3 Centrale thema’s 5 Globale leeftijdsgroepen
Cohorteffecten Bijvoorbeeld Normatieve gebeurtenissen = gebeurtenissen
Fysieke ontwikkeling Prenatale periode (Conceptie-geboorte)
normatieve historische bepaalde die zich voor de meeste individuen binnen een
Cognitieve ontwikkeling Baby- en peutertijd (0-3jr) groep op dezelfde manier voltrekken
invloeden
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling Kleutertijd (3-6jr)
Schooltijd (6-12jr)
Adolescentie (12-20jr) Cohort = groep mensen die rond dezelfde
4 Centrale vraagstukken tijden op de zelfde plek is geboren Normatieve invloeden = Invloeden die
Continue vs dicontinue verandering leiden tot conformiteit omdat men de
Kritieke vs gevoelige periode (plasticiteit) gevolgen voor afwijkend gedrag vreest
Levensloopmodel vs focus specifieke
perioden Ontwikkelingspsychologie
Nature vs nurture =De wetenschappelijke studie naar de patronen van groei, Wetenschappelijke werkwijze
verandering en stabiliteit die zich voordoen bij toenemende Identificeren van vragen
leeftijd. Formuleren van een verklaring (Hypothesen)
Cognitief perspectief Uitvoeren van onderzoek dat die verklaring
Piaget Systemisch perspectief onderschrijft of weerlegt (Operationalisering)
o Schema’s Relatie tussen individuen en hun fysieke, Onderzoek
o Assimilatie vs accommodatie cognitieve, persoonlijkheids- en sociale Soorten wetenschappelijk onderzoek
o 4 ontwikkelingsstadia wereld Experiment Causaal verband
Informatieverwerkingstheorie Bio-ecologisch model (Bronfenbrenner) Correlationeel onderzoek
o Manier waarop mensen info opnemen, o Micro systeem Surveys
gebruiken en opslaan o Meso systeem Natuurlijke observatie
Cognitieve neurowetenschap o Exo systeem Casestudy
o Macro systeem Veldonderzoek vs laboratoriumonderzoek
o Chrono systeem
Sociaal culturele theorie
Theoretische perspectieven o Vygotsky
Onderzoeksmethoden
o Verloop cognitieve ontwikkeling als Theoretisch onderzoek
resultaat van sociale interacties Toegepast onderzoek
Psychodynamisch perspectief Onderzoeksstrategieën
Freud (psychoanalytisch), Erik Erikson Longitudinaal
(psychosociale ontwikkeling) Dwarsdoorsnede (Crosse-sectioneel)
Gedrag gemotiveerd door innerlijke krachten, Cross-sequentieel
herinneringen en conflicten. Behavioristisch perspectief
ID (genotsprincipe), Ego (realiteitsprincipe), Waarneembaar gedrag en externe stimuli zijn Evolutionair perspectief
Superego cruciaal Genetische erfenis voorouders
Psychoseksuele ontwikkeling Nurture belangrijker dan nature Darwin, Lorenz
o Oraal, anaal, fallisch, latentie, genitaal Klassieke conditionering (Pavlov) Gedragsgenetica = Effecten van erfelijkheid
o Fixatie Operante conditionering (Skinner) op gedrag
Sociaal leren / sociaal cognitieve leertheorie Ethologie = invloed biologische kenmerken op
(Bandura) gedrag
, Epigenetica = de manier Aanleg kind beïnvloeden omgeving
waarop genen aan- of uitgezet (Scarr)
Gameten = voorplantingscellen worden door chemische Actief genotype-omgevingseffect =
Fuseren 1 uur nadat spermacel in ovum
veranderingen in een genoom kind richt op aspecten die aansluiten op
binnentreedt, zygote ontstaat genetisch bepaalde capaciteiten
Passief genotype-omgevingseffect
Genoom = geheel van alle chromosomen. Erfelijkheid & Omgeving
Genen = hierin wordt genetische code =genen ouders geassocieerd met
opgeslagen. Opgebouwd uit DNA (=bepalend omgeving waarin kind opgroeit
Mitose = celdeling van zygote, zorgt ervoor Temperament & Persoonlijkheid Evocatief genotype-omgevingseffect
voor aard en functie van elke cel) 46
dat bijna elke cel de 23 paar chromosomen =genen kind roepen specifiek type
chromosomen, georganiseerd in 23 paren.
bevat. Multifactoriële overerving = omgeving op
eigenschappen combinatie van
Erfelijkheid Polygenische overerving = combinatie genetische- en omgevingsfactoren
meerdere genenparen verantwoordelijk voor
Monozygotische tweeling = eicel splitst zich af. specifieke eigenschap
Genetische identieke zygote X-gebonden gen = recessief gen dat zich enkel
Dizygotische tweeling = 2 afzonderlijke eicellen op het X-chromosoom bevindt
bevrucht. Lijken niet meer dan broer/zus Onvruchtbaarheid
Genetische stoornissen Optie is dan kunstmatige inseminatie
Downsyndroom of in-vitrofertilisatie (IVF)
Dominante eigenschap = komt tot uiting Fragiele X-syndroom
Miskraam of abortus
wanneer 2 concurrerende eigenschappen
Sikkelcelanemie
aanwezig zijn Ziekte van Duchenne
Recessieve eigenschap = eigenschap aanwezig Problemen rond conceptie
Syndroom van Klinefelter
maar komt niet tot uiting
Genotype = onderliggende combinatie van Genetisch adviseur = helpt mensen met Teratogeen effect =
genetisch materiaal in een organisme problemen die verband houden met erfelijke omgevingsfactoren leiden tot
Fenotype = waarneembare kenmerken stoornissen. Nieuwste rol: mensen testen of geboorteafwijking.
Homozygoot vs heterozygoot, kenmerken zijzelf risico lopen op toekomstige aandoeningen
eigenschap, verschillen ze of zijn ze gelijk
Germinale stadium (bevruchting – 2 weken) Embryonale stadium (2 – 8 weken) Foetale stadium (8 weken - geboorte)
Zygote Embryo ontwikkelt 3 lagen Foetus
Methodische celdeling o Ectoderm: huid, zintuigen, hersenen, Begint bij differentiatie belangrijkste
Organisme hecht aan baarmoederwand ruggenmerg organen
Placenta gaat fungeren als doorgeefluik o Endoderm: spijsvertering, lever, Neuronen worden bedekt met Myeline
ademhaling
o Mesoderm: spieren, bloed, bloedsomloop
Cohorteffecten Bijvoorbeeld Normatieve gebeurtenissen = gebeurtenissen
Fysieke ontwikkeling Prenatale periode (Conceptie-geboorte)
normatieve historische bepaalde die zich voor de meeste individuen binnen een
Cognitieve ontwikkeling Baby- en peutertijd (0-3jr) groep op dezelfde manier voltrekken
invloeden
Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling Kleutertijd (3-6jr)
Schooltijd (6-12jr)
Adolescentie (12-20jr) Cohort = groep mensen die rond dezelfde
4 Centrale vraagstukken tijden op de zelfde plek is geboren Normatieve invloeden = Invloeden die
Continue vs dicontinue verandering leiden tot conformiteit omdat men de
Kritieke vs gevoelige periode (plasticiteit) gevolgen voor afwijkend gedrag vreest
Levensloopmodel vs focus specifieke
perioden Ontwikkelingspsychologie
Nature vs nurture =De wetenschappelijke studie naar de patronen van groei, Wetenschappelijke werkwijze
verandering en stabiliteit die zich voordoen bij toenemende Identificeren van vragen
leeftijd. Formuleren van een verklaring (Hypothesen)
Cognitief perspectief Uitvoeren van onderzoek dat die verklaring
Piaget Systemisch perspectief onderschrijft of weerlegt (Operationalisering)
o Schema’s Relatie tussen individuen en hun fysieke, Onderzoek
o Assimilatie vs accommodatie cognitieve, persoonlijkheids- en sociale Soorten wetenschappelijk onderzoek
o 4 ontwikkelingsstadia wereld Experiment Causaal verband
Informatieverwerkingstheorie Bio-ecologisch model (Bronfenbrenner) Correlationeel onderzoek
o Manier waarop mensen info opnemen, o Micro systeem Surveys
gebruiken en opslaan o Meso systeem Natuurlijke observatie
Cognitieve neurowetenschap o Exo systeem Casestudy
o Macro systeem Veldonderzoek vs laboratoriumonderzoek
o Chrono systeem
Sociaal culturele theorie
Theoretische perspectieven o Vygotsky
Onderzoeksmethoden
o Verloop cognitieve ontwikkeling als Theoretisch onderzoek
resultaat van sociale interacties Toegepast onderzoek
Psychodynamisch perspectief Onderzoeksstrategieën
Freud (psychoanalytisch), Erik Erikson Longitudinaal
(psychosociale ontwikkeling) Dwarsdoorsnede (Crosse-sectioneel)
Gedrag gemotiveerd door innerlijke krachten, Cross-sequentieel
herinneringen en conflicten. Behavioristisch perspectief
ID (genotsprincipe), Ego (realiteitsprincipe), Waarneembaar gedrag en externe stimuli zijn Evolutionair perspectief
Superego cruciaal Genetische erfenis voorouders
Psychoseksuele ontwikkeling Nurture belangrijker dan nature Darwin, Lorenz
o Oraal, anaal, fallisch, latentie, genitaal Klassieke conditionering (Pavlov) Gedragsgenetica = Effecten van erfelijkheid
o Fixatie Operante conditionering (Skinner) op gedrag
Sociaal leren / sociaal cognitieve leertheorie Ethologie = invloed biologische kenmerken op
(Bandura) gedrag
, Epigenetica = de manier Aanleg kind beïnvloeden omgeving
waarop genen aan- of uitgezet (Scarr)
Gameten = voorplantingscellen worden door chemische Actief genotype-omgevingseffect =
Fuseren 1 uur nadat spermacel in ovum
veranderingen in een genoom kind richt op aspecten die aansluiten op
binnentreedt, zygote ontstaat genetisch bepaalde capaciteiten
Passief genotype-omgevingseffect
Genoom = geheel van alle chromosomen. Erfelijkheid & Omgeving
Genen = hierin wordt genetische code =genen ouders geassocieerd met
opgeslagen. Opgebouwd uit DNA (=bepalend omgeving waarin kind opgroeit
Mitose = celdeling van zygote, zorgt ervoor Temperament & Persoonlijkheid Evocatief genotype-omgevingseffect
voor aard en functie van elke cel) 46
dat bijna elke cel de 23 paar chromosomen =genen kind roepen specifiek type
chromosomen, georganiseerd in 23 paren.
bevat. Multifactoriële overerving = omgeving op
eigenschappen combinatie van
Erfelijkheid Polygenische overerving = combinatie genetische- en omgevingsfactoren
meerdere genenparen verantwoordelijk voor
Monozygotische tweeling = eicel splitst zich af. specifieke eigenschap
Genetische identieke zygote X-gebonden gen = recessief gen dat zich enkel
Dizygotische tweeling = 2 afzonderlijke eicellen op het X-chromosoom bevindt
bevrucht. Lijken niet meer dan broer/zus Onvruchtbaarheid
Genetische stoornissen Optie is dan kunstmatige inseminatie
Downsyndroom of in-vitrofertilisatie (IVF)
Dominante eigenschap = komt tot uiting Fragiele X-syndroom
Miskraam of abortus
wanneer 2 concurrerende eigenschappen
Sikkelcelanemie
aanwezig zijn Ziekte van Duchenne
Recessieve eigenschap = eigenschap aanwezig Problemen rond conceptie
Syndroom van Klinefelter
maar komt niet tot uiting
Genotype = onderliggende combinatie van Genetisch adviseur = helpt mensen met Teratogeen effect =
genetisch materiaal in een organisme problemen die verband houden met erfelijke omgevingsfactoren leiden tot
Fenotype = waarneembare kenmerken stoornissen. Nieuwste rol: mensen testen of geboorteafwijking.
Homozygoot vs heterozygoot, kenmerken zijzelf risico lopen op toekomstige aandoeningen
eigenschap, verschillen ze of zijn ze gelijk
Germinale stadium (bevruchting – 2 weken) Embryonale stadium (2 – 8 weken) Foetale stadium (8 weken - geboorte)
Zygote Embryo ontwikkelt 3 lagen Foetus
Methodische celdeling o Ectoderm: huid, zintuigen, hersenen, Begint bij differentiatie belangrijkste
Organisme hecht aan baarmoederwand ruggenmerg organen
Placenta gaat fungeren als doorgeefluik o Endoderm: spijsvertering, lever, Neuronen worden bedekt met Myeline
ademhaling
o Mesoderm: spieren, bloed, bloedsomloop
