Les 13 – inleiding transdiagnostisch
perspectief
Inleiding
- DSM georiënteerd perspectief
o Op zoek naar verschillen tussen stoornissen
o Welke stoornis is aanwezig en welke stoornis is niet aanwezig bij een cliënt
o Differentiële diagnoses
Belangrijk om toe te lichten waarom het de ene stoornis is en niet de ander
Bv.: waarom is het een klinische depressie en geen angststoornis?
o Klassieke perspectief
- Transdiagnostisch perspectief
o Op zoek naar gelijkenissen tussen stoornissen
o Over verschillende stoornissen heen kijken
o Ervan uitgaan dat dezelfde onderliggende mechanismen en processen kunnen lijden
tot verschillende stoornissen of in standhouden of verergeren.
DSM georiënteerd
- Verschillen
- Gebruik van deze manual heeft geleid tot meer betrouwbare diagnoses en leidend op vlak
van onderzoek en behandeling van klinische stoornissen
o Door alles af te bakenen en categorieën naast elkaar te plaatsen heeft het geleidt
naar veel onderzoek naar de stoornissen
o Grote positieve waarde dus gehad voor psychopathologie
- Uitgangspunt en problemen:
o Beschrijvend en richt zich niet op uitlokkende of in stand houdende factoren
Puur beschrijvend systeem
Daardoor is het slechts beperkt bruikbaar als handvat voor het opstarten van
bepaalde behandeling, want de behandeling richt zich meestal op
onderliggende factoren. Aangezien de DSM puur beschrijvend is, geeft het
naast het label vaak geen concrete handvaten waarin of waarop ze moeten
gaan inwerken.
o Hoge comorbiditeit tussen verschillende diagnostische categorieën
1
, Vaker wel dan niet dat er meerdere stoornissen gesteld kunnen worden
o Veel stoornissen zijn eerder dimensioneel dan categoriaal van aard
Maar toch worden ze als verschillende afzonderlijke categorieën behandeld
o Veel heterogeniteit binnen dezelfde diagnostische categorie
= heel veel mensen met verschillende symptomen, problemen, met
verschillend klinisch beeld, toch terecht komen in dezelfde diagnostische
categorie
Veel klinische beelden krijgen dan hetzelfde label
Bv.: borderline persoonlijkheidsstoornis: er worden 9 symptomen
vooropgesteld en de diagnostische grens is dat er 5 van de 9 aanwezig
moeten zijn, voor iemand de diagnose kan krijgen. Maar dit zorgt ervoor dat
je veel verschillende combinaties kan hebben
Als je bv.: 2 mensen voor je hebt, en persoon A vertoond symptoom 1, 2,
3, 4 en 5 en persoon B vertoont 5, 6, 7, 8 en 9 dan hebben ze elks vier
verschillende symptomen en maar 1 gemeenschappelijk symptoom,
maar ze krijgen toch hetzelfde label.
o Predicatieve validiteit (voorspellendekracht m.b.t. verloop en behandeling) van de
diagnoses met betrekking tot het verdere verloop van de stoornis en
behandeluitkomsten is heel beperkt
o Categorie NAO (restcategorie) is vaak de grootste en minst eenduidige categorie
van stoornissen
Bv.: eetstoornissen en persoonlijkheidsstoornissen
Betekend dat meer mensen het label ‘persoonlijkheidsstoornis niet anders
omschreven’ krijgen, dan bijvoorbeeld de ‘narcistische
persoonlijkheidsstoornis’
TD perspectief
- Gelijkenissen
- Trans diagnostisch = over verschillende categorieën heen = een rol spelend bij verschillende
psychiatrische aandoeningen
- Uitgangspunt:
o Dezelfde onderliggende mechanismen
o Veroorzaken verschillende stoornissen en/of
o Houden deze stoornis in stand/verergeren
- = een visie op psychopathologie waarbij men stelt dat dezelfde genetische, neurobiologische
en psychologische mechanismen leiden tot verschillende stoornissen
o Dit verklaart de gelijktijdige en sequentiële comorbiditeit van stoornissen
o De focus ligt immers op de onderliggende factoren die gemeenschappelijk zijn
o Als dezelfde mechanismen aanwezig zijn bij verschillende stoornissen, is het niet
onlogisch dat die stoornissen samen gaan voorkomen
- Bv.:
o Internaliserende dimensie: factor angst en depressie
o Externaliserende dimensie: factor voor gedragsstoornis en verslaving
2
perspectief
Inleiding
- DSM georiënteerd perspectief
o Op zoek naar verschillen tussen stoornissen
o Welke stoornis is aanwezig en welke stoornis is niet aanwezig bij een cliënt
o Differentiële diagnoses
Belangrijk om toe te lichten waarom het de ene stoornis is en niet de ander
Bv.: waarom is het een klinische depressie en geen angststoornis?
o Klassieke perspectief
- Transdiagnostisch perspectief
o Op zoek naar gelijkenissen tussen stoornissen
o Over verschillende stoornissen heen kijken
o Ervan uitgaan dat dezelfde onderliggende mechanismen en processen kunnen lijden
tot verschillende stoornissen of in standhouden of verergeren.
DSM georiënteerd
- Verschillen
- Gebruik van deze manual heeft geleid tot meer betrouwbare diagnoses en leidend op vlak
van onderzoek en behandeling van klinische stoornissen
o Door alles af te bakenen en categorieën naast elkaar te plaatsen heeft het geleidt
naar veel onderzoek naar de stoornissen
o Grote positieve waarde dus gehad voor psychopathologie
- Uitgangspunt en problemen:
o Beschrijvend en richt zich niet op uitlokkende of in stand houdende factoren
Puur beschrijvend systeem
Daardoor is het slechts beperkt bruikbaar als handvat voor het opstarten van
bepaalde behandeling, want de behandeling richt zich meestal op
onderliggende factoren. Aangezien de DSM puur beschrijvend is, geeft het
naast het label vaak geen concrete handvaten waarin of waarop ze moeten
gaan inwerken.
o Hoge comorbiditeit tussen verschillende diagnostische categorieën
1
, Vaker wel dan niet dat er meerdere stoornissen gesteld kunnen worden
o Veel stoornissen zijn eerder dimensioneel dan categoriaal van aard
Maar toch worden ze als verschillende afzonderlijke categorieën behandeld
o Veel heterogeniteit binnen dezelfde diagnostische categorie
= heel veel mensen met verschillende symptomen, problemen, met
verschillend klinisch beeld, toch terecht komen in dezelfde diagnostische
categorie
Veel klinische beelden krijgen dan hetzelfde label
Bv.: borderline persoonlijkheidsstoornis: er worden 9 symptomen
vooropgesteld en de diagnostische grens is dat er 5 van de 9 aanwezig
moeten zijn, voor iemand de diagnose kan krijgen. Maar dit zorgt ervoor dat
je veel verschillende combinaties kan hebben
Als je bv.: 2 mensen voor je hebt, en persoon A vertoond symptoom 1, 2,
3, 4 en 5 en persoon B vertoont 5, 6, 7, 8 en 9 dan hebben ze elks vier
verschillende symptomen en maar 1 gemeenschappelijk symptoom,
maar ze krijgen toch hetzelfde label.
o Predicatieve validiteit (voorspellendekracht m.b.t. verloop en behandeling) van de
diagnoses met betrekking tot het verdere verloop van de stoornis en
behandeluitkomsten is heel beperkt
o Categorie NAO (restcategorie) is vaak de grootste en minst eenduidige categorie
van stoornissen
Bv.: eetstoornissen en persoonlijkheidsstoornissen
Betekend dat meer mensen het label ‘persoonlijkheidsstoornis niet anders
omschreven’ krijgen, dan bijvoorbeeld de ‘narcistische
persoonlijkheidsstoornis’
TD perspectief
- Gelijkenissen
- Trans diagnostisch = over verschillende categorieën heen = een rol spelend bij verschillende
psychiatrische aandoeningen
- Uitgangspunt:
o Dezelfde onderliggende mechanismen
o Veroorzaken verschillende stoornissen en/of
o Houden deze stoornis in stand/verergeren
- = een visie op psychopathologie waarbij men stelt dat dezelfde genetische, neurobiologische
en psychologische mechanismen leiden tot verschillende stoornissen
o Dit verklaart de gelijktijdige en sequentiële comorbiditeit van stoornissen
o De focus ligt immers op de onderliggende factoren die gemeenschappelijk zijn
o Als dezelfde mechanismen aanwezig zijn bij verschillende stoornissen, is het niet
onlogisch dat die stoornissen samen gaan voorkomen
- Bv.:
o Internaliserende dimensie: factor angst en depressie
o Externaliserende dimensie: factor voor gedragsstoornis en verslaving
2
