MATERIEEL RECHT VAN DE
EUROPESE UNIE
Praktisch
→ 48-urentaken
→ Onaangekondigd moment: tijdens de lesuren MREU
→ Gaat over leerstof die u gezien heeft in vorige colleges of het college waar tijdens het
verstuurd wordt
→ Arresten lezen in de reader!
o Op tijd mee beginnen, veel tijd
Wat bestuderen wij? Wat is materieel recht van de EU?
• EU recht min EU institutioneel recht
– niet: EU instellingen en hun interne werking
– niet: hoe EU recht tot stand komt
• Materieel – institutioneel niet volledig te scheiden
– wel: soorten EU rechtsinstrumenten
– wel: afdwinging en aanvechting van EU recht
• Relatief gewicht
WAT IS MATERIEEL RECHT VAN DE EU?
landbouw – harmonisatie van wetgeving – ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, incl.
migratie – burgerschap – klimaatbeleid – handelspolitiek – gemeenschappelijk buitenlands en
veiligheidsbeleid – vennootschapsrecht – mededinging – conflicterende wetgeving –
consumentenbescherming – cultuur – douane-unie en het gemeenschappelijk douanetarief –
ontwikkelingshulp – economisch en monetair beleid – economische, sociale en territoriale
samenhang – onderwijs, opleiding, jeugdzaken en sport – energie – milieu – EU-begroting – extern
optreden – fraudebestrijding – voedselveiligheid – vrij verkeer van kapitaal – vrij verkeer van
goederen – vrijheid van vestiging – vrij verkeer van personen – vrij verkeer van diensten –
mensenrechten – industriebeleid – informatietechnologie – intellectueel en industrieel eigendom –
justitie en binnenlandse zaken – beginselen van EU recht – visserijbeleid – media – volksgezondheid –
publieke aanbesteding – regionaal beleid – regulering van chemische stoffen (REACH) – onderzoek en
ontwikkeling – sociaal beleid – sociale zekerheid voor migrerende werknemers – ruimte
1
, Kijken naar de materies waar het meeste middelen naar toe gaan
• Meerdere benaderingswijzen
o MMF = meerjarenbegroting samen met haar apart fonds
o Op basis van alle andere dingen dan wat gezien in andere vakken
• Meeste geld gaat naar landbouw, ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid,
migratie…
WAT BESTUDEREN WIJ?
• Algemeen deel
– Aflijning + inleiding tot het interne marktrecht
– Rol van niet-economische belangen en waarden
• Vier vrijheden + burgerschap (vijfde vrijheid?)
• Ius commune
– Wisselwerking tussen EU en nationaal materieel recht
– Spillover-effect
Vb. Europese Richtlijn over oneerlijke praktijken in de landbouw en
voedselvoorzieningsketen
2
, Bescherming van economische belangen van de landbouwer (vb. in
de relatie met supermarkten)
Zeer precies toepassingsgebied
Streng handhavingsmechanisme
Omzetting vereist in nationaal recht (meeste lidstaten doen gewoon
copy paste)
Harmonisatie, eenheid waarbij bepaalde praktijken in alle lidstaten
verboden worden creatie van ongelijkheid binnen de nationale
rechtsordes, want al die leveranciers die niet door die richtlijn
worden beschermd (buiten toepassingsgebied van de regeling) en
ook geconfronteerd worden met die onrechtmatige praktijken,
zullen oneerlijk behandeld worden
o Gevolg: politieke of juridische druk om die richtlijn ook van
toepassing te maken buiten het oorspronkelijke
toepassingsgebied van die richtlijn = spillover
• Nieuwe evoluties
– Brexit, digitalisering, corona, Green Deal, ...
HOE?
• Rechtspraak HvJ: heel erg belangrijk
o Arresten = levende recht
o Evolutie van de rechtspraak voor de vier vrijheden
o Stand van rechtspraak is niet voor elke vrijheid even vergaand
Voor sommigen vrijheden volledige horizontale werking en voor anderen
niet
• Wetgeving
• Soft law, ...
• Rechtsleer
• Casussen
= andere verdeling academia-praktijk
• Verdragen
• Algemene rechtsbeginselen, inclusief grondrechten
o Art. 6 VWEU
• Verordeningen
• Richtlijnen
• Besluiten
• Arresten
Vb. Stel dat bij Tomorrowland de eerste 5000 tickets worden gereserveerd voor wie vanuit BE de
bestelling plaatst, kan dit?
→ Indirecte discriminatie op basis van nationaliteit?
→ Indirecte discriminatie op basis van woonplaats?
3
, Vb. Prijzen voor bouwmaterialen in Hongarije zeer hoog, kan V. Orban dan exportrestricties
opleggen?
→ Art. 35 VWEU
Vb. Verplichte herkomst-labelling van melkproducten in Frankrijk, kan dit wel in een interne markt?
→ “By Irish case”
→ Strijdigheid met art. 34 VWEU
→ Waarom heeft Franse wetgever dit ingevoerd?
o Puur protectionisme van de Franse melkproducenten?
o Of ook andere elementen: vb. de korte keten in kader van de Green Deal?
→ Voor andere producten soms wel toegelaten via een Verordening, vb. olie, vlees, honing…
Vb. Italiaanse amateur-atleet (D. Biffi) die opeens geen gunstige rangschikking meer kon krijgen in
nationale kampioenschappen in Duitsland, hij kon nog deelnemen maar kon geen Duits kampioen
meer worden
→ Bosman-arrest in het verleden
→ Prejudiciële vraag aan het Hof
→ Deze atleet is niet economisch actief MAAR burgerschap houdt ook recht in om vrij te
verblijven en te reizen in de Unie
→ Belemmering aan zijn vrij verkeer: niet kunnen deelnemen aan sportvereniging en
wedstrijden
→ Horizontalisering van de verkeersvrijheden: verzet tegen regelgeving van een sportbond en
niet van een staat
WAAROM?
• EU-recht = efficiënt krachtig juridisch wapen
o Voorrang
o Rechtstreekse werking van heel veel bepalingen van het Unierecht
Kan u het als particulier inroepen voor de nationale rechter?
Afhankelijk van inhoudelijke voorwaarden: duidelijk en onvoorwaardelijk
opgesteld + geen ruimte voor discretionaire beslissingen
• Enorm grote impact, ook op het nationaal recht, op nagenoeg alle rechtstakken
o Vb. Verdragsbepalingen inzake vrij verkeer, mededingingsrecht, ...
o Vb. verordeningen
o Vb. via omzetting EU richtlijnen + spill-over
• Formidabel project van welvaartscreatie en samenlevingsopbouw rond gemeenschappelijke
waarden
o Compromis tussen evenwicht economische en niet-economische belangen
• “Brussels Effect”
o Rol van de Unie als voorloper: Europese wetgeving heeft invloed op andere
jurisdicties
4
EUROPESE UNIE
Praktisch
→ 48-urentaken
→ Onaangekondigd moment: tijdens de lesuren MREU
→ Gaat over leerstof die u gezien heeft in vorige colleges of het college waar tijdens het
verstuurd wordt
→ Arresten lezen in de reader!
o Op tijd mee beginnen, veel tijd
Wat bestuderen wij? Wat is materieel recht van de EU?
• EU recht min EU institutioneel recht
– niet: EU instellingen en hun interne werking
– niet: hoe EU recht tot stand komt
• Materieel – institutioneel niet volledig te scheiden
– wel: soorten EU rechtsinstrumenten
– wel: afdwinging en aanvechting van EU recht
• Relatief gewicht
WAT IS MATERIEEL RECHT VAN DE EU?
landbouw – harmonisatie van wetgeving – ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, incl.
migratie – burgerschap – klimaatbeleid – handelspolitiek – gemeenschappelijk buitenlands en
veiligheidsbeleid – vennootschapsrecht – mededinging – conflicterende wetgeving –
consumentenbescherming – cultuur – douane-unie en het gemeenschappelijk douanetarief –
ontwikkelingshulp – economisch en monetair beleid – economische, sociale en territoriale
samenhang – onderwijs, opleiding, jeugdzaken en sport – energie – milieu – EU-begroting – extern
optreden – fraudebestrijding – voedselveiligheid – vrij verkeer van kapitaal – vrij verkeer van
goederen – vrijheid van vestiging – vrij verkeer van personen – vrij verkeer van diensten –
mensenrechten – industriebeleid – informatietechnologie – intellectueel en industrieel eigendom –
justitie en binnenlandse zaken – beginselen van EU recht – visserijbeleid – media – volksgezondheid –
publieke aanbesteding – regionaal beleid – regulering van chemische stoffen (REACH) – onderzoek en
ontwikkeling – sociaal beleid – sociale zekerheid voor migrerende werknemers – ruimte
1
, Kijken naar de materies waar het meeste middelen naar toe gaan
• Meerdere benaderingswijzen
o MMF = meerjarenbegroting samen met haar apart fonds
o Op basis van alle andere dingen dan wat gezien in andere vakken
• Meeste geld gaat naar landbouw, ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid,
migratie…
WAT BESTUDEREN WIJ?
• Algemeen deel
– Aflijning + inleiding tot het interne marktrecht
– Rol van niet-economische belangen en waarden
• Vier vrijheden + burgerschap (vijfde vrijheid?)
• Ius commune
– Wisselwerking tussen EU en nationaal materieel recht
– Spillover-effect
Vb. Europese Richtlijn over oneerlijke praktijken in de landbouw en
voedselvoorzieningsketen
2
, Bescherming van economische belangen van de landbouwer (vb. in
de relatie met supermarkten)
Zeer precies toepassingsgebied
Streng handhavingsmechanisme
Omzetting vereist in nationaal recht (meeste lidstaten doen gewoon
copy paste)
Harmonisatie, eenheid waarbij bepaalde praktijken in alle lidstaten
verboden worden creatie van ongelijkheid binnen de nationale
rechtsordes, want al die leveranciers die niet door die richtlijn
worden beschermd (buiten toepassingsgebied van de regeling) en
ook geconfronteerd worden met die onrechtmatige praktijken,
zullen oneerlijk behandeld worden
o Gevolg: politieke of juridische druk om die richtlijn ook van
toepassing te maken buiten het oorspronkelijke
toepassingsgebied van die richtlijn = spillover
• Nieuwe evoluties
– Brexit, digitalisering, corona, Green Deal, ...
HOE?
• Rechtspraak HvJ: heel erg belangrijk
o Arresten = levende recht
o Evolutie van de rechtspraak voor de vier vrijheden
o Stand van rechtspraak is niet voor elke vrijheid even vergaand
Voor sommigen vrijheden volledige horizontale werking en voor anderen
niet
• Wetgeving
• Soft law, ...
• Rechtsleer
• Casussen
= andere verdeling academia-praktijk
• Verdragen
• Algemene rechtsbeginselen, inclusief grondrechten
o Art. 6 VWEU
• Verordeningen
• Richtlijnen
• Besluiten
• Arresten
Vb. Stel dat bij Tomorrowland de eerste 5000 tickets worden gereserveerd voor wie vanuit BE de
bestelling plaatst, kan dit?
→ Indirecte discriminatie op basis van nationaliteit?
→ Indirecte discriminatie op basis van woonplaats?
3
, Vb. Prijzen voor bouwmaterialen in Hongarije zeer hoog, kan V. Orban dan exportrestricties
opleggen?
→ Art. 35 VWEU
Vb. Verplichte herkomst-labelling van melkproducten in Frankrijk, kan dit wel in een interne markt?
→ “By Irish case”
→ Strijdigheid met art. 34 VWEU
→ Waarom heeft Franse wetgever dit ingevoerd?
o Puur protectionisme van de Franse melkproducenten?
o Of ook andere elementen: vb. de korte keten in kader van de Green Deal?
→ Voor andere producten soms wel toegelaten via een Verordening, vb. olie, vlees, honing…
Vb. Italiaanse amateur-atleet (D. Biffi) die opeens geen gunstige rangschikking meer kon krijgen in
nationale kampioenschappen in Duitsland, hij kon nog deelnemen maar kon geen Duits kampioen
meer worden
→ Bosman-arrest in het verleden
→ Prejudiciële vraag aan het Hof
→ Deze atleet is niet economisch actief MAAR burgerschap houdt ook recht in om vrij te
verblijven en te reizen in de Unie
→ Belemmering aan zijn vrij verkeer: niet kunnen deelnemen aan sportvereniging en
wedstrijden
→ Horizontalisering van de verkeersvrijheden: verzet tegen regelgeving van een sportbond en
niet van een staat
WAAROM?
• EU-recht = efficiënt krachtig juridisch wapen
o Voorrang
o Rechtstreekse werking van heel veel bepalingen van het Unierecht
Kan u het als particulier inroepen voor de nationale rechter?
Afhankelijk van inhoudelijke voorwaarden: duidelijk en onvoorwaardelijk
opgesteld + geen ruimte voor discretionaire beslissingen
• Enorm grote impact, ook op het nationaal recht, op nagenoeg alle rechtstakken
o Vb. Verdragsbepalingen inzake vrij verkeer, mededingingsrecht, ...
o Vb. verordeningen
o Vb. via omzetting EU richtlijnen + spill-over
• Formidabel project van welvaartscreatie en samenlevingsopbouw rond gemeenschappelijke
waarden
o Compromis tussen evenwicht economische en niet-economische belangen
• “Brussels Effect”
o Rol van de Unie als voorloper: Europese wetgeving heeft invloed op andere
jurisdicties
4
