Hoofdstuk 1: Arbeidspyschologische
basismodellen
0. Inleiding
Welke werkfactoren beïnvloeden de gezondheid van mensen?
➔ Vb: werkomgeving, geen gezellig lokaal
Psychologisch functioneren = afhankelijke factoren
→Dingen die we kunnen verklaren (vb: burnout)
Arbeidssituatie (5 A’s) = onafhankelijke factoren
→De arbeidssituatie kan impact hebben op je psychologisch functioneren
• Arbeidsinhoud: werkdruk, teveel administratie
• Arbeidsomstandigheden: gebrek aan materiaal, veiligheidsrisico’s, gebrek aan
parking
• Arbeidsvoorwaarden: verlof niet kunnen opnemen, job (on)zekerheid
• Arbeidsverhoudingen: relatie tussen collega’s, de stijl van het geven van de
leiding van hoofdverpleegkundige, afstandelijk leiderschap
, • Arbeidsorganisatie: organisatiecultuur, stress die niet serieus wordt genomen
→ De 5 A’s geeft een situatie van de arbeidsorganisatie
Moderator:
= een derde variabele die:
• Los staat van de onafhankelijke en afhankelijke variabele
• De relatie tussen onafhankelijke en afhankelijke variabele beïnvloedt
→ Moderatoren: staat los van de onafhankelijke variabele en de afhankelijke
variabelen, maar heeft wel een impact op de relatie tussen de twee
Vb: verband tussen stress en burnout, moderator: een goeie baas, leiderschap,
koopingsstijl (materiele steun van collega), (als ik een goeie baas heb, zal ik minder
stress hebben en ook minder kans op een burnout) = beïnvloedende variabele
Mediator:
= een derde variabele die:
• Afhankelijk is van de onafhankelijke variabele
• Het effect van de onafhankelijke variabele omzet in een afhankelijke variabele
• verklaringsmechanisme
→ Mediatoren: afhankelijke van onafhankelijke variabele,
verklaringsmechanisme = verklaart de impact van onafhankelijke op
afhankelijke variabelen.
Vb: mentale stress heeft impact op onze fysieke gezondheid en dit komt omdat de
mentale stress een impact hebben op onze darmen, immunitieit, Mentale stress kan
impact hebben op onze immuniteit en dit heeft dan impact op onze fysieke gezondheid.
9 Arbeidspyschologische basismodellen:
1. Michigan-model (Kahn)
, 2. Job Characteristics Model (Hackman & Oldman)
3. Person-Environment fit model (French)
4. JDC(S)-model (Karasek)
5. Vitamine-model (Warr)
6. Effort Reward Imbalance Model (Siegrist)
7. Socio-techniek
8. Job Demands-Resources (JD-R) Model
9. Demand-Induced Strain Compensation Model
1. Michigan-Model (Kahn)
➔ Dit is het basismodel van stress
o Mensen zijn betekenisgevende wezens
o Gezondheid en ziekte van mensen heeft te maken met de werksituatie,
onze persoonlijkheid en sociale steun kan een buffer zijn voor onze
gezondheid en ervoor zorgen dat we minder snel ziek worden.
o Onze werkomgeving beïnvloed onze gezondheid
Vb: we zitten in een oud leslokaal, mooi weer, we krijgen stress en
hierdoor ontstaat burnout.
2. Job Characteristics Model (Hackman & Oldman)
basismodellen
0. Inleiding
Welke werkfactoren beïnvloeden de gezondheid van mensen?
➔ Vb: werkomgeving, geen gezellig lokaal
Psychologisch functioneren = afhankelijke factoren
→Dingen die we kunnen verklaren (vb: burnout)
Arbeidssituatie (5 A’s) = onafhankelijke factoren
→De arbeidssituatie kan impact hebben op je psychologisch functioneren
• Arbeidsinhoud: werkdruk, teveel administratie
• Arbeidsomstandigheden: gebrek aan materiaal, veiligheidsrisico’s, gebrek aan
parking
• Arbeidsvoorwaarden: verlof niet kunnen opnemen, job (on)zekerheid
• Arbeidsverhoudingen: relatie tussen collega’s, de stijl van het geven van de
leiding van hoofdverpleegkundige, afstandelijk leiderschap
, • Arbeidsorganisatie: organisatiecultuur, stress die niet serieus wordt genomen
→ De 5 A’s geeft een situatie van de arbeidsorganisatie
Moderator:
= een derde variabele die:
• Los staat van de onafhankelijke en afhankelijke variabele
• De relatie tussen onafhankelijke en afhankelijke variabele beïnvloedt
→ Moderatoren: staat los van de onafhankelijke variabele en de afhankelijke
variabelen, maar heeft wel een impact op de relatie tussen de twee
Vb: verband tussen stress en burnout, moderator: een goeie baas, leiderschap,
koopingsstijl (materiele steun van collega), (als ik een goeie baas heb, zal ik minder
stress hebben en ook minder kans op een burnout) = beïnvloedende variabele
Mediator:
= een derde variabele die:
• Afhankelijk is van de onafhankelijke variabele
• Het effect van de onafhankelijke variabele omzet in een afhankelijke variabele
• verklaringsmechanisme
→ Mediatoren: afhankelijke van onafhankelijke variabele,
verklaringsmechanisme = verklaart de impact van onafhankelijke op
afhankelijke variabelen.
Vb: mentale stress heeft impact op onze fysieke gezondheid en dit komt omdat de
mentale stress een impact hebben op onze darmen, immunitieit, Mentale stress kan
impact hebben op onze immuniteit en dit heeft dan impact op onze fysieke gezondheid.
9 Arbeidspyschologische basismodellen:
1. Michigan-model (Kahn)
, 2. Job Characteristics Model (Hackman & Oldman)
3. Person-Environment fit model (French)
4. JDC(S)-model (Karasek)
5. Vitamine-model (Warr)
6. Effort Reward Imbalance Model (Siegrist)
7. Socio-techniek
8. Job Demands-Resources (JD-R) Model
9. Demand-Induced Strain Compensation Model
1. Michigan-Model (Kahn)
➔ Dit is het basismodel van stress
o Mensen zijn betekenisgevende wezens
o Gezondheid en ziekte van mensen heeft te maken met de werksituatie,
onze persoonlijkheid en sociale steun kan een buffer zijn voor onze
gezondheid en ervoor zorgen dat we minder snel ziek worden.
o Onze werkomgeving beïnvloed onze gezondheid
Vb: we zitten in een oud leslokaal, mooi weer, we krijgen stress en
hierdoor ontstaat burnout.
2. Job Characteristics Model (Hackman & Oldman)
