2022-2023
TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE
GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is gezondheid?
…………………………………………………………………………………………….. 2
Hoofdstuk 2: Sociale verschillen in ziekte en
gezondheid…………………………………………………………………………….… 6
Hoofdstuk 3: Ongezond gedrag ...................................................................................... 8
Hoofdstuk 4: Gezond gedrag ......................................................................................... 14
Hoofdstuk 5: Modellen voor het voorspellen van gedrag…………………………….. 17
Hoofdstuk 6: Mechanismen en methoden voor gedragsverandering…………….… 21
Hoofdstuk 7: Preventie van gezondheidsproblemen.................................................... 21
Hoofdstuk 8: Pijn……………………………………………………………………….. 26
Hoofdstuk 9: Stress, gezondheid en ziekte – theorie..…………………..…………….. 35
Hoofdstuk 10: Slaap …………………………..……………………………………….. 40
Hoofdstuk 11: Chronisch Vermoeidheids Syndroom ................................................... 47
Hoofdstuk 12: Gastcollege.............................................................................................. 51
Deel 1: E-
health ..................................................................................................................................51
Deel 2:
Wearables ............................................................................................................................52
Voorbeeldvragen
examen......................................................................................................................... 53
1
,Hoofdstuk 1: Wat is gezondheid?
1. Gezondheid: wat is het
1.1 Veranderende perspectieven
Van oudsher hebben mensen een relatie gezien tussen
- Geest
- God(en)
- Fysieke gesteldheid
1.1.1 Relatie tussen lichaam en geest
2
, 1 Etiologie: de oorzaak van een ziekte
1.1.2 Biomedisch ziektemodel – volgens dit model ...
- Model is reductionistisch: kijken naar het lichaam tot op celniveau (kijkt niet naar de psyche)
- Gezondheid = afwezigheid van ziekte
- Ziekten en symptomen hebben een achterliggende fysiologische verklaring
- Genezing werkt mechanistisch en rechtlijnig
-> ziekte heeft een oorzaak die via medische interventie kan worden genezen
1.1.3 Vraagtekens bij dualisme: psychosociale modellen voor gezondheid en ziekte
- Veel ziekten hebben een organische oorzaak, maar veroorzaken individuele reacties
- Rol van ‘geest’ of psyche blijkt daarin belangrijk > bv. Fantoompijn, placebo-effect
- Dus toch (tenminste) een bidirectionele relatie itt2 dualistisch denken
1.1.4 Biopsychosociaal model
- Geïntegreerde benadering voor de assessment van: (interactie)
! Biologische/fysiologische
! Psychologische/gedragsmatige
! Sociale/omgevingsfactoren
- Die bijdragen aan gezondheid en ziekte
= subjectiviteit / beleving
1.1.5 Gedrag, dood en ziekte
- Stijging levensverwachting de laatste 10 jaren > maar lijkt erop dat het in de toekomst zou kunnen dalen
door de opkomst van andere ziekten (bv. obesitas)
- Daling mortaliteit (sterftecijfers) > door geneesmiddelen, vaccinatie, betere sanitaire voorzieningen
- Oorzaken overlijden ook drastisch veranderd > belangrijke gedragscomponent: ons gedrag draagt bij aan
onze gezondheid en onze kans op overlijden
1.2 Individuele, culturele en leeftijdsgerelateerde perspectieven op gezondheid
1.2.1 Lekentheorieën3 over gezondheid
Lekentheorieën= personen zonder kennis of expertise ( niet-wetenschappelijk
- Bauman (1961) vroeg aan patiënten met een ernstige ziekte wat gezondheid betekent
voor hen -> antwoorden waren:
! Een overwegend gevoel van welzijn
! De afwezigheid van symptomen
! Handelingen waartoe een persoon in staat is
- Benyamini (2003) dezelfde vraag aan ouderen (n = 500)
! Ouderen in slechte/redelijke gezondheid: recente symptomen/indicatoren van
slechte gezondheid bv. Pijn
! Ouderen in goede gezondheid: positieve indicatoren bv. In staat zijn tot wandelen
3
TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE
GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wat is gezondheid?
…………………………………………………………………………………………….. 2
Hoofdstuk 2: Sociale verschillen in ziekte en
gezondheid…………………………………………………………………………….… 6
Hoofdstuk 3: Ongezond gedrag ...................................................................................... 8
Hoofdstuk 4: Gezond gedrag ......................................................................................... 14
Hoofdstuk 5: Modellen voor het voorspellen van gedrag…………………………….. 17
Hoofdstuk 6: Mechanismen en methoden voor gedragsverandering…………….… 21
Hoofdstuk 7: Preventie van gezondheidsproblemen.................................................... 21
Hoofdstuk 8: Pijn……………………………………………………………………….. 26
Hoofdstuk 9: Stress, gezondheid en ziekte – theorie..…………………..…………….. 35
Hoofdstuk 10: Slaap …………………………..……………………………………….. 40
Hoofdstuk 11: Chronisch Vermoeidheids Syndroom ................................................... 47
Hoofdstuk 12: Gastcollege.............................................................................................. 51
Deel 1: E-
health ..................................................................................................................................51
Deel 2:
Wearables ............................................................................................................................52
Voorbeeldvragen
examen......................................................................................................................... 53
1
,Hoofdstuk 1: Wat is gezondheid?
1. Gezondheid: wat is het
1.1 Veranderende perspectieven
Van oudsher hebben mensen een relatie gezien tussen
- Geest
- God(en)
- Fysieke gesteldheid
1.1.1 Relatie tussen lichaam en geest
2
, 1 Etiologie: de oorzaak van een ziekte
1.1.2 Biomedisch ziektemodel – volgens dit model ...
- Model is reductionistisch: kijken naar het lichaam tot op celniveau (kijkt niet naar de psyche)
- Gezondheid = afwezigheid van ziekte
- Ziekten en symptomen hebben een achterliggende fysiologische verklaring
- Genezing werkt mechanistisch en rechtlijnig
-> ziekte heeft een oorzaak die via medische interventie kan worden genezen
1.1.3 Vraagtekens bij dualisme: psychosociale modellen voor gezondheid en ziekte
- Veel ziekten hebben een organische oorzaak, maar veroorzaken individuele reacties
- Rol van ‘geest’ of psyche blijkt daarin belangrijk > bv. Fantoompijn, placebo-effect
- Dus toch (tenminste) een bidirectionele relatie itt2 dualistisch denken
1.1.4 Biopsychosociaal model
- Geïntegreerde benadering voor de assessment van: (interactie)
! Biologische/fysiologische
! Psychologische/gedragsmatige
! Sociale/omgevingsfactoren
- Die bijdragen aan gezondheid en ziekte
= subjectiviteit / beleving
1.1.5 Gedrag, dood en ziekte
- Stijging levensverwachting de laatste 10 jaren > maar lijkt erop dat het in de toekomst zou kunnen dalen
door de opkomst van andere ziekten (bv. obesitas)
- Daling mortaliteit (sterftecijfers) > door geneesmiddelen, vaccinatie, betere sanitaire voorzieningen
- Oorzaken overlijden ook drastisch veranderd > belangrijke gedragscomponent: ons gedrag draagt bij aan
onze gezondheid en onze kans op overlijden
1.2 Individuele, culturele en leeftijdsgerelateerde perspectieven op gezondheid
1.2.1 Lekentheorieën3 over gezondheid
Lekentheorieën= personen zonder kennis of expertise ( niet-wetenschappelijk
- Bauman (1961) vroeg aan patiënten met een ernstige ziekte wat gezondheid betekent
voor hen -> antwoorden waren:
! Een overwegend gevoel van welzijn
! De afwezigheid van symptomen
! Handelingen waartoe een persoon in staat is
- Benyamini (2003) dezelfde vraag aan ouderen (n = 500)
! Ouderen in slechte/redelijke gezondheid: recente symptomen/indicatoren van
slechte gezondheid bv. Pijn
! Ouderen in goede gezondheid: positieve indicatoren bv. In staat zijn tot wandelen
3
