W&T
NATUUR
Sophie Mathijs
LLO1D
2020-2021 1
,Wetenschap & techniek: natuur
Inhoud
1. Levende natuur.................................................................................................................................... 6
1.1 Systematiek ................................................................................................................................... 6
1.1.1 Wat is leven? .......................................................................................................................... 6
1.1.2 Hoe organismen indelen?....................................................................................................... 6
1.1.3 Wat is een soort?.................................................................................................................... 8
1.2 Zwammen .................................................................................................................................... 10
1.2.1 Eigenschappen...................................................................................................................... 10
1.2.2 Delen..................................................................................................................................... 11
1.2.3 Ordenen................................................................................................................................ 11
1.3 Dieren .......................................................................................................................................... 12
1.3.1 Indeling dierenrijk................................................................................................................. 12
1.3.2 Ongewervelde dieren ........................................................................................................... 13
A. Sponzen – Porifera ................................................................................................................ 13
B. Holtedieren – Coelenterata ................................................................................................... 14
C. Platwormen – Plathelmintes ................................................................................................. 14
D. Ringwormen – Annelida ........................................................................................................ 15
F. Weekdieren – Mollusca ......................................................................................................... 15
G. Ronde wormen – Nemathelmintes ....................................................................................... 16
H. Geleedpotigen – Arthropoda ................................................................................................ 16
I. Stekelhuidigen – Echinodermata............................................................................................ 17
1.3.3 Gewervelde dieren (Chordadieren)...................................................................................... 17
A. Vissen .................................................................................................................................... 18
B. Amfibieën .............................................................................................................................. 19
C. Reptielen ............................................................................................................................... 19
D. Vogels .................................................................................................................................... 19
E. Zoogdieren............................................................................................................................. 20
1.4 Planten......................................................................................................................................... 21
1.4.1 Sporenplanen: mossen ......................................................................................................... 21
A. Bouw van mos ....................................................................................................................... 22
B. Voortplanting van mos .......................................................................................................... 22
C. Ecologie ................................................................................................................................. 23
D. Classificatie............................................................................................................................ 23
2
, 1.4.2 Sporenplanten: varens ......................................................................................................... 23
A. Bouw van varens ................................................................................................................... 23
B. Voortplanting van varens ...................................................................................................... 24
C. Ecologie ................................................................................................................................. 24
D. Classificatie............................................................................................................................ 25
1.4.3 sporenplanten: wolfsklauw .................................................................................................. 25
1.4.4 Naaktzadigen ........................................................................................................................ 26
1.4.5 Vegatieve plantendelen ....................................................................................................... 26
A. De wortel ............................................................................................................................... 26
B. De stengel .............................................................................................................................. 27
C. Het blad ................................................................................................................................. 28
1.4.6 Fertiele plantelen ................................................................................................................. 30
1.4.7 Transport .............................................................................................................................. 34
A. Diffusie (passief) .................................................................................................................... 34
B. Osmose (passief) ................................................................................................................... 36
C. Actief transport ..................................................................................................................... 36
1.4.8 Plantenfysiologie .................................................................................................................. 37
1.5 Ecologie ....................................................................................................................................... 42
1.5.1 Abiotische factoren in een ecosysteem ............................................................................... 43
1.5.2 Biotische factoren in een ecosysteem ................................................................................. 43
1.5.3 Relaties binnen een ecosysteem .......................................................................................... 44
1.5.4 Ontwikkeling van ecosystemen ............................................................................................ 46
1.5.5 Ecosysteem ‘het bos’ ............................................................................................................ 47
1.6 Menselijk lichaam ........................................................................................................................ 50
1.6.1 De zintuigen .......................................................................................................................... 50
A. Het oog .................................................................................................................................. 50
B. Het oor................................................................................................................................... 53
C. De neus .................................................................................................................................. 54
D. De tong .................................................................................................................................. 54
E. De huid................................................................................................................................... 55
F. Andere zintuigen.................................................................................................................... 55
1.6.2 Zenuwstelsel ......................................................................................................................... 57
Het centrale zenuwstelsel ......................................................................................................... 57
Het perifere zenuwstelsel.......................................................................................................... 58
De reflex en gewilde bewegingen ............................................................................................. 58
1.6.3 Het skelet en beweging ........................................................................................................ 59
3
, Functies van het skelet bij gewervelden ................................................................................... 59
Gewrichten ................................................................................................................................ 60
Spieren en pezen ....................................................................................................................... 61
1.6.4 Voeding en spijsvertering ..................................................................................................... 62
Het nut van eten bij dieren ....................................................................................................... 62
Spijsverteringsstelsel ................................................................................................................. 62
Voeding en gezondheid ............................................................................................................. 64
1.6.5 Adamhaling........................................................................................................................... 66
Het nut van ademhaling ............................................................................................................ 66
Longen ....................................................................................................................................... 66
1.6.6 Bloedsomloop....................................................................................................................... 68
Het nut van bloedsomloop ........................................................................................................ 68
Gesloten bloedsomloop vs open bloedsomloop ....................................................................... 68
Bloedvatenstelsel vogels en zoogdieren ................................................................................... 69
Bloed.......................................................................................................................................... 69
1.6.7 uitscheidingsstelsel............................................................................................................... 70
1.6.8 Voortplanting........................................................................................................................ 71
Geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting ..................................................................... 71
Seksuele ontwikkeling bij de mens............................................................................................ 72
Voortplantingsstelsel bij de mens ............................................................................................. 72
Menstruatiecyclus en zwangerschap ........................................................................................ 73
Eieren en gedaanteverwisselingen............................................................................................ 75
Erfelijkheid................................................................................................................................. 76
1.6.9 Afweersysteem ..................................................................................................................... 77
Het lymfevatenstelsel en zijn bewoners ................................................................................... 77
De witte bloedlichamen ............................................................................................................ 77
Koorts ........................................................................................................................................ 77
1.6.10 Verbanden menselijk lichaam ............................................................................................ 78
1.7 Evolutie ........................................................................................................................................ 79
1.7.1 Overzicht van de evolutiegedachten .................................................................................... 79
1.7.2 Soortvorming en soortconcept ............................................................................................ 81
2. Niet-levende natuur .......................................................................................................................... 82
2.1 Heelal en hemellichamen ............................................................................................................ 82
1.1.1 Het heelal ............................................................................................................................. 82
1.1.2 Sterrenstelsels ...................................................................................................................... 82
1.1.3 Ons zonnenstelsel................................................................................................................. 82
4
NATUUR
Sophie Mathijs
LLO1D
2020-2021 1
,Wetenschap & techniek: natuur
Inhoud
1. Levende natuur.................................................................................................................................... 6
1.1 Systematiek ................................................................................................................................... 6
1.1.1 Wat is leven? .......................................................................................................................... 6
1.1.2 Hoe organismen indelen?....................................................................................................... 6
1.1.3 Wat is een soort?.................................................................................................................... 8
1.2 Zwammen .................................................................................................................................... 10
1.2.1 Eigenschappen...................................................................................................................... 10
1.2.2 Delen..................................................................................................................................... 11
1.2.3 Ordenen................................................................................................................................ 11
1.3 Dieren .......................................................................................................................................... 12
1.3.1 Indeling dierenrijk................................................................................................................. 12
1.3.2 Ongewervelde dieren ........................................................................................................... 13
A. Sponzen – Porifera ................................................................................................................ 13
B. Holtedieren – Coelenterata ................................................................................................... 14
C. Platwormen – Plathelmintes ................................................................................................. 14
D. Ringwormen – Annelida ........................................................................................................ 15
F. Weekdieren – Mollusca ......................................................................................................... 15
G. Ronde wormen – Nemathelmintes ....................................................................................... 16
H. Geleedpotigen – Arthropoda ................................................................................................ 16
I. Stekelhuidigen – Echinodermata............................................................................................ 17
1.3.3 Gewervelde dieren (Chordadieren)...................................................................................... 17
A. Vissen .................................................................................................................................... 18
B. Amfibieën .............................................................................................................................. 19
C. Reptielen ............................................................................................................................... 19
D. Vogels .................................................................................................................................... 19
E. Zoogdieren............................................................................................................................. 20
1.4 Planten......................................................................................................................................... 21
1.4.1 Sporenplanen: mossen ......................................................................................................... 21
A. Bouw van mos ....................................................................................................................... 22
B. Voortplanting van mos .......................................................................................................... 22
C. Ecologie ................................................................................................................................. 23
D. Classificatie............................................................................................................................ 23
2
, 1.4.2 Sporenplanten: varens ......................................................................................................... 23
A. Bouw van varens ................................................................................................................... 23
B. Voortplanting van varens ...................................................................................................... 24
C. Ecologie ................................................................................................................................. 24
D. Classificatie............................................................................................................................ 25
1.4.3 sporenplanten: wolfsklauw .................................................................................................. 25
1.4.4 Naaktzadigen ........................................................................................................................ 26
1.4.5 Vegatieve plantendelen ....................................................................................................... 26
A. De wortel ............................................................................................................................... 26
B. De stengel .............................................................................................................................. 27
C. Het blad ................................................................................................................................. 28
1.4.6 Fertiele plantelen ................................................................................................................. 30
1.4.7 Transport .............................................................................................................................. 34
A. Diffusie (passief) .................................................................................................................... 34
B. Osmose (passief) ................................................................................................................... 36
C. Actief transport ..................................................................................................................... 36
1.4.8 Plantenfysiologie .................................................................................................................. 37
1.5 Ecologie ....................................................................................................................................... 42
1.5.1 Abiotische factoren in een ecosysteem ............................................................................... 43
1.5.2 Biotische factoren in een ecosysteem ................................................................................. 43
1.5.3 Relaties binnen een ecosysteem .......................................................................................... 44
1.5.4 Ontwikkeling van ecosystemen ............................................................................................ 46
1.5.5 Ecosysteem ‘het bos’ ............................................................................................................ 47
1.6 Menselijk lichaam ........................................................................................................................ 50
1.6.1 De zintuigen .......................................................................................................................... 50
A. Het oog .................................................................................................................................. 50
B. Het oor................................................................................................................................... 53
C. De neus .................................................................................................................................. 54
D. De tong .................................................................................................................................. 54
E. De huid................................................................................................................................... 55
F. Andere zintuigen.................................................................................................................... 55
1.6.2 Zenuwstelsel ......................................................................................................................... 57
Het centrale zenuwstelsel ......................................................................................................... 57
Het perifere zenuwstelsel.......................................................................................................... 58
De reflex en gewilde bewegingen ............................................................................................. 58
1.6.3 Het skelet en beweging ........................................................................................................ 59
3
, Functies van het skelet bij gewervelden ................................................................................... 59
Gewrichten ................................................................................................................................ 60
Spieren en pezen ....................................................................................................................... 61
1.6.4 Voeding en spijsvertering ..................................................................................................... 62
Het nut van eten bij dieren ....................................................................................................... 62
Spijsverteringsstelsel ................................................................................................................. 62
Voeding en gezondheid ............................................................................................................. 64
1.6.5 Adamhaling........................................................................................................................... 66
Het nut van ademhaling ............................................................................................................ 66
Longen ....................................................................................................................................... 66
1.6.6 Bloedsomloop....................................................................................................................... 68
Het nut van bloedsomloop ........................................................................................................ 68
Gesloten bloedsomloop vs open bloedsomloop ....................................................................... 68
Bloedvatenstelsel vogels en zoogdieren ................................................................................... 69
Bloed.......................................................................................................................................... 69
1.6.7 uitscheidingsstelsel............................................................................................................... 70
1.6.8 Voortplanting........................................................................................................................ 71
Geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting ..................................................................... 71
Seksuele ontwikkeling bij de mens............................................................................................ 72
Voortplantingsstelsel bij de mens ............................................................................................. 72
Menstruatiecyclus en zwangerschap ........................................................................................ 73
Eieren en gedaanteverwisselingen............................................................................................ 75
Erfelijkheid................................................................................................................................. 76
1.6.9 Afweersysteem ..................................................................................................................... 77
Het lymfevatenstelsel en zijn bewoners ................................................................................... 77
De witte bloedlichamen ............................................................................................................ 77
Koorts ........................................................................................................................................ 77
1.6.10 Verbanden menselijk lichaam ............................................................................................ 78
1.7 Evolutie ........................................................................................................................................ 79
1.7.1 Overzicht van de evolutiegedachten .................................................................................... 79
1.7.2 Soortvorming en soortconcept ............................................................................................ 81
2. Niet-levende natuur .......................................................................................................................... 82
2.1 Heelal en hemellichamen ............................................................................................................ 82
1.1.1 Het heelal ............................................................................................................................. 82
1.1.2 Sterrenstelsels ...................................................................................................................... 82
1.1.3 Ons zonnenstelsel................................................................................................................. 82
4