Samenvatting gedrag in de klas
,Inhoud
Handboek diagnostiek in de leerlingenbegeleiding: kind en context – Verschueren & Koomen............................4
Hoofdstuk 8 executieve functies...........................................................................................................................4
Hoofdstuk 10 zelfconcept.....................................................................................................................................7
Hoofdstuk 12 opvoeding en gezin.......................................................................................................................11
Hoofdstuk 13 relaties tussen kinderen op school...............................................................................................13
Hoofdstuk 14 didactische en pedagogisch handelen van leerkrachten.............................................................16
Hoofdstuk 15 interacties tussen leerkrachten en individuele leerlingen...........................................................20
Pedagogische adviezen voor speciale kinderen – van Lieshout en van Drenth.....................................................23
Hoofdstuk 4 angst...............................................................................................................................................23
Hoofdstuk 5 faalangst.........................................................................................................................................28
hoofdstuk 7 depressieve gevoelens....................................................................................................................31
Hoofdstuk 9 aandachtsdeficiëntiestoornissen met en zonder hyperactiviteit (AD(H)D)...................................36
Hoofdstuk 10 oppositionele, normoverschrijdende en agressieve gedragsstoornissen....................................39
Hoofdstuk 11 autismespectrumstoornis (ASS)...................................................................................................46
Stress bij kinderen – Van der Ploeg.........................................................................................................................50
Hoofdstuk 2 coping.............................................................................................................................................50
hoofdstuk 3 wanneer is een copingstrategie effectief?......................................................................................53
De sociale ontwikkeling van het schoolkind – Van der Ploeg.................................................................................55
Hoofdstuk 1 het sociale ontwikkelingstraject.....................................................................................................55
Hoofdstuk 2 de invloed van het gezin.................................................................................................................59
Hoofdstuk 3 de school.........................................................................................................................................63
Hoofdstuk 4 de vrije tijd......................................................................................................................................66
Hoofdstuk 6 de sociaal-economische situatie (SES)............................................................................................69
Hoofdstuk 7 waarom kiezen kinderen elkaar?...................................................................................................72
Hoofdstuk 8 vriendschappen..............................................................................................................................74
Hoofdstuk 9 het populaire kind..........................................................................................................................77
Hoofdstuk 11 leidinggevende kinderen..............................................................................................................81
Hoofdstuk 12 afgewezen kinderen.....................................................................................................................84
Hoofdstuk 13 eenzame kinderen........................................................................................................................87
Hoofdstuk 14 gepeste kinderen..........................................................................................................................91
Artikelen..................................................................................................................................................................96
Groepsdynamica in de klas – Stichting School en Veiligheid..............................................................................96
Pesten als groepsproces – Huitsing et al.,...........................................................................................................97
Young children’s perspectives on resolving social exclusion within inclusive classrooms – De Leeuw et al.,...99
,The Role of Classmates’ Social Support, Peer Victimization and Gender in Externalizing and Internalizing
Behaviors among Canadian Youth – Attar-Schwartz et al.,..............................................................................100
Mediation and Moderation of Divorce Effects on Children’s Behavior Problems – Weaver & Schotfield.......101
Is Positive Feedback a Forgotten Classroom Practice? Findings and Implications for At-Risk Students – Sprouls
et al.,..................................................................................................................................................................102
Teachers with special needs. Depsychiatrization of Children in Schools – Batstra et al.,................................103
Conclusions about interventions, programs, and approaches for improving executive functions that appear
justified and those that, despite much hype, do not – Diamond et al.,...........................................................104
Zie mij! – Sijp et al.,...........................................................................................................................................106
School-based depression and anxiety prevention programs: An updated systematic review and meta-analysis
– Werner-Seidler et al.,.....................................................................................................................................108
Teaching students with Autism Spectrum Disorders: What are the needs of educational professionals? – Van
der Steen et al.,.................................................................................................................................................109
Was het wel expres? De invloed van Ouder kindgesprekken over sociale conflictsituaties op vijandige
interpretaties door jonge kinderen – Van Dijk et al.,........................................................................................110
The advantages of an ADHD classification from the perspective of teachers – Wienen et al.,........................112
It also takes teachers to tango: Using social validity assessment to refine an intervention design – Rademaker
et al.,..................................................................................................................................................................113
How can educational innovations become sustainable? A review of the empirical literature – Prenger et al.,
...........................................................................................................................................................................114
Werken aan effectiviteit – NJI...........................................................................................................................116
, HANDBOEK DIAGNOSTIEK IN DE LEERLINGENBEGELEIDING : KIND EN CONTEXT –
VERSCHUEREN & KOOMEN
HOOFDSTUK 8 EXECUTIEVE FUNCTIES
Executieve functies (EF) zijn essentiële cognitieve functies om doelgericht complex menselijk gedrag
mogelijk te maken.
1. Theoretische achtergrond
Executieve functies bevatten drie centrale functies:
1. Inhibitie: vermogen om dominante, voor de hand liggende gedragingen, gedachten of
emoties onder controle te houden.
2. Werkgeheugen: vermogen om mentale representaties van de werkelijkheid te updaten en
verwerken.
3. Cognitieve flexibiliteit: vermogen om te wisselen tussen verschillende mentale sets of
perspectieven.
Vanuit deze centrale EF worden vervolgens enkele hogere-orde EF ontwikkeld: redeneren,
probleemoplossingsvaardigheden en plannen.
Functie-uitval van de EF gaat gepaard met ernstige gedragsmatige of psychiatrische beperkingen.
1.1 specifieke executieve functies
Inhibitie bestaat uit drie vormen:
- Cognitieve inhibitie: inhibitie op het niveau van gedachten en herinneringen.
Kan gemeten worden met de Stroop Task: de kleur van de woorden benoemen, terwijl
de woorden zelf andere kleuren zijn.
- Gefocuste aandacht: inhibitie op het niveau van perceptie.
Kan gemeten worden met de Flanker Task: een reeks van vijf pijlen waarvan je de
richting van de middelste pijl moet benoemen.
- Gedragsinhibitie: inhibitie op het niveau van het gedrag.
Kan aangetoond worden met de ‘go/no-go task’: de deelnemer drukt op een toets bij het
zien van een stimulus op het beeldscherm.
Cognitieve inhibitie en gefocuste aandacht worden samengevat onder interferentiecontrole.
Werkgeheugen: maakt het tijdelijk vasthouden en verwerken van informatie mogelijk.
Kan gemeten worden met Cijferreeksen-achterwaarts (zoals in de WISC-V): kinderen
moeten de cijferreeks die opgenoemd wordt andersom terugzeggen.
Cognitieve flexibiliteit kan zowel cognitief (wisselen tussen strategieën) als sociaal (wat voelt een
ander?) zijn.
Kan gemeten worden met een taak waar kinderen eerst moeten reageren op een vorm,
dan op de kleur en die worden dan afgewisseld: ze leren flexibel te zijn.
,Inhoud
Handboek diagnostiek in de leerlingenbegeleiding: kind en context – Verschueren & Koomen............................4
Hoofdstuk 8 executieve functies...........................................................................................................................4
Hoofdstuk 10 zelfconcept.....................................................................................................................................7
Hoofdstuk 12 opvoeding en gezin.......................................................................................................................11
Hoofdstuk 13 relaties tussen kinderen op school...............................................................................................13
Hoofdstuk 14 didactische en pedagogisch handelen van leerkrachten.............................................................16
Hoofdstuk 15 interacties tussen leerkrachten en individuele leerlingen...........................................................20
Pedagogische adviezen voor speciale kinderen – van Lieshout en van Drenth.....................................................23
Hoofdstuk 4 angst...............................................................................................................................................23
Hoofdstuk 5 faalangst.........................................................................................................................................28
hoofdstuk 7 depressieve gevoelens....................................................................................................................31
Hoofdstuk 9 aandachtsdeficiëntiestoornissen met en zonder hyperactiviteit (AD(H)D)...................................36
Hoofdstuk 10 oppositionele, normoverschrijdende en agressieve gedragsstoornissen....................................39
Hoofdstuk 11 autismespectrumstoornis (ASS)...................................................................................................46
Stress bij kinderen – Van der Ploeg.........................................................................................................................50
Hoofdstuk 2 coping.............................................................................................................................................50
hoofdstuk 3 wanneer is een copingstrategie effectief?......................................................................................53
De sociale ontwikkeling van het schoolkind – Van der Ploeg.................................................................................55
Hoofdstuk 1 het sociale ontwikkelingstraject.....................................................................................................55
Hoofdstuk 2 de invloed van het gezin.................................................................................................................59
Hoofdstuk 3 de school.........................................................................................................................................63
Hoofdstuk 4 de vrije tijd......................................................................................................................................66
Hoofdstuk 6 de sociaal-economische situatie (SES)............................................................................................69
Hoofdstuk 7 waarom kiezen kinderen elkaar?...................................................................................................72
Hoofdstuk 8 vriendschappen..............................................................................................................................74
Hoofdstuk 9 het populaire kind..........................................................................................................................77
Hoofdstuk 11 leidinggevende kinderen..............................................................................................................81
Hoofdstuk 12 afgewezen kinderen.....................................................................................................................84
Hoofdstuk 13 eenzame kinderen........................................................................................................................87
Hoofdstuk 14 gepeste kinderen..........................................................................................................................91
Artikelen..................................................................................................................................................................96
Groepsdynamica in de klas – Stichting School en Veiligheid..............................................................................96
Pesten als groepsproces – Huitsing et al.,...........................................................................................................97
Young children’s perspectives on resolving social exclusion within inclusive classrooms – De Leeuw et al.,...99
,The Role of Classmates’ Social Support, Peer Victimization and Gender in Externalizing and Internalizing
Behaviors among Canadian Youth – Attar-Schwartz et al.,..............................................................................100
Mediation and Moderation of Divorce Effects on Children’s Behavior Problems – Weaver & Schotfield.......101
Is Positive Feedback a Forgotten Classroom Practice? Findings and Implications for At-Risk Students – Sprouls
et al.,..................................................................................................................................................................102
Teachers with special needs. Depsychiatrization of Children in Schools – Batstra et al.,................................103
Conclusions about interventions, programs, and approaches for improving executive functions that appear
justified and those that, despite much hype, do not – Diamond et al.,...........................................................104
Zie mij! – Sijp et al.,...........................................................................................................................................106
School-based depression and anxiety prevention programs: An updated systematic review and meta-analysis
– Werner-Seidler et al.,.....................................................................................................................................108
Teaching students with Autism Spectrum Disorders: What are the needs of educational professionals? – Van
der Steen et al.,.................................................................................................................................................109
Was het wel expres? De invloed van Ouder kindgesprekken over sociale conflictsituaties op vijandige
interpretaties door jonge kinderen – Van Dijk et al.,........................................................................................110
The advantages of an ADHD classification from the perspective of teachers – Wienen et al.,........................112
It also takes teachers to tango: Using social validity assessment to refine an intervention design – Rademaker
et al.,..................................................................................................................................................................113
How can educational innovations become sustainable? A review of the empirical literature – Prenger et al.,
...........................................................................................................................................................................114
Werken aan effectiviteit – NJI...........................................................................................................................116
, HANDBOEK DIAGNOSTIEK IN DE LEERLINGENBEGELEIDING : KIND EN CONTEXT –
VERSCHUEREN & KOOMEN
HOOFDSTUK 8 EXECUTIEVE FUNCTIES
Executieve functies (EF) zijn essentiële cognitieve functies om doelgericht complex menselijk gedrag
mogelijk te maken.
1. Theoretische achtergrond
Executieve functies bevatten drie centrale functies:
1. Inhibitie: vermogen om dominante, voor de hand liggende gedragingen, gedachten of
emoties onder controle te houden.
2. Werkgeheugen: vermogen om mentale representaties van de werkelijkheid te updaten en
verwerken.
3. Cognitieve flexibiliteit: vermogen om te wisselen tussen verschillende mentale sets of
perspectieven.
Vanuit deze centrale EF worden vervolgens enkele hogere-orde EF ontwikkeld: redeneren,
probleemoplossingsvaardigheden en plannen.
Functie-uitval van de EF gaat gepaard met ernstige gedragsmatige of psychiatrische beperkingen.
1.1 specifieke executieve functies
Inhibitie bestaat uit drie vormen:
- Cognitieve inhibitie: inhibitie op het niveau van gedachten en herinneringen.
Kan gemeten worden met de Stroop Task: de kleur van de woorden benoemen, terwijl
de woorden zelf andere kleuren zijn.
- Gefocuste aandacht: inhibitie op het niveau van perceptie.
Kan gemeten worden met de Flanker Task: een reeks van vijf pijlen waarvan je de
richting van de middelste pijl moet benoemen.
- Gedragsinhibitie: inhibitie op het niveau van het gedrag.
Kan aangetoond worden met de ‘go/no-go task’: de deelnemer drukt op een toets bij het
zien van een stimulus op het beeldscherm.
Cognitieve inhibitie en gefocuste aandacht worden samengevat onder interferentiecontrole.
Werkgeheugen: maakt het tijdelijk vasthouden en verwerken van informatie mogelijk.
Kan gemeten worden met Cijferreeksen-achterwaarts (zoals in de WISC-V): kinderen
moeten de cijferreeks die opgenoemd wordt andersom terugzeggen.
Cognitieve flexibiliteit kan zowel cognitief (wisselen tussen strategieën) als sociaal (wat voelt een
ander?) zijn.
Kan gemeten worden met een taak waar kinderen eerst moeten reageren op een vorm,
dan op de kleur en die worden dan afgewisseld: ze leren flexibel te zijn.
