samenvatting crisishantering

CRISISHANTERING 2020-2021
2. AGRESSIE

2.1 INLEIDING

 Agressie is actueel thema, maakt deel uit van ons dagelijks leven
 = destructief G waarbij iemand met woorden of daden de psychische, fysieke of seksuele grenzen van
iemand anders of zichzelf overschrijdt of schade toebrengt aan materiaal

2.2 AGRESSIE – GEWELD

 Bedoeling van agressor – beleving van slachtoffer
 Kenmerk: bepaalde regels worden overschreden
 Ook als iemand niet bedoeling heeft om ander schade toe te brengen, maar dit toch doet, kan
gesproken worden van agressie
 Agressie kan meerdere vormen aannemen
 Geweld wordt vaak geassocieerd met meest extreme uitingsvorm ervan  meeste mensen betrekken
begrip dan ook niet op zichzelf
 Geweld is intentioneel  doel voor ogen, bewust
 Watzlawick: alle G is communicatie  elk G heeft betekenis en is dus uiting van boodschap  kijk
heeft gevolgen voor manier waarop je omgaat met agressie
 Agressie is G dat uiting geeft aan basisgevoel (pijn, angst, woede, onmacht…): onvermogen om op
andere dan agressieve manier te communiceren wat men wil uitdrukken
 Belangrijkste interventiemiddel is en blijft de dialoog

2.3 AGRESSIE IS COMMUNICATIE

 Agressie = G en G = communicatie
 Als HV in achterhoofd houden

2.4 AGRESSIE POSITIEF

 Onderscheid tussen positieve en negatieve agressie
 Worden allemaal geboren met ‘agressiecode’ omdat we ‘positieve agressie’ nodig hebben om te
(over)leven, om ons waar te maken in SL
 Maakt dat we assertief en doelgericht voor onszelf kunnen opkomen zonder anderen schade te
berokkenen
o <--> ‘vijandige’ agressie: wakkert woede, haat en vijandigheid aan (destructief)
 Agressie als vorm van zelfhandhaving, vorm van positieve levensenergie: elke poging om eigen
grenzen naar buiten te verleggen  verruiming van territorium

2.5 UITINGSVORMEN VAN AGRESSIE


2.5.1 VERBALE AGRESSIE
 Zowel mondeling als schriftelijk
 Vb: Spotten, schelden, zwartmaken, schreeuwen, uitdagen…
 Ook: cyberpesten


2.5.2 FYSIEKE AGRESSIE

1

,  Vb: schoppen, duwen, slaan, trekken, krabben…
 Ook: huiselijk geweld/ mishandeling
 Gaat vaak gepaard met emotionele en seksuele agressie


2.5.3 PSYCHISCHE OF EMOTIONELE AGRESSIE
 Van G dat als ‘weinig respectvol’ maar toch nog als ‘normaal’ wordt ervaren, tot psychische terreur
 Verbaal en non-verbaal
 Vb: bedreigen, chanteren, onder druk zetten, dreigende houding of gebaren, manipuleren, mobbing…


2.5.4 SEKSUELE AGRESSIE
 Van grensoverschrijdend G tot verkrachting
 Ongewenste intimiteiten
 Vb: ongewild zoenen, gluren, aanraken, seksueel getinte Gingen, seksuele intimidatie, verkrachting…


2.5.5 MATERIËLE AGRESSIE
 Gericht op materiaal
 Vb: vernielen van brievenbussen, bekrassen van auto’s, hooligans die café kapot slaan…

2.6 BRONNEN VAN AGRESSIE

 Agressie indelen volgens vermoedelijke bron waaruit ze voorkomt
 Om agressie te begrijpen is het belangrijk om te weten van waaruit agressie ontstaat


2.6.1 FRUSTRATIEAGRESSIE
 Gevoel van onmacht, frustratie, geen begrip, geen controle meer hebben over situatie
 Agressie komt hier voort uit gevoel van onrechtvaardig behandeld te worden, gevoelens van
mislukking, gevoel benadeeld te worden, gevoel tekort te schieten
 Emotioneel G
 Ontladen van gevoelens
 ‘overkomt’ iemand
 Agressie is niet in verhouding met wat het veroorzaakte

2.6.1.1 UITINGSVORMEN VAN FRUSTRATIEAGRESSIE
 Voornamelijk door:
o Verbale agressie
o Fysieke agressie
 Ook heel wat destructief G komt voort uit frustraties
 Meestal toevallig/ niet persoonlijk
o Vb: tijdens verkeersagressie

2.6.1.2 KENMERKEN VAN FRUSTRATIEAGRESSIE
 Agressieve reactie niet in verhouding met wat gebeurde
o Spreekwoordelijke druppel die emmer doet overlopen
 ‘echte’ emoties worden geuit
o Hevige emoties, waar agressor vaak nadien spijt van heeft
 Onvoorspelbaar
o Iedereen reageert anders op bepaalde situaties en iedereen kan potentieel ‘uit de bol gaan’

2

,  Zelfbeheersing (tijdelijk) kwijt
o Door overvloed emoties voor korte of lange tijd minder controle over zichzelf
 Zwart-wit denken

2.6.1.3 AANPAK VAN FRUSTRATIEAGRESSIE
 Let op signalen C
o Emoties verbruiken energie
 Steeds meer opwinden in pogingen om zichzelf duidelijk te maken
 Belangrijk erkenning te geven voor gevoel C en om vertrouwen te wekken
o Luister actief
o Geef erkenning
 Aan verschillende emoties die zich voordoen


2.6.2 INSTRUMENTELE AGRESSIE
 Bewust
 Om doel te bereiken
 Agressie wordt als hulpmiddel/instrument ingezet
 Met voorbedachten rade gedreigd en gemanipuleerd
 Mensen die weinig andere communicatiemogelijkheden hebben grijpen ook makkelijker naar agressie
om als middel iets anders duidelijk te maken

2.6.2.1 UITINGSVORMEN VAN INSTRUMENTELE AGRESSIE
 Seksuele intimidatie, verbale agressie, psychische agressie, fysieke agressie…

2.6.2.2 KENMERKEN VAN INSTRUMENTELE AGRESSIE
 Doelgericht, weloverwogen en gecontroleerd
 Bewust
o Doel bereiken
 Geen ‘echte’ emotie
o Soms gaan andere emoties aan boosheid vooraf (lief doen, vleierij, hulpeloosheid…)
o Agressor zal opzoek gaan naar gevoelige snaar van andere
o Houdt reacties slachtoffer goed in oog voor reactie agressie er op af te stemmen
 Herkenbaar patroon dat telkens opnieuw werkt
 Dreigementen
o Slachtoffer wordt gemanipuleerd, agressor zoekt zwakke plek van ander
 Reputatie
o Wordt ingezet als onderhandelingsinstrument
o Vb: ‘ik heb in gevangenis gezeten, politie kent mij’

2.6.2.3 AANPAK VAN INSTRUMENTELE AGRESSIE
 Denk aan eigen veiligheid
 Negeer wapen niet
 Geef aan dat de dreigementen je bang maken
 Erken de reputatie
 Blijf rustig en neem open houding aan
 Communiceer dat agressie niet juiste middel is om doel te bereiken
 Tracht agressor tot inzicht te brengen in zijn strategie


3

, 2.6.3 AGRESSIE VANUIT MACHTSVERHOUDINGEN
 Machtsverschillen zijn aanwezig
 Agressor heeft rigide beeld over geviseerde groep
 Vanuit vooroordelen verantwoorden
 Weinig empathie
 Schuld wordt verschoven
o Vb: meisje wordt verkracht omdat ze zich ‘uitdagend’ kleedt, dik kind wordt gepest omdat het
‘onnozel’ is…

2.6.3.1 UITINGSVORMEN VAN AGRESSIE VANUIT MACHTSVERHOUDINGEN
 Lichte én ernstige vormen van:
o Emotionele, fysieke en seksuele agressie

2.6.3.2 KENMERKEN VAN AGRESSIE VANUIT MACHTSVERHOUDINGEN
 Geen/nauwelijks schuldbesef
 Vooroordelen
 Machtsverschil
 Opbouw in agressie
o Lichtere grensoverschrijdingen gaan meestal vooraf aan zwaardere vormen
o Dader test geleidelijk uit waar grenzen van ander liggen  slachtoffer gaan hun grenzen
verschuiven en durven vaak pas te reageren als situatie uit hand is gelopen
 Wordt vaak niet ernstig genomen
o Vb: #metoo

2.6.3.3 AANPAK VAN AGRESSIE VANUIT MACHTSVERHOUDINGEN
 Moet bespreekbaar gemaakt worden
 Weerbaarheid slachtoffer is belangrijk


2.6.4 AGRESSIE TEN GEVOLGEN VAN PSYCHISCHE STOORNISSEN, ZIEKTES OF MIDDELENGEBRUIK
 Reden agressie is niet altijd duidelijk
 Agressie als symptoom
o Vb: bij PHstoornissen of psychosen (stemmen laten persoon dit doen)
 Ook mensen met ziekte kunnen agressie vertonen vanuit frustratie
 Mensen die verslaafd zijn (alcohol, medicatie, drugs) kunnen ook (frustratie)agressie vertonen, maar
kan ook zijn om iets te bekomen

2.6.4.1 UITINGSVORMEN VAN AGRESSIE TEN GEVOLGEN VAN PSYCHISCHE STOORNISSEN, ZIEKTES OF
MIDDELENGEBRUIK
 Seksueel G, verbale agressie, psychische agressie, fysiek geweld

2.6.4.2 KENMERKEN VAN AGRESSIE TEN GEVOLGE VAN PSYCHISCHE STOORNISSEN, ZIEKTES OF
MIDDELENGEBRUIK
 Voorgeschiedenis psychiatrische kenmerken, druggebruik…
 Schijnbaar geen logische reden
 Bewustzijnsvernauwing/verandering




4