Samenvatting les 4 psychoanalytische theorie en therapie klinische psychologie

Les 4 – psychoanalytische theorie en
therapie
Klinisch beeld: resultaat van enerzijds de mens zelf met al zijn verschillende eigenschappen en
eigenaardigheden van zowel heden als verleden en anderzijds ook het resultaat is van de stoornis
met min of meer herkenbare verschijnselen, sociaal-relationele en fysieke omgeving, de houding,
visie, kennis en vaardigheden van de persoon
 complexe interactie tussen beïnvloedende factoren die ervoor kunnen zorgen dat mensen een
psychische stoornis kunnen ontwikkelen




Inleiding:
- Behandeling:
o Ambulant.
o Residentieel (vrijwillig of gedwongen)  enkel als dit echt nodig is; bv. Sprake van te
weinig zelfzorg, als je merkt dat deze een gevaar vormt voor zichzelf of voor zijn
omgeving. Men kan ook gedwongen opgenomen worden (als men zelf niet wil), maar
meestal gebeurt dit in samenspraak.
- Methoden:
o Psychotherapeutisch/counselend (4 grote denkkaders).





 Eclectisch of integratief werken = technieken van verschillende denkkaders
combineren, groter aantal behandelaars en de behandelaars zijn groter dan
enkel PC of psychologen die werken volgens een bepaalde richting (grafiek
dia 3)
o Biologisch



1

, - Keuze:
o Afhankelijk van probleem
o Afhankelijk van de opleiding van de behandelaar
o Toch ook steeds meer getuurd door behandelrichtlijnen
- Soorten behandelaars:   
o Je komt vaak terecht in een multidisciplinair team.
o De counselors zijn degenen die TP hebben gestudeerd.
- Gemeenschappelijke kenmerken:
o Systematische interactie tussen cliënt en therapeut
o Interventies en behandelingen gebaseerd op
psychologische principes
o Gericht op gedachten, gevoelens, gedrag
 Psychotherapeut probeert cliënten te helpen om
psychische problemen op te lossen en een meer
aangenaam leven te leven
 Luisteren
 Aandacht
 Empathie
 Hoop op verandering: hoop dat er iets zal veranderen en men niet
moet blijven zitten met die problemen
 Non-specifieke behandelfactoren  gelijk voor elke psychologische aanpak





o De relatie met en de bekwaamheid met de therapeut is erg belangrijk.
o 40% kan je toeschrijven aan veranderingen buiten de therapie; dragen ook bij
aan de verbetering.
- Specifieke behandelfactoren verschillen per stroming
o Therapietechniek


Theorie
Inleiding

“Goeiemiddag, dames en heren, ik haat u hartelijk welkom!”  Volgens Freud heb je geen zin om die
mensen welkom te heten en anderzijds ook niet om de vergadering te leiden

Sigmund Freud (1856-1939): lapsus/faalhandeling
- We zeggen iets wat we niet wouden zeggen of verdrongen
- Moet niet altijd talig zijn  bv.: je bent net terug van vakantie in Oostende en de dag erna
moet je gaan werken in Antwerpen maar je wilt niet gaan werken dus i.p.v. de trein naar
Antwerpen te pakken pak je per ongeluk de trein naar Oostende

Psychisch determinisme
- Niets is toevallig, alle handelingen, gedachten en emoties die we ervaren heeft een reden
- Alles wat we denken, doen en voelen is een expressie van onze geest

Boek van Freud: Psychopathologie van het dagelijks leven: ‘over vergeten, versprekingen,
misgrepen, bijgeloof en vergissingen’

2

, - Voorbeelden over faalhandelingen, gevalstudies, …
- Kleine versprekingen of ongelukken zijn het gevolg van onze onbewuste (ook lees-,
schrijffouten, vergeten van namen, …)
- Er is geen scherpe grens tussen psychopathologie en normaal gedrag daarom spreekt hij over
psychopathologie van het dagdagelijks leven

Centrale uitgangspunt: psychologische problemen worden aangestuurd door onbewuste motieven
en conflicten uit de kindertijd.
- Gaan daarom terug naar ervaringen in de kindertijd in de psychoanalytische theorie en
therapie.


Achtergrond

- Psychoanalytische theorie: Freud
o Eerste psychologische benadering
o Freud had een medisch diploma en bestudeerde hypnose bij mensen met
zenuwziekte
o Kon niet altijd een medische verklaring vinden
o Psychoanalyse is voortgekomen uit onmacht medische verklaringen
- 19e eeuw: veel aandacht voor patiënten met lichamelijke klachten maar er duidelijk iets
anders aan de hand was  bepaalde problemen (verlamming) waren anders dan
lichamelijke problemen
o Spieren en zenuwen intact
o Leiden was wel echt, klachten waren niet gefaked
o Diagnose: hysterie
 Weerspiegeld het symptoom de conversie: onbewust psychologisch conflict
wordt omgevormd in een lichamelijk probleem
 Zijn ons bewust van het lichamelijke symptoom maar niet van de
onderliggende psychologische stoornis

Visie op psychopathologie
- Psychisch probleem
o Omdat evenwicht tussen 3 structuren (id, ego en superego) verstoord is
o Aangestuurd door onbewuste conflicten
o Conflicten zijn terug te voeren naar de kindertijd
 Vandaar de sterke focus op de kindertijd in de psychoanalytische therapie
o Conflicten hangen samen met driften (levens- en doodsdrift) én de behoefte om deze
uit het bewustzijn te weren omdat ze onaanvaardbaar zijn en worden dus
verdrongen naar het onbewuste
- Psychisch gezond
o Ego in staat om driften te beteugelen (id) + geweten te weerstaan (superego)


Bewust en onbewust

Psychisch leven = ijsberg
- Bewustzijn 10% (bewuste gedachten, gevoelens en gedragingen)
- Onbewustzijn 90%
o = seksuele driften, beangstigende en onaanvaardbare gedachten, trauma’s,
gevoelens, motieven, neigingen en vroegere ervaringen die niet tot het bewustzijn


3