2020-2021 Algemene psychologie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 3: Overzicht van het psychodynamisch paradigma .............................................................................. 2
3.1 Inleiding: ......................................................................................................................................................... 2
3.2 De analytische psychologie van Carl Gustav Jung (1875 – 1961)................................................................... 3
3.3 Otto Rank (1884-1939) ................................................................................................................................... 4
3.4 De psychoanalyse van Sigmund Freud (1856 – 1939) .................................................................................... 5
3.4.1 Inleiding: .................................................................................................................................................. 5
3.4.2 Het topografisch gezichtspunt: bewust en onbewust ............................................................................ 6
3.4.3 Het structurele gezichtspunt ................................................................................................................... 6
3.4.3.1 Drie energiesystemen: ..................................................................................................................... 6
3.4.4 Het dynamische gezichtspunt ................................................................................................................. 7
3.4.4.1 Driften: ............................................................................................................................................. 7
3.4.4.2 Afweersmechanismen: .................................................................................................................... 7
3.4.4.3 Samenvattend: ................................................................................................................................. 9
3.4.5 Kritische kanttekening: ........................................................................................................................... 9
3.5 Conclusie: ........................................................................................................................................................ 9
Hoofdstuk 4: Overzicht van het behavioristisch paradigma ................................................................................ 10
4.1) Inleiding: ...................................................................................................................................................... 10
4.3) Klassieke contionering: ................................................................................................................................ 11
4.3.1) Inleiding:............................................................................................................................................... 11
4.3.2) De experimenten van Ivan Petrovitsj Pavlov (1849-1936) .................................................................. 11
4.3.3) Toepassing uit de therapie tegen fobieën: .......................................................................................... 13
4.3.3.1) Het ontstaan van fobieën: ............................................................................................................ 13
4.3.3.2) Het experiment van John B. Watson (1878-1958) en ‘little Albert’ (1920) .................................. 14
4.4) Operante conditionering: ............................................................................................................................ 14
4.4.1) De experimenten van Edward Thorndike (1874-1949) ....................................................................... 14
4.4.2) De experimenten van Frederic Burhuss Skinner (1904-1990) ............................................................. 16
4.4.3) Grondschema van het operante conditioneren: ................................................................................. 16
4.4.4) Gedrags(therapeutische) technieken: ................................................................................................. 18
4.4.5) De 4 leerwetten van het operant conditioneren: ................................................................................ 18
4.4.5.1) Generalisatie: ................................................................................................................................ 18
4.4.5.2) Discriminatie: ................................................................................................................................ 18
4.4.5.3) Uitdoving of extincite: .................................................................................................................. 18
4.4.5.4) Bekrachtingsschema’s .................................................................................................................. 19
4.5) Gedragstherapie van de 3de generatie: ....................................................................................................... 19
4.6) Het modelleren: ........................................................................................................................................... 19
4.6.1) Kritiek op de (puur) behavioristische benadering: .............................................................................. 19
4.6.2) De chimpansee van Wolfgang Köhler (1887-1967) ............................................................................. 20
1
,2020-2021 Algemene psychologie
4.6.3) Overdrachtsleren van complex gedrag Albert Bandura: ..................................................................... 20
4.6.3.2) Overdrachtsleren van gedrag: ...................................................................................................... 20
4.6.3.3) Toepassing van het overdrachtsleren in de therapie: .................................................................. 21
4.6.3.4) Belang van het overdrachtsleren:................................................................................................. 21
Hoofdstuk 3: Overzicht van het psychodynamisch paradigma:
Psychodynamisch = belichaamt het idee dat de geest (psyche) en reservoir vol energie
(dynamica) is.
• Gedrag bepaald wordt door de energie van irrationele verlangens.
à Deze verlangens zijn afkomstig uit de duistere kant van de menselijke natuur waar
onze onbewuste agressieve en seksuele impulsen en onze psychische conflicten
huizen.
• Psychodynamische invalshoek -> vooral heeft beziggehouden met de behandeling
van psychische stoornissen en veel minder met wetenschappelijk onderzoek.
• Mensen lijden soms sterk aan angsten, depressies of andere emotionele problemen.
• De psychoanalytische visie hierop is voortgekomen uit de onmacht om daar een
traditioneel medische verklaring voor te geven.
• 19de e kregen artsen aandacht voor patiënten die weliswaar lichamelijke problemen
hadden, maar waarbij toch ook iets anders aan de hand was. Bv.
Verlammingsverschijnselen.
à Patiënten die aan verlammingen leden waarvoor geen lichamelijke oorzaak kon
worden aangewezen, kregen de diagnose hysterie.
à Freud: “Als de oorzaak van hysterische klachten niet lichamelijk is, dan moet naar
een ander type verklaring worden gezocht. Misschien ligt aan hysterische
verschijnselen niet lichamelijk defect ten grondslag, maar een emotioneel
probleem”.
• Freud:
à Revolutionaire arts -> Emotioneel probleem
à Traditionele arts -> elk symptoom ook steeds precieze, duidelijke oorzaak te
vinden in de patiënt zelf.
à Stoommachine => Sterke emotionele problemen moeten een “uitlaatklep”
hebben. Verdrongen emoties kunnen op allerlei manieren naar buiten komen. De
arts die een patiënt behandelt, kan laatstgenoemde helpen om “stoom af te blazen”
op een manier die minder problematisch is dan voordien.
2
, 2020-2021 Algemene psychologie
• Psychoanalytische theorieën gaan over onbewuste impulsen en tegenstrijdige
gevoelens waarmee mensen worstelen.
à Innerlijke conflicten zijn echter bij sommigen zo sterk dat het leven daardoor
ondraaglijk wordt en therapie is dan gewenst. Maar ook hier is de grens niet scherp
te trekken.
• De psychoanalyse veronderstelt dat mensen zich niet bewust zijn van de oorzaken
van hun emotionele problemen.
• Zwitsers psychiater en professor aan universiteit Zürich
• ‘Kroonprins’ Freud:
à cf. Freud 1901 “ Wanneer het keizerrijk dat ik heb gegrondvest wees wordt, dan
moet niemand minder dan Jung alles erven”.
• In 1912: kloof tussen Freud en Jung:
à Interesse in religie
à Dreiging ontseksualiseren van psychoanalyse
à Volgens Jung nam Freud symbolen te letterlijk (cf. droomanalyse)
• Ontwikkelde de analytische psychologie
à Individualisatieproces centraal -> gaat verder dan het bereiken van de
volwassenheid tot het doel de zelfrealisatie te verwezenlijken?
à Vernieuwende opvatting over het onbewuste
n Creativiteit
n Naast persoonlijk bewustzijn ook collectief onbewuste
à Psychologische typen (1921)
• Bijkomend: introvert-extravert
• Basis voor: Myers-Briggs Type Indicator
3
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 3: Overzicht van het psychodynamisch paradigma .............................................................................. 2
3.1 Inleiding: ......................................................................................................................................................... 2
3.2 De analytische psychologie van Carl Gustav Jung (1875 – 1961)................................................................... 3
3.3 Otto Rank (1884-1939) ................................................................................................................................... 4
3.4 De psychoanalyse van Sigmund Freud (1856 – 1939) .................................................................................... 5
3.4.1 Inleiding: .................................................................................................................................................. 5
3.4.2 Het topografisch gezichtspunt: bewust en onbewust ............................................................................ 6
3.4.3 Het structurele gezichtspunt ................................................................................................................... 6
3.4.3.1 Drie energiesystemen: ..................................................................................................................... 6
3.4.4 Het dynamische gezichtspunt ................................................................................................................. 7
3.4.4.1 Driften: ............................................................................................................................................. 7
3.4.4.2 Afweersmechanismen: .................................................................................................................... 7
3.4.4.3 Samenvattend: ................................................................................................................................. 9
3.4.5 Kritische kanttekening: ........................................................................................................................... 9
3.5 Conclusie: ........................................................................................................................................................ 9
Hoofdstuk 4: Overzicht van het behavioristisch paradigma ................................................................................ 10
4.1) Inleiding: ...................................................................................................................................................... 10
4.3) Klassieke contionering: ................................................................................................................................ 11
4.3.1) Inleiding:............................................................................................................................................... 11
4.3.2) De experimenten van Ivan Petrovitsj Pavlov (1849-1936) .................................................................. 11
4.3.3) Toepassing uit de therapie tegen fobieën: .......................................................................................... 13
4.3.3.1) Het ontstaan van fobieën: ............................................................................................................ 13
4.3.3.2) Het experiment van John B. Watson (1878-1958) en ‘little Albert’ (1920) .................................. 14
4.4) Operante conditionering: ............................................................................................................................ 14
4.4.1) De experimenten van Edward Thorndike (1874-1949) ....................................................................... 14
4.4.2) De experimenten van Frederic Burhuss Skinner (1904-1990) ............................................................. 16
4.4.3) Grondschema van het operante conditioneren: ................................................................................. 16
4.4.4) Gedrags(therapeutische) technieken: ................................................................................................. 18
4.4.5) De 4 leerwetten van het operant conditioneren: ................................................................................ 18
4.4.5.1) Generalisatie: ................................................................................................................................ 18
4.4.5.2) Discriminatie: ................................................................................................................................ 18
4.4.5.3) Uitdoving of extincite: .................................................................................................................. 18
4.4.5.4) Bekrachtingsschema’s .................................................................................................................. 19
4.5) Gedragstherapie van de 3de generatie: ....................................................................................................... 19
4.6) Het modelleren: ........................................................................................................................................... 19
4.6.1) Kritiek op de (puur) behavioristische benadering: .............................................................................. 19
4.6.2) De chimpansee van Wolfgang Köhler (1887-1967) ............................................................................. 20
1
,2020-2021 Algemene psychologie
4.6.3) Overdrachtsleren van complex gedrag Albert Bandura: ..................................................................... 20
4.6.3.2) Overdrachtsleren van gedrag: ...................................................................................................... 20
4.6.3.3) Toepassing van het overdrachtsleren in de therapie: .................................................................. 21
4.6.3.4) Belang van het overdrachtsleren:................................................................................................. 21
Hoofdstuk 3: Overzicht van het psychodynamisch paradigma:
Psychodynamisch = belichaamt het idee dat de geest (psyche) en reservoir vol energie
(dynamica) is.
• Gedrag bepaald wordt door de energie van irrationele verlangens.
à Deze verlangens zijn afkomstig uit de duistere kant van de menselijke natuur waar
onze onbewuste agressieve en seksuele impulsen en onze psychische conflicten
huizen.
• Psychodynamische invalshoek -> vooral heeft beziggehouden met de behandeling
van psychische stoornissen en veel minder met wetenschappelijk onderzoek.
• Mensen lijden soms sterk aan angsten, depressies of andere emotionele problemen.
• De psychoanalytische visie hierop is voortgekomen uit de onmacht om daar een
traditioneel medische verklaring voor te geven.
• 19de e kregen artsen aandacht voor patiënten die weliswaar lichamelijke problemen
hadden, maar waarbij toch ook iets anders aan de hand was. Bv.
Verlammingsverschijnselen.
à Patiënten die aan verlammingen leden waarvoor geen lichamelijke oorzaak kon
worden aangewezen, kregen de diagnose hysterie.
à Freud: “Als de oorzaak van hysterische klachten niet lichamelijk is, dan moet naar
een ander type verklaring worden gezocht. Misschien ligt aan hysterische
verschijnselen niet lichamelijk defect ten grondslag, maar een emotioneel
probleem”.
• Freud:
à Revolutionaire arts -> Emotioneel probleem
à Traditionele arts -> elk symptoom ook steeds precieze, duidelijke oorzaak te
vinden in de patiënt zelf.
à Stoommachine => Sterke emotionele problemen moeten een “uitlaatklep”
hebben. Verdrongen emoties kunnen op allerlei manieren naar buiten komen. De
arts die een patiënt behandelt, kan laatstgenoemde helpen om “stoom af te blazen”
op een manier die minder problematisch is dan voordien.
2
, 2020-2021 Algemene psychologie
• Psychoanalytische theorieën gaan over onbewuste impulsen en tegenstrijdige
gevoelens waarmee mensen worstelen.
à Innerlijke conflicten zijn echter bij sommigen zo sterk dat het leven daardoor
ondraaglijk wordt en therapie is dan gewenst. Maar ook hier is de grens niet scherp
te trekken.
• De psychoanalyse veronderstelt dat mensen zich niet bewust zijn van de oorzaken
van hun emotionele problemen.
• Zwitsers psychiater en professor aan universiteit Zürich
• ‘Kroonprins’ Freud:
à cf. Freud 1901 “ Wanneer het keizerrijk dat ik heb gegrondvest wees wordt, dan
moet niemand minder dan Jung alles erven”.
• In 1912: kloof tussen Freud en Jung:
à Interesse in religie
à Dreiging ontseksualiseren van psychoanalyse
à Volgens Jung nam Freud symbolen te letterlijk (cf. droomanalyse)
• Ontwikkelde de analytische psychologie
à Individualisatieproces centraal -> gaat verder dan het bereiken van de
volwassenheid tot het doel de zelfrealisatie te verwezenlijken?
à Vernieuwende opvatting over het onbewuste
n Creativiteit
n Naast persoonlijk bewustzijn ook collectief onbewuste
à Psychologische typen (1921)
• Bijkomend: introvert-extravert
• Basis voor: Myers-Briggs Type Indicator
3
