Samenvatting inleiding tot recht

Bronnen en beginselen van het
recht
1 Ontstaan en ontwikkeling van recht
 Recht is zo oud als de mensheid
 Recht is ontstaan sinds mensen samenleven:
o Mensen maken afspraken over het samenleven
o Willen dat deze afspraken bij iedereen bekend zijn
o Willen dat deze afspraken worden nageleefd
 Oorspronkelijk afspraken tussen individuen
 In complexere samenlevingen wordt “wetgevende bevoegdheid” overgedragen aan
vertegenwoordigend orgaan.
 Afdwingen gebeurde oorspronkelijk door primaire dwang (geweld) door leden van de groep:
o Doodstraf, steniging...
o Hand afhakken, lijfstraffen...
o Dwangarbeid (economisch geweld)
o Opsluiting in mensonwaardige omstandigheden
o ...
 Evolutie naar meer geciviliseerde dwang:
o Afwijkend gedrag wordt beoordeeld door rechtbanken
o Dwangmiddelen evolueren van louter fysiek, moreel economisch geweld naar meer
humane vormen van bestraffing (afschaffing doodstraf, lijfstraffen…)
o Evolutie naar alternatieve straffen (werkstraffen, elektronisch toezicht...)
 Belgisch recht is in oorsprong gebaseerd op Code Napoleon (1804): geboorte van ons
rechtssysteem
 Samensmelting van
o Romeins recht
o Kerkelijk recht
o Gewoonterecht (costuymen Parijs)
 Tot op vandaag van belang
 Maar ondertussen uiteraard modernisering onder invloed van
o Mensenrechtenverdragen (zie verder in deze cursus)
o Toenemende internationale wetgeving o.a. van de Europese Unie
o Gewijzigde (wetenschappelijke) inzichten op vlak van economie, ethiek, religie,
maatschappijvisie…

2 Wat is recht ?
 Definitie recht:
o Een geheel van afdwingbare regels
o die door de samenleving tot stand komen
o met als doel de samenleving te ordenen
 Een geheel van regels = veelheid van bronnen van recht:
o Wetten
o Rechtspraak
o Gewoonte

, o …
 Een geheel van afdwingbare regels
o Recht is afdwingbaar
o Afdwingen gebeurt via rechtbanken door:
 Straffen bij misdrijven
 Dwingen iets te betalen
 Dwingen iets te doen
 Verbieden iets te doen
o Recht is op iedereen van toepassing ongeacht geloof, politieke overtuiging…
o Afdwingbaar karakter tegenover alle leden van de samenleving onderscheidt recht van
andere normeringsstelsels.
 Die door de samenleving tot stand komen
o In oorsprong onderlinge afspraken
o Nu via vertegenwoordiging (parlementaire democratie)
 Met als doel de samenleving te ordenen
o Doel is het “samen-leven” te ordenen.
o Zonder recht is er chaos en geldt het recht van de sterkste
o Dat veronderstelt (=vrouw Justitia):
 Objectiviteit= blinddoek
 Algemeenheid= weegschaal
 Rechtszekerheid= zwaard
o Recht is een instrument om beleid te maken
o Beleid = politiek gebeuren
o Recht = rechtvaardig?

3 Bronnen van het recht
 Recht is een geheel van regels…
 Waar vinden we die regels? Bronnen.
 Wat als regels elkaar tegenspreken? Hiërarchie.
o Bronnen worden besproken in hiërarchische volgorde
o Bij tegenstrijdigheid heeft hoogste bron voorrang
 Bronnen van het recht, overzicht:
1 Wetgeving
2 Gewoonte
3 Rechtspraak
4 Rechtsleer
5 Algemene rechtsbeginselen
6 Billijkheid
1. Wetgeving

 Internationale verdragen
o Bilaterale verdragen: tussen 2 landen
= Bilaterale verdragen over kinderontvoeringen
o Multilaterale verdragen: tussen meerdere landen
= Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens
= Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
= internationaal Kinderrechtenverdrag
o In België van kracht indien “geratificeerd”