Religie, zingeving en levensbeschouwing: eigen cursus met alle lesnotities

RELIGIE, ZINGEVING EN
LEVENSBESCHOUWING

LES 1: DE ZINGEVENDE
INTERESSE
Centrale vragen: “Waarom doen we wat we doen? Wat is de zin en betekenis daarvan?”

“Passie” < passief: iets wat je eigenlijk niet zelf kiest, het is iets wat je raakt / aanspreekt

Doel?
 Universiteit en persoonsvorming
o Visie over de wereld creëren
o Mensbeeld
 Disciplinary future self

Praktisch
 Cursusmateriaal: lessen + bijkomend materiaal
 Evaluatie
o Examen: schriftelijk (17/20)
 Open vragen gericht op inzicht
o Deelname aan alle discussiefora (3/20)
 Indeling in groepje van 10
 Een eigen mening geven
 2 keer reactie schrijven op een post van iemand anders
 Aan alle drie meedoen!!!

Zingeving
 Boek: “De rationaliteit en haar grenzen”  zie Toledo
 3 interesses van de mens = verlangens, manier van betrokken zijn
1. Cognitieve interesse
 Verlangen naar kennis, de drang om iets te willen weten
 Vb. wetenschap, nieuwsgierigheid
2. Zingevende interesse
 Verlangen om waardevolle dingen te doen, om betrokken te zijn op zaken
die waardevol zijn
 Iets doen omdat het betekenisvol is, zaken met intrinsieke waarde

1

, 3. Manipulatieve interesse
 Feit dat we graag de wereld naar onze hand zetten, de werkelijkheid
aangenamer te maken
 Vb. ik heb honger, dus ik maak een pasta om te eten
 Technologie: wetenschap gebruiken om de wereld aangenamer te maken
 Vb. ontwikkelen van vaccins
 Deze interesses overlappen soms
 Overschatting cognitieve en
manipulatieve interesse door
succes van de wetenschap en
hoogtechnologische samenleving
 Zingevende interesse is een
overkoepelende dimensie




Zingevend & cognitief
 Idee 1: er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over een cognitieve interesse, maar
die eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan
o “Waarom spreken we met elkaar?”
 Vb. je babbelt vaak met je buren  niet per se kennis uitwisselen, maar om
onze relatie te ‘vieren’, aan elkaar bevestigen dat je een relatie hebt met
elkaar en deze relatie vorm geven
 Erkenning geven “jij bent mijn buurman”
 Het is waardevol buren te hebben en ze de erkenning te geven dat ze
bestaan
 Vb. je hebt diep gesprek met je beste vriend  erkenning geven dat je je
vriend vertrouwt en dat die een goede vriend is
 Je geeft aan dat die vriend betekenisvol is voor jou
o Gesprekken zijn ritueel
 Idee 2: kennis speelt wel degelijk een rol in onze zingevende activiteiten
o Vb. je hebt een relatie: de kennis of je lief je al dan niet bedriegt is relevant voor de
zin die je geeft aan die relatie
 Hoe ga je aan die kennis geraken?
 Als het puur cognitieve interesse zou zijn: je zou meest efficiënte manier
zoeken om er achter te komen; detective inhuren of gsm doorzoeken 
vertrouwensband zou je dan verbreken
 Kennis die rol speelt: vertrouwen (zie idee 3)
 Idee 3: wetenschappelijke kennis is hierbij niet steeds de ideale kennisvorm, vaak is intuïtieve
kennis veel belangrijker (aanvoelen, wijsheid, sensibiliteit…)


2

,o Vooral in relaties speelt het cognitieve slechts een zeer beperkte rol
o Vb. “Wie wordt mijn partner?”
 Wat ligt aan de basis van mijn partnerkeuze?
 Wetenschap: de geur / feromonen van de persoon speelt belangrijke rol
 Hoe relevant is dit wetenschappelijk inzicht voor ons?  eigenlijk betekent
dit niets op zingevend niveau
 Proberen uitleggen wat we zien in iemand of wat ons aanspreekt in iemand
is zeer moeilijk cognitief te verwoorden  het is een expressieve,
symbolische waarde die uitdrukt dat men het niet kan zeggen
o Vb. “Wie blijft mijn partner”
 Hoe weten we of een relatie blijft duren?
 Wetenschap: algoritmes die bepalen welke partners geschikt zijn en welke
relaties zullen blijven duren
 Vb. Blind getrouwd: experten weten eigenlijk totaal niet waarover
het gaat
 Ultieme maatstaf of relatie blijft duren: mensen in hun intuïtie in het
samenleven met elkaar, of dit al dan niet gaat
o Vb. Straf
 Tekst Richard Dawkins  zie Toledo
 Mensen zijn gedetermineerd in hun daden: hun hersenprocessen
beslissen dit
 Strikt genomen zijn mensen niet verantwoordelijk voor hun daden
 Belachelijk om mensen te straffen of boos te zijn op mensen
 “Mensen die foute dingen doen zijn zoals kapotte auto’s: ze moeten
niet gestraft worden, ze moeten gerepareerd worden”
 Door het feit dat wij weten vanuit de wetenschap (cognitief inzicht)
in de gedetermineerdheid van onze hersenprocessen, moeten we
bepaalde activiteit (mensen straffen) laten varen
 Overtuiging dat waardevolheid van activiteiten afhangt van cognitief
inzicht: straffen is op basis van cognitieve kennis, nl. kennis dat we
verantwoordelijkheid zouden hebben  nu is die kennis
achterhaald, dus onze zinvolle activiteit (straffen) verliest zijn waarde
o Zinvolle hangt af van het cognitieve
 Prof: Zou het ook niet kunnen zijn dat het straffen (“toebrengen van pijn”)
van mensen gewoon een manier is om zin te geven aan het feit dat mensen
vreselijke dingen doen, om mensen te doen inzien dat ze iets fout hebben
gedaan?
 Het zou kunnen zijn dat we ondanks de cognitieve input, in ons
dagdagelijks leven er nog steeds naar zullen verlangen om mensen
die zware fouten gemaakt hebben te straffen om hen te doen voelen
dat ze iets fout gedaan hebben


3

,  Misschien is het cognitieve / inzicht van de neurowetenschappen
helemaal niet relevant voor het zinvolle



Zingevend & manipulatief
 Idee 1: er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over manipulatieve interesse, maar
die eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan
o Manipulatief: we doen dingen omdat we daar behoefte aan hebben  dit is echter
vaak niet zo
o Vb. zoeken naar geluk
 Filosofische traditie: mensen zijn gericht op geluk, het ultieme waar we naar
streven  we zetten de wereld naar onze hand om geluk te bereiken
MAAR dit klopt niet
 We doen dingen omdat ze waardevol zijn en als we die waardevolle
dingen dan doen, dan komt dat geluk als soort cadeau erbovenop
 “De geluksmachine”
 Stel je voor: we zijn allemaal manipulatieve wezens die op welke
wijze dan ook dat geluk voor onszelf willen bereiken  ultieme
oplossing voor alle problemen zou dan de geluksmachine zijn: een
machine waar wij op aangekoppeld zijn en je stelt die zo in dat je
altijd gelukkig bent
 Stel je moet kiezen: je leven zelf leiden of je hele leven gekoppeld
zijn aan die machine
o Meeste mensen zouden zelf hun leven willen leiden
o Vb. je bent een competitiezwemmer: de geluksmachine zou
geprogrammeerd zijn dat je altijd wint, maar hier zijn we
eigenlijk niet in geïnteresseerd: mensen willen heel hard
trainen en dan zou het fijn zijn te winnen, maar het bestaan
van geluk hangt er vanaf dat het ook kan mislukken
o Vb. het hebben van kinderen: de geluksmachine zou je kind
perfect kunnen samenstellen, maar dan heb je het geluk van
het hebben van kinderen verpest  het geluk van het
hebben van kinderen is dat je een persoon creëert die
eigenlijk buiten je controle valt
 Geluk heeft te maken met onverwachte dingen, dingen die je niet onder
controle hebt (>< manipulatieve interesse)
 Streven naar geluk heeft te maken met zingevende activiteiten: betrokken
zijn op dingen die waardevol zijn buiten ons, die we niet onder controle
hebben
 Het niet-manipulatieve is wezenlijk voor het zingevende
o Vb. zoeken naar erkenning en waardering

4