Jurisprudentie Staats- en bestuursrecht 2
EHRM 21 februari 1984 (Öztürk)
Essentie: reikwijdte begrip criminal charge
Onder vervolging in artikel 6 EVRM wordt niet alleen verstaan het vervolgen van
strafrechtelijke overtreden normen. Ook het vervolgen van andere overtreden normen kan
als vervolging, zoals bedoeld in artikel 6 EVRM, worden aangemerkt. Dit betekent dus dat
hiervoor ook de bescherming van artikel 6 EVRM geldt. Het woordje ‘vervolging’ in de zin
van artikel 6 EVRM heeft een autonome, dit wilt zeggen een zelfstandige, betekenis. Om dus
vast te stellen wanneer er sprake is van vervolging in de zin van artikel 6 EVRM, moet er
gekeken worden naar een aantal voorwaarden die door het EHRM zijn vastgelegd. De
voorwaarden zijn als volgt:
- de nationale classificatie van de overtreden norm;
- de aard van de overtredingen;
- de aard en zwaarte van de sanctie.
Aan de eerste voorwaarde moet in beginsel altijd getoetst worden, om te kijken of er sprake
is van een criminal charge in de zin van artikel 6 EVRM. De tweede en de derde voorwaarde
zijn alternatieve voorwaarden, er hoeft dus slechts één van deze voorwaarden te worden
getoetst, om te bezien of er sprake is van een criminal charge.
ABRvS 30 juni 2004 (Illegale dakkapel Haarlem/Haarlemse dakopbouw)
Essentie: beginselplicht tot handhaving
In onderhavig geval staat de vraag centraal of het bestuursorgaan, het college van B&W, van
handhavend optreden had moeten afzien. Een bestuursorgaan heeft bepaalde manieren om
handhavend op te treden. Een bestuursorgaan is bevoegd om bestuursdwang of een last
onder dwangsom op te leggen.
Artikel 5:21 e.v. Awb gaan over de last onder bestuursdwang. Een last onder bestuursdwang
is een herstelsanctie en houdt in een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de
overtreding, en de bevoegdheid van het bestuursorgaan om de last door feitelijk handelen
ten uitvoer te leggen indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd. Het doel van de last
onder bestuursdwang is om de overtreder ertoe te bewegen de overtreding ongedaan te
maken.
Artikel 5:31d e.v. Awb gaan over de last onder dwangsom. Een last onder dwangsom is ook
een herstelsanctie en houdt in een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de overtreding,
, en de verplichting tot betaling van een geldsom indien het herstel niet of niet tijdig wordt
uitgevoerd.
In deze zaak werd gezegd: Gelet op het algemeen belang dat gediend is met handhaving, zal
in geval van overtreding van een wettelijk voorschrift het bestuursorgaan dat bevoegd is om
met bestuursdwang of een ast onder dwangsom op te treden, in de regel van deze
bevoegdheid gebruik moeten maken. Slechts onder bijzondere omstandigheden mag het
bestuursorgaan dit weigeren te doen. Dit kan zich voordoen indien concreet zicht op
legalisatie bestaat. Voorts kan handhavend optreden zodanig onevenredig zijn in verhouding
tot de daarmee te dienen belangen dat van optreden in die concrete situatie behoort te
worden afgezien
In casu was geen van de twee uitzonderingen aan de orde.
ABRvS 5 oktober 2011 (Rolhanddoekautomaat)
Essentie: handhavend optreden tegen overtredingen van wettelijke voorschriften
De vraag die in onderhavig geval beantwoord dient te worden is of een bestuursorgaan de
verplichting heeft om bij een constatering van een overtreding van een wettelijk voorschrift
handhavend op te treden. Een bestuursorgaan kan dit doen door gebruik te maken van zijn
bevoegdheid om een last onder dwangsom of een last onder bestuursdwang op te leggen.
De Afdeling heeft deze vraag bevestigend beantwoord.
Deze Afdeling oordeelt dat het college in beginsel handhavend moet optreden tegen
besluiten, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn waardoor kan worden afgezien van
handhaving. Hiervan is sprake indien er een concreet zicht op legalisatie bestaat of het
opleggen van een last onevenredig is in verhouding met de daarmee te dienen belangen.
In onderhavig geval was van geen van deze omstandigheden sprake. De Afdeling oordeelt
daarom dat het college handhavend had moeten optreden tegen café Friends.
ABRvS 24 april 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1356 (Gedogen in Bladel).
Sinds 24 april 2019 neemt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State het
standpunt in dat een gedoogbeslissing (ongeacht om welke vorm het gaat) geen besluit in de
zin van de Awb is. Ook de weigering of intrekking van een gedoogbeslissing is geen besluit.
Een gedoogbeslissing kan ook niet met een besluit in de zin van de Awb gelijkgesteld worden
en kan dus ook niet worden aangevochten bij de bestuursrechter.
Van de nieuwe regel dat tegen gedoogbeslissingen geen beroep openstaat, mag slechts in
“zeer uitzonderlijke gevallen” worden afgeweken, aldus de Afdeling bestuursrechtspraak.
alleen als het verkrijgen van rechtszekerheid over het al dan niet rechtmatig gedogen via een
andere weg onevenredig bezwarend is (denk bijv. aan het moeten plegen van een strafbaar
EHRM 21 februari 1984 (Öztürk)
Essentie: reikwijdte begrip criminal charge
Onder vervolging in artikel 6 EVRM wordt niet alleen verstaan het vervolgen van
strafrechtelijke overtreden normen. Ook het vervolgen van andere overtreden normen kan
als vervolging, zoals bedoeld in artikel 6 EVRM, worden aangemerkt. Dit betekent dus dat
hiervoor ook de bescherming van artikel 6 EVRM geldt. Het woordje ‘vervolging’ in de zin
van artikel 6 EVRM heeft een autonome, dit wilt zeggen een zelfstandige, betekenis. Om dus
vast te stellen wanneer er sprake is van vervolging in de zin van artikel 6 EVRM, moet er
gekeken worden naar een aantal voorwaarden die door het EHRM zijn vastgelegd. De
voorwaarden zijn als volgt:
- de nationale classificatie van de overtreden norm;
- de aard van de overtredingen;
- de aard en zwaarte van de sanctie.
Aan de eerste voorwaarde moet in beginsel altijd getoetst worden, om te kijken of er sprake
is van een criminal charge in de zin van artikel 6 EVRM. De tweede en de derde voorwaarde
zijn alternatieve voorwaarden, er hoeft dus slechts één van deze voorwaarden te worden
getoetst, om te bezien of er sprake is van een criminal charge.
ABRvS 30 juni 2004 (Illegale dakkapel Haarlem/Haarlemse dakopbouw)
Essentie: beginselplicht tot handhaving
In onderhavig geval staat de vraag centraal of het bestuursorgaan, het college van B&W, van
handhavend optreden had moeten afzien. Een bestuursorgaan heeft bepaalde manieren om
handhavend op te treden. Een bestuursorgaan is bevoegd om bestuursdwang of een last
onder dwangsom op te leggen.
Artikel 5:21 e.v. Awb gaan over de last onder bestuursdwang. Een last onder bestuursdwang
is een herstelsanctie en houdt in een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de
overtreding, en de bevoegdheid van het bestuursorgaan om de last door feitelijk handelen
ten uitvoer te leggen indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd. Het doel van de last
onder bestuursdwang is om de overtreder ertoe te bewegen de overtreding ongedaan te
maken.
Artikel 5:31d e.v. Awb gaan over de last onder dwangsom. Een last onder dwangsom is ook
een herstelsanctie en houdt in een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de overtreding,
, en de verplichting tot betaling van een geldsom indien het herstel niet of niet tijdig wordt
uitgevoerd.
In deze zaak werd gezegd: Gelet op het algemeen belang dat gediend is met handhaving, zal
in geval van overtreding van een wettelijk voorschrift het bestuursorgaan dat bevoegd is om
met bestuursdwang of een ast onder dwangsom op te treden, in de regel van deze
bevoegdheid gebruik moeten maken. Slechts onder bijzondere omstandigheden mag het
bestuursorgaan dit weigeren te doen. Dit kan zich voordoen indien concreet zicht op
legalisatie bestaat. Voorts kan handhavend optreden zodanig onevenredig zijn in verhouding
tot de daarmee te dienen belangen dat van optreden in die concrete situatie behoort te
worden afgezien
In casu was geen van de twee uitzonderingen aan de orde.
ABRvS 5 oktober 2011 (Rolhanddoekautomaat)
Essentie: handhavend optreden tegen overtredingen van wettelijke voorschriften
De vraag die in onderhavig geval beantwoord dient te worden is of een bestuursorgaan de
verplichting heeft om bij een constatering van een overtreding van een wettelijk voorschrift
handhavend op te treden. Een bestuursorgaan kan dit doen door gebruik te maken van zijn
bevoegdheid om een last onder dwangsom of een last onder bestuursdwang op te leggen.
De Afdeling heeft deze vraag bevestigend beantwoord.
Deze Afdeling oordeelt dat het college in beginsel handhavend moet optreden tegen
besluiten, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn waardoor kan worden afgezien van
handhaving. Hiervan is sprake indien er een concreet zicht op legalisatie bestaat of het
opleggen van een last onevenredig is in verhouding met de daarmee te dienen belangen.
In onderhavig geval was van geen van deze omstandigheden sprake. De Afdeling oordeelt
daarom dat het college handhavend had moeten optreden tegen café Friends.
ABRvS 24 april 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1356 (Gedogen in Bladel).
Sinds 24 april 2019 neemt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State het
standpunt in dat een gedoogbeslissing (ongeacht om welke vorm het gaat) geen besluit in de
zin van de Awb is. Ook de weigering of intrekking van een gedoogbeslissing is geen besluit.
Een gedoogbeslissing kan ook niet met een besluit in de zin van de Awb gelijkgesteld worden
en kan dus ook niet worden aangevochten bij de bestuursrechter.
Van de nieuwe regel dat tegen gedoogbeslissingen geen beroep openstaat, mag slechts in
“zeer uitzonderlijke gevallen” worden afgeweken, aldus de Afdeling bestuursrechtspraak.
alleen als het verkrijgen van rechtszekerheid over het al dan niet rechtmatig gedogen via een
andere weg onevenredig bezwarend is (denk bijv. aan het moeten plegen van een strafbaar
