEND GEDRAG?

Afwijkend gedrag roept vaak tegenstrijdige gevoelens op, zowel angst en afkeer als interesse en
fascinatie. Om afwijkend gedrag te verklaren zijn volgende terreinen nodig:

 Psychopathologie = de leer van de ziekte en de menselijke geest. Een deelgebied van de
psychiatrie en de psychologie wat zich bezighoudt met het beschrijven van de psychische
stoornissen, oorzaken en behandelingen.
 Psychiatrie = Medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek en behandeling van
psychische stoornissen.
 Klinische psychologie = houdt zich bezig met diverse vormen van afwijkende emoties,
gedachten en gedrag, de oorzaken daarvan en de behandelmogelijkheden.
 Klinische orthopedagogiek = oorzaken en behandelingen van psychische problemen
(sinds kort).

Psychiater = arts, heeft geneeskunde gestudeerd en heeft na zijn opleiding een vervolgopleiding
gedaan waarin hij of zij zich gespecialiseerd heeft in het diagnosticeren en behandelen van
patiënten met psychische stoornissen. Mag medicatie voorschrijven.

Psycholoog = Iemand die de universitaire studie psychologie heeft voltooid. Mag geen medicatie
voorschrijven.

Prevalentie psychiatrische diagnose

 We hebben allemaal wel eens extreme of onprettige gedachten of gevoelens
 Wanneer is het dan ‘gestoord’ of ‘afwijkend’ gedrag?
 Bij het hebben van een psychiatrische diagnose

Beschrijvingen van psychische problemen of stoornissen bevatten specifieke eigenschappen of
kenmerken van die psychische stoornissen  noemen we symptomen (= een kenmerk dat past
bij een specifieke stoornis)

Taboe op psychiatrie en psychische problemen = STIGMATISERING van ‘gekte’
= vooroordelen vanuit de maatschappij


1.2. HOE NOEMEN EN FEDINIËREN WE AFWIJKEND GEDRAG?

De termen mentale stoornis, psychiatrische stoornis, ziekte komen voort uit het medisch model en
volgens dit model is afwijkend gedrag een gevolg van biologische factoren.

De vraag blijft: waar ligt de grens tussen normaal en afwijkend gedrag?

 Wij geven de voorkeur aan de term ‘psychische stoornis’




1

,Karel De Grote Hogeschool
2e jaar Orthopedagogie
2022-2023
1.2.1. CRITERIA VOOR AFWIJKEND GEDRAG
De meest gebruikte criteria:

- Uitzonderlijk (ABNORMAAL)
o Gevoelens en emoties die niet vaak voorkomen vinden wij abnormaal. Voorbeelden
hiervan zijn ‘stemmen horen’, ‘dingen zien die er in werkelijkheid niet zijn’, ‘een
intense paniek voelen als je bv moet autorijden’, …
o Enkel gedrag uitzonderlijk zien is niet voldoende om het afwijkend in de
psychiatrische zin te benoemen.

- Sociaal afwijkend (ABNORMAAL)
o Dit wordt sterk bepaald door de waarden en normen van de heersende cultuur 
wat in de ene cultuur als normaal gezien wordt, kan in de andere cultuur als
afwijkend gezien worden (= culturele verschillen)

- Foute perceptie of interpretatie van de
realiteit (ABNORMAAL)
o Als iemand last heeft van wanen (bv
achtervolgingswanen)

- Aanzienlijk emotioneel lijden van de
persoon (STOREND)
o Emotioneel lijden is normaal, maar
het kan storend worden als het lang
aanhoudt.

- Ongepast of contraproductief gedrag (STOREND)
o Als onze gevoelens, gedachten, gedrag, … ons beperken in het opnemen van
sociale rollen.

- Gevaar (STOREND)
o Gedrag dat gevaar oplevert voor zichzelf of anderen, rekening houdend met de
sociale context, die is hier ook van belang.

 We kunnen afwijkend gedrag dus op verschillende manieren definiëren. Afhankelijk van de
situatie wegen sommige criteria zwaarder dan de andere, maar in de meeste gevallen gebruiken
deskundigen een combinatie van de bovengenoemde criteriums.

 Je moet je vooral realiseren dat als iemand in een bepaald opzicht afwijkend is, dat niet hoeft te
betekenen dat de persoon in zijn geheel afwijkend is. Daarnaast is gedrag herkennen en
etiketteren niet hetzelfde als het gedrag verklaren en begrijpen.


Wanneer is angst normaal?

Negatieve emoties zijn afwijkend als ze excessief zijn of niet-passend bij de situatie. Angst wordt
als normale emotie beschouwd wanneer deze wordt ervaren tijdens een sollicitatiegesprek. Is de
angst zo groot dat men niet meer adequaat kan handelen? Dan is het afwijkend.




2

,Karel De Grote Hogeschool
2e jaar Orthopedagogie
2022-2023
1.2.2. CULTURELE ASPECTEN VAN AFWIJKEND GEDRAG
 Ziekte & gezondheid verschillen in culturen
 Psychische problemen als depressiviteit kunnen door mensen uit verschillende culturen
verschillend worden beleefd
Verschillen:

1. onderscheid tussen bezetenheid of medische ziekte
= Exorcisme & heksenvervolgingen
 Geest verdrijven  er is een GIN in mij gekomen  religieuze rituelen
 hulp zoeken bij geestelijke of arts
 Belangrijk om er rekening mee te houden

2. Symptomen kunnen zich verschillend uiten
 angst voor job verlies vs angst voor onvruchtbaarheid
 hangt af van waar je angstig voor bent
 mensen kleuren hun angsten in (media, cultuur)
 bv: angst voor witte camionette
 Probeer het verhaal er achter te zien!!!
Bv: een Marokkaanse, krijgt een vragenlijst & ze vult in dat ze stemmen hoort  dit is
NORMAAL vanwege hun CULTUUR

3. Termen kunnen verschillend zijn
 termen voor depressie uitgebreid of onbestaand
 heel wat talen waar geen term voor depressie bestaat
 tolk kan soms niet goed vertalen wat het is (te letterlijk vertalen)

Belang CULTUURSENSITIEVE PSYCHIATRIE ontwikkeld wordt!


INTERCULTURELE PSYCHIATRIE:

 Terminologie veranderd vanuit veranderd beeld over onterechte dominantie Westers beeld
 Van transculturele psychiatrie:
o Algemene kennis voor iedereen geldig (Westers ingevuld)
o Kleine aanpassingen nodig bij andere culturen
o Men wil evalueren  interculturele

 Naar interculturele psychiatrie
o Cultural humility, bewust van neiging tot etnocentrisme
o Gelijkwaardige positie van overtuigingen
o Bewust van vermenging van culturen, vermijden stereotypering

PSYCHIATRISCHE STOORNIS DIAGNOSE IS DSM 5:

= Psychische stoornis betreft een gezondheidstoestand die gekenmerkt wordt door overduidelijk
disfunctioneren van de cognities, emoties of het gedrag van het individu.

 Gevolg van verstoring in psychische, psychologische ontwikkelingsprocessen die de
grondslag vormen van psychisch functioneren.
 Sommige stoornissen kunnen pas vastgesteld worden als ze duidelijk waarneembaar lijden
of verstoring van het functioneren teweeg hebben gebracht.




3

, Karel De Grote Hogeschool
2e jaar Orthopedagogie
2022-2023


Toegevoegd aan DSM5

 Een psychische stoornis is niet een gebruikelijke of cultureel aanvaarde reactie op een
specifieke gebeurtenis zoals het overlijden een geliefd persoon (Vb: stemmen en geesten in
de cultuur normaal -> niet spreken van een depressie).
 Het is geen cultureel afwijkend en ook geen weergave van een conflict tussen een individu
en de maatschappij, tenzij het afwijkend gedag of het conflict voortkomt uit het
disfunctioneren van een persoon zoals hierboven.

DSM5

Psychische stoornis =

1. Afwijkend gedrag
2. Storend voor zichzelf of omgeving
3. Afspraken in American Psychiatric Association

 Toename aantal diagnoses
 Versoepeling diagnose



wanneer spreken van ziekte?

Als we het ECHT KUNNEN AANTONEN DAT ER EEN
FYSIEKE OORZAAK IS

 Er is GEEN objectieve meting
 Behalve: ziekte Alzheimer, Parkinson
 Dankzij beeldvorming



1.3. HISTORISCHE VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG

Klassieke Oudheid

- Hippocrates (oorzaak in lichaamssappen)
- Gezondheid van het lichaam en de geest wordt bepaald door evenwicht in de HUMORES
(lichaamssappen)
- Humores = lichaamssappen, slijm zwart gal bloed en gele galft = term voor de essentiële
lichaamssappen
- Biologische/natuurlijke oorzaken
- Teveel van (bv zwarte gal) = negatief naar werkelijkheid kijken

Arabische psychiatrie (700 – 1500)

- Mensgerichte benadering: respectvol omgaan met hun patiënten, observeren en
bestudeerde de ontwikkeling van psychische stoornissen (gelinkt met de Koran)
- 705 eerste ziekenhuis voor geestesziekten in Bagdad
- Religieuze betekenis: straf en boete doen, patroonheiligen vereren (zoals heilige Dymphna
in Geel)




4