Hoorcollege aantekeningen rechtsfilosofie
Rechtsfilosofie hoorcollege 1, inleiding
7 februari 2016
Wat is rechtsfilosofie?
Rechtsfilosofie kun je op twee manieren interpreteren.
Rechtsfilosofie: houdt zich bezig met het denken over het wezen en de grondslag van het recht.
Rechtsfilosofie: onderdeel van de ‘praktische filosofie’ (handelen van mensen).
De normatieve vraag: niet ‘hoe moet ik leven?’ maar ‘wat is een moreel goede juridische
inrichting van de samenleving?’.
Waarom rechtsfilosofie?
1. Belangrijk voor het (sociale, politieke) leven?
Staten hebben een bijzondere verantwoordelijkheid/verplichting ten aanzien van hun burgers (niet
tegenover iedereen). Dit gaat niet helemaal op, in beginsel zeggen we dat Staten alleen verplichtingen
hebben ten opzichte van hun eigen burgers maar er is ook zoiets als een universele verplichting die verder
reikt dan de grenzen van hun eigen staat. Dit omvatten we vooral in mensenrechten. Je moet deze
algemene en speciale verplichtingen tegen elkaar afwegen:
De fundamentele vraag is dus: ‘Wat is de verhouding tussen algemene en speciale plichten?’.
Speciale plichten: de plichten die je hebt door het maken van specifieke afspraken.
Algemene plichten: plichten die van algemene aard zijn en gelden tegenover iedereen.
VB Trump: America first!
Mensen hechten veel waarde aan het spreken van de waarheid. De vragen die je dan moet stellen zijn:
‘Waarom is waarheid belangrijk voor de samenleving en de politiek?’ en ‘Waarom is de waarheid belangrijk
in de rechtspraak?’
De fundamentele vraag is dus: ‘Wat is waarheid?’
VB Trump: het liegen over de hoeveelheid mensen die aanwezig was bij zijn inauguratie.
Waarom zou je protesteren tegen Trump. Er geldt immers dat de meerderheid heeft besloten op basis van
de democratie. De vraag die daaruit volgt: ‘Is een democratische beslissing, de juiste beslissing’ en ‘wat is
democratie? Zitten daar geen grenzen aan?’ moet de minderheid zich er altijd maar bij neerleggen?
De fundamentele vraag is dus: ‘Wat is de relatie tussen democratie en rechtsstaat?’
VB Women’s marche
2. Belangrijk voor het recht?
Is filosofie ook belangrijk in het recht. Voor een jurist is belangrijk om filosofische vragen te stellen. Om
oordelen te kunnen vellen op basis van een analyse moet je fundamentele vragen kunnen beantwoorden.
VB gedwongen opname van verwarde mensen met (waarschijnlijk) een psychische stoornis. Mag dit?
Om antwoord te kunnen geven op dit soort vragen moet je over vrijheid nadenken:
De fundamentele vraag is dus ‘Wat is vrijheid?’ En wat is de relatie tussen vrijheid en recht?
Negatieve vrijheid: de mate waarin geen mens of instantie (…) zich met mijn handelen bemoeit.
(I. Berlin: 41-42)
Geen interferentie door de staat.
Positieve vrijheid: ik wil dat mijn leven en mijn beslissingen van mijzelf afhangen, niet van om het
even welke krachten van buiten. (Ik wil autonoom zijn over mijn eigen leven, zelfbeschikking).
(I. Berlin: 52)
Rechtsfilosofie hoorcollege 1, inleiding
7 februari 2016
Wat is rechtsfilosofie?
Rechtsfilosofie kun je op twee manieren interpreteren.
Rechtsfilosofie: houdt zich bezig met het denken over het wezen en de grondslag van het recht.
Rechtsfilosofie: onderdeel van de ‘praktische filosofie’ (handelen van mensen).
De normatieve vraag: niet ‘hoe moet ik leven?’ maar ‘wat is een moreel goede juridische
inrichting van de samenleving?’.
Waarom rechtsfilosofie?
1. Belangrijk voor het (sociale, politieke) leven?
Staten hebben een bijzondere verantwoordelijkheid/verplichting ten aanzien van hun burgers (niet
tegenover iedereen). Dit gaat niet helemaal op, in beginsel zeggen we dat Staten alleen verplichtingen
hebben ten opzichte van hun eigen burgers maar er is ook zoiets als een universele verplichting die verder
reikt dan de grenzen van hun eigen staat. Dit omvatten we vooral in mensenrechten. Je moet deze
algemene en speciale verplichtingen tegen elkaar afwegen:
De fundamentele vraag is dus: ‘Wat is de verhouding tussen algemene en speciale plichten?’.
Speciale plichten: de plichten die je hebt door het maken van specifieke afspraken.
Algemene plichten: plichten die van algemene aard zijn en gelden tegenover iedereen.
VB Trump: America first!
Mensen hechten veel waarde aan het spreken van de waarheid. De vragen die je dan moet stellen zijn:
‘Waarom is waarheid belangrijk voor de samenleving en de politiek?’ en ‘Waarom is de waarheid belangrijk
in de rechtspraak?’
De fundamentele vraag is dus: ‘Wat is waarheid?’
VB Trump: het liegen over de hoeveelheid mensen die aanwezig was bij zijn inauguratie.
Waarom zou je protesteren tegen Trump. Er geldt immers dat de meerderheid heeft besloten op basis van
de democratie. De vraag die daaruit volgt: ‘Is een democratische beslissing, de juiste beslissing’ en ‘wat is
democratie? Zitten daar geen grenzen aan?’ moet de minderheid zich er altijd maar bij neerleggen?
De fundamentele vraag is dus: ‘Wat is de relatie tussen democratie en rechtsstaat?’
VB Women’s marche
2. Belangrijk voor het recht?
Is filosofie ook belangrijk in het recht. Voor een jurist is belangrijk om filosofische vragen te stellen. Om
oordelen te kunnen vellen op basis van een analyse moet je fundamentele vragen kunnen beantwoorden.
VB gedwongen opname van verwarde mensen met (waarschijnlijk) een psychische stoornis. Mag dit?
Om antwoord te kunnen geven op dit soort vragen moet je over vrijheid nadenken:
De fundamentele vraag is dus ‘Wat is vrijheid?’ En wat is de relatie tussen vrijheid en recht?
Negatieve vrijheid: de mate waarin geen mens of instantie (…) zich met mijn handelen bemoeit.
(I. Berlin: 41-42)
Geen interferentie door de staat.
Positieve vrijheid: ik wil dat mijn leven en mijn beslissingen van mijzelf afhangen, niet van om het
even welke krachten van buiten. (Ik wil autonoom zijn over mijn eigen leven, zelfbeschikking).
(I. Berlin: 52)
