Werkcollege 5 – Sociale geografi e internati onaal tussen 1950 en 1975
We kijken naar de gedragsgeografie:
mental maps
tijd-ruimtepaden
ruimtelijk keuzemodel
Kern is niet de inhoud maar het perspectief; hoe kijken we naar de regio, het individu, het thema dat
we onderzoeken?
Mental map (mentale kaart)
geeft aan hoe een persoon de omgeving bekijkt en interpreteert op basis van eerdere ervaringen
en standpunten. Het is geen geografische kaart , maar een representatie van het cognitieve beeld dat
een individu zich gevormd heeft. Het concept is ontwikkeld in de sociale wetenschappen;
vooral sociaal geografen gebruiken het om te bepalen hoe het publiek subjectief plaatsen
waarneemt. Het proces van mental mapping is afhankelijk van perceptie en cognitie.
Er zijn grote verschillen tussen de mentale kaarten van individuen, omdat iedereen een ander beeld
van de werkelijkheid vormt. Op basis van zijn persoonlijke mentale kaart beweegt een individu zich
door de werkelijkheid.
Onder andere massamedia hebben invloed op de mentale kaart van een persoon. De waargenomen
geografische dimensies van een ander land (relatief met het eigen) worden beïnvloed door de
aandacht die massamedia aan dat land besteden. Ook reistijd kan van invloed zijn op de mentale
kartering van een regio.
Tijd-ruimtepaden
Hägerstrand introduceerde einde van de jaren zestig van de twintigste eeuw de zogenaamde
tijdgeografie. De belangrijkste doelstelling was de geograaf te verlossen van een te sterke fixatie op
de factor ruimte bij de verklaring van bijv. locatiebeslissingen.
Hägerstrand ging ervan uit dat ieder individu altijd ergens is op een bepaald moment. Ieder individu
volgt een pad door tijd en ruimte. Elke locatie kan in principe opnieuw worden bezocht, maar een
bepaald tijdstip kan niet worden herhaald. Het individuele pad is als het ware een lijn in een
vierdimensionale tijd-ruimte. Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen een levenspad, een
jaarpad en een dagelijks pad. Paden eindigen tijdelijk in zogenaamde ‘stations’, plaatsen waar
mensen bij elkaar komen voor werk of ontspanning bijvoorbeeld.
Het afleggen van een tijdpad kan niet zonder rekening te houden met beperkingen (constraints).
Hägerstrand onderscheidde hierbij 3 groepen beperkingen:
1. Fysieke beperkingen (capability constraints). Beperkingen die voortvloeien uit de fysieke
eigenschappen van de mens. Denk aan dat men moet slapen en eten. Daardoor is met name
het dagelijks pad aan beperkingen onderhevig.
2. Koppelbeperkingen (coupling constraints). Deze vloeien voort uit het gegeven dat mensen bij
elkaar komen in bepaalde ruimtes om te eten, te werken, te wonen, te ontspannen en te
slapen. Alleen kluizenaars kunnen zich onttrekken aan de koppelbeperkingen
3. Zeggenschapsbeperkingen (authority constraints). Het gedrag in tijd en ruimte is ook niet
onbeperkt, omdat voor bepaalde groepen sommige ruimten helemaal niet of voor een
bepaalde periode niet toegankelijk zijn. Winkelcentra zijn overdag geopend, maar ‘s avonds
gesloten. Gebieden waar specifieke zeggenschapsregels gelden worden domeinen genoemd.
We kijken naar de gedragsgeografie:
mental maps
tijd-ruimtepaden
ruimtelijk keuzemodel
Kern is niet de inhoud maar het perspectief; hoe kijken we naar de regio, het individu, het thema dat
we onderzoeken?
Mental map (mentale kaart)
geeft aan hoe een persoon de omgeving bekijkt en interpreteert op basis van eerdere ervaringen
en standpunten. Het is geen geografische kaart , maar een representatie van het cognitieve beeld dat
een individu zich gevormd heeft. Het concept is ontwikkeld in de sociale wetenschappen;
vooral sociaal geografen gebruiken het om te bepalen hoe het publiek subjectief plaatsen
waarneemt. Het proces van mental mapping is afhankelijk van perceptie en cognitie.
Er zijn grote verschillen tussen de mentale kaarten van individuen, omdat iedereen een ander beeld
van de werkelijkheid vormt. Op basis van zijn persoonlijke mentale kaart beweegt een individu zich
door de werkelijkheid.
Onder andere massamedia hebben invloed op de mentale kaart van een persoon. De waargenomen
geografische dimensies van een ander land (relatief met het eigen) worden beïnvloed door de
aandacht die massamedia aan dat land besteden. Ook reistijd kan van invloed zijn op de mentale
kartering van een regio.
Tijd-ruimtepaden
Hägerstrand introduceerde einde van de jaren zestig van de twintigste eeuw de zogenaamde
tijdgeografie. De belangrijkste doelstelling was de geograaf te verlossen van een te sterke fixatie op
de factor ruimte bij de verklaring van bijv. locatiebeslissingen.
Hägerstrand ging ervan uit dat ieder individu altijd ergens is op een bepaald moment. Ieder individu
volgt een pad door tijd en ruimte. Elke locatie kan in principe opnieuw worden bezocht, maar een
bepaald tijdstip kan niet worden herhaald. Het individuele pad is als het ware een lijn in een
vierdimensionale tijd-ruimte. Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen een levenspad, een
jaarpad en een dagelijks pad. Paden eindigen tijdelijk in zogenaamde ‘stations’, plaatsen waar
mensen bij elkaar komen voor werk of ontspanning bijvoorbeeld.
Het afleggen van een tijdpad kan niet zonder rekening te houden met beperkingen (constraints).
Hägerstrand onderscheidde hierbij 3 groepen beperkingen:
1. Fysieke beperkingen (capability constraints). Beperkingen die voortvloeien uit de fysieke
eigenschappen van de mens. Denk aan dat men moet slapen en eten. Daardoor is met name
het dagelijks pad aan beperkingen onderhevig.
2. Koppelbeperkingen (coupling constraints). Deze vloeien voort uit het gegeven dat mensen bij
elkaar komen in bepaalde ruimtes om te eten, te werken, te wonen, te ontspannen en te
slapen. Alleen kluizenaars kunnen zich onttrekken aan de koppelbeperkingen
3. Zeggenschapsbeperkingen (authority constraints). Het gedrag in tijd en ruimte is ook niet
onbeperkt, omdat voor bepaalde groepen sommige ruimten helemaal niet of voor een
bepaalde periode niet toegankelijk zijn. Winkelcentra zijn overdag geopend, maar ‘s avonds
gesloten. Gebieden waar specifieke zeggenschapsregels gelden worden domeinen genoemd.
