Eline Bunnik
Religie, zingeving en
levensbeschouwing
1. Inleiding
Mensen die uit minder goede klassen komt, gaan de vraag of het leven wel zin heeft zich vaker
stellen.
1.1. Wat betekent zingeving?
Emily Esfahani Smith, There's More to Life Than Being Happy (2013) [tekst op Toledo]
Cf. Viktor Frankl, Man's Search for Meaning (1946 – vertaald als: De zin van het bestaan; een
inleiding tot de logotherapie): "To the European, it is a characteristic of the American culture that,
again and again, one is commanded and ordered to 'be happy.' But happiness cannot be pursued; it
must ensue. One must have a reason to 'be happy.'“
"Being human always points, and is directed, to something or someone, other than oneself -- be it a
meaning to fulfill or another human being to encounter. The more one forgets oneself -- by giving
oneself to a cause to serve or another person to love -- the more human one is."
Was zeer gelovig, namelijk de soefis: gaat over de vriendelijkheid van het leven
Ted Talk: zingeving is dieper, het gaat bv over het beste in jezelf ontwikkelen. Mensen die
zich vragen stellen over hoe zinvol het leven is zijn veerkrachtiger en succesvoller in het leven
Viktor Frankls logotherapie was de inspiratiebron voor Emily Esfahani Smith
“it was a question of getting them to realize that life was still expecting something from them;
something in the future was expected of them. … This uniqueness and singleness which distinguishes
each individual and gives a meaning to his existence has a bearing on creative work as much as it
does on human love. When the impossibility of replacing a person is realized, it allows the
responsibility which a man has for his existence and its continuance to appear in all its magnitude. A
man who becomes conscious of the responsibility he bears toward a human being who affectionately
waits for him, or to an unfinished work, will never be able to throw away his life. He knows the
"why" for his existence, and will be able to bear almost any "how”.”
Hij begeleidde mensen die worstelden met ‘de zin van het leven’ en verder heeft hij in een
concentratiekamp zich als psychiater beziggehouden
o Fysieke omstandigheden waren hetzelfde voor alle mensen, maar sommigen stierven
heel snel en anderen niet hoe komt dit????
Verschil tussen mensen die zeiden dat wel of geen reden hadden om in leven
te blijven.
Diegene die zei dat hij hoopte zijn kinderen terug te zien, bleef in leven
vanuit deze hoop en leven. Als ze vernam dat het kind in ander kamp stierf,
stierf de vader ook
Wordt gesproken van een soort ‘veer’ in mensen namelijk de zin van
het bestaan
Frankl zelf bleef in leven omdat hij per se een boek wilde schrijven met zijn
bevindingen (dit was dan zijn veer)
Volgens hem is de mens een zinzoekend wezen
Emily Esfahani Smith’s pijlers van een zinvol leven. We kunnen een zinvol leven hebben door deze
pijlers of sommige op te bouwen
1. Belonging [ergens bijhoren]
1
,Eline Bunnik
a. Alsook anderen waarderen, het komt uit liefde en gebeurt tussen individuen. Als we
denken aan ergens bijhoren, denken we aan de basisdingen zoals gezin, land en
dergelijke
b. BV door smorgens even een moment te nemen en met elkaar te praten
2. Purpose [bijdragen aan de wereld] – maar het is ook een doel
a. Het is niet per se je eigen doel zoals bv wat je wilt bereiken dit academiejaar of bv
een bucketlist, het is je vaardigheden gebruiken in dienste van ander DUS iets
betekenen voor anderen (vaak gebeurt dit via het werk) -> we zien dan ook dat als
mensen werkloos zijn het lijkt alsof ze niks hebben om voor te leven
b. Je ten dienste stellen tov een hoger doel BV mensen krijgen kinderen en op dit
moment ervaren meer mensen dat ze een hoger doel hebben
3. Transcendence [zelfoverstijging]
a. Je verbonden voelen tot een hogere realiteit, je maakt een verruiming mee van je
eigen ego (je ego is op dat moment niet het centrale punt in je leven)
b. Klassiek denken ze in de religies aan een God, maar het kan ook zo zijn dat je bv als
schrijfster in contact komt met een flow en dat het lijkt dat je opeens deel bent van
een creatieve beweging die zich een weg baant door jezelf
c. Het kan ook een diepere ervaring zijn van jezelf – als een soort van mysterie dat je
zelf bent
4. Story-Telling
a. Het verhaal dat je vertelt over de gebeurtenissen in je leven en dit helpt ons te
begrijpen wie we zijn MAAR ons leven is niet zomaar gebeurtenissen, je kan het
opnieuw vertellen en dergelijke
b. Verhaal van verlossing: het slechte wordt verandert naar het goede BV eerst
speelde iemand rugby maar later niet meer door ongeluk. Je kan dan zeggen ‘kijk nu
naar me’ of het veranderen naar het goede en zeggen ‘eerst had ik geen doel in het
leven, nu wel’
NB: belang van ‘zingevingsculturen’ waarbij de verschillende pijlers gebruikt worden. Als
maatschappij is het onze taak om ervoor te zorgen dat mensen hun ‘beste leven leiden’ door de
pijlers samen te brengen in het gezinsleven en dergelijke. Mensen worden ook door hun culturele
omgeving gedragen en gestimuleerd om de pijlers te ontwikkelen!
Zingeving kan iets persoonlijk zijn, maar het is ook iets maatschappelijks als we denken aan ‘Zijn we
verantwoordelijk voor mensen die het minder goed hebben?”
1.2. Drie termen van onze cursus
Zingeving
o identiteit, krachtbronnen, perspectief, relaties, oriëntatie, prioriteiten,…
o volgens Esfahami heeft het te maken met de vier pijlers
Levensbeschouwing:
o ‘uitgewerkte en op fundamentele uitgangspunten berustende visie op het menselijk
bestaan, een richtinggevende moraal, en een (literaire, artistieke, filosofische)
traditie die als bron van zingeving fungeert’
o Kracht van levensbeschouwing is dat het een collectief erfgoed is, een soort van
traditie waar je op kan terugvallen. Klassiek werden mensen in 1 levensbeschouwing
opgevoed, MAAR vandaag de dag zijn we veel losser en kijken we pluralistischer –
2
,Eline Bunnik
het kind mag bv zelf kiezen wat hij/zij wilt om zo de weg te vinden op vlak van
zingeving
BV katholicisme, humanisme, protestantisme, jodendom
o Esfahami noemt dit de zingevingsculturen
Religie
o Een bepaalde vorm van levensbeschouwing, een subtype (meestal in de vorm van
een god)
1.3. Drie definities van religie
1.3.1.Etymologisch
Drie werkwoorden waar het van afgeleid kan zijn (ZIE LINK PIJLERS). Je kiest niet tussen deze 3
woorden, je brengt ze samen
re-legere (‘her-lezen’) - storytelling
o religie heeft te maken met het lezen van de werkelijkheid of teksten die te maken
hebben met de wkh om zo tot een dieper verstaan te komen, een soort van
interpreatie van de werkelijkhied
o religie helpt ons om betekenis te geven aan de wereld, een betekenisvol verhaal te
zien
re-ligare (‘her-verbinden’) – belonging
o gemeenschap >< polarisatie
o religie heeft te maken met het stichten en in stand houden van relaties tot jezelf,
natuur, goden maar ook gemeenschappen
re-eligere (‘her-kiezen’) – purpose
o keuze >< dwang
o heeft te maken met de keuzes die je maakt, je engagement
1.3.2.Functioneel
Wat is de functie van religie in een samenleving?
road finding system’
o een systeem om een weg te vinden in de wereld, het vertelt je welke bestemmingen
de moeite waard zijn
contact met transcendente werkelijkheid
1.3.3.Fundamentele ervaringen van religie
Religie bestaat uit heel veel verschillende elementen,
A: Religieuze ervaringen
o mensen – transcendente WH (bv. God)
o BV mensen ervaren troost door te bidden en dit verbindt hen dan met een ervaring van God
of een transcendente werkelijkheid
B: Traditie geeft een soort van (‘taal’) aan mensen om de ervaringen te integreren en er zo ook
betekenis aan te geven binnen een gemeenschap:
o symbolen
o verhalen/’mythen’
o wijsheden/ideeën/theorieën
o rituelen
o morele voorschriften
2. De verhouding tussen religie en andere systemen en de eigenheid van religieuze taal
Basisformule van onze cursus
3
, Eline Bunnik
Levensbeschouwelijke positie als product van (re)contextualisering.
Het is een voortdurend proces waarbij mensen zich steeds opnieuw gaan verhouding tov
tradities in een bepaalde context
o BV ‘ben je gelovig’? Ja, Katholiek is de traditie en jaren 70 is de context in een
bepaalde eeuw. De wisselwerking tussen deze 3 maakt dat iemand zich definieert als
katholiek MAAR zoveel jaar later dus in de 21 e eeuw verhoudt hij zich anders tot zijn
geloof.
o Personen zijn vaak ook deel van een groep zoals familie, politieke partij,
gemeenschap en als groep ga je ook evolueren
2.1. Inleiding over onze postmoderne context
Zie tekst pagina 19 tot 25. Men gebruikt modernisering om een structureel proces weer te geven.
2.1.1.Modernisering als structureel proces
Overgang van traditioneel-agrarische naar modern-industriële samenleving
o Manier waarop de samenleving dus gaat evolueren
Functionele differentiatie - Schilderij Lam Gods – Gebroeders Van Eyck
o Het schilderij geeft weer hoe men dacht over de ideale samenleving
De belangrijkste personen bevinden zich centraal, bovenaan staat God de
vader, ernaast zit Maria de moeder van Jezus
In he centrum staat het lamgods, en die staat symbool voor Jezus
o Rond die personen, onder de religieuze koepel komen alle mensen samen
In het onderste middenpaneel vind je alle religieuzes, broeders en zusters,
priesters en bisschoppen, … die bevinden zich dicht bij het hart van de
samenleving (Jezus)
o Aan de buitenpanelen heb je onder andere links de rechtvaardige rechters
De priesters hebben een belangrijkere plaats dan de rechters, want zij staan
centraler
o Dit weerspiegelt hoe de samenleving gezien werd vroeger
Van traditionele leefwereld …
De kerk staat hier centraal en houdt alles samen, het is de centrale overkoepelende instantie. De
andere subsystemen zijn allemaal verbonden aan die kerk en staan er rond, ze zijn een subsysteem
van de kerk. Vandaag de dag hebben we een andere samenleving natuurlijk, maar dit is een beeld
van vroeger (onderstaand schema is een saaiere voorstelling van wat er uitgelegd is geweest bij het
schilderij, het is het beeld dat men vroeger had van de samenleving)
4
Religie, zingeving en
levensbeschouwing
1. Inleiding
Mensen die uit minder goede klassen komt, gaan de vraag of het leven wel zin heeft zich vaker
stellen.
1.1. Wat betekent zingeving?
Emily Esfahani Smith, There's More to Life Than Being Happy (2013) [tekst op Toledo]
Cf. Viktor Frankl, Man's Search for Meaning (1946 – vertaald als: De zin van het bestaan; een
inleiding tot de logotherapie): "To the European, it is a characteristic of the American culture that,
again and again, one is commanded and ordered to 'be happy.' But happiness cannot be pursued; it
must ensue. One must have a reason to 'be happy.'“
"Being human always points, and is directed, to something or someone, other than oneself -- be it a
meaning to fulfill or another human being to encounter. The more one forgets oneself -- by giving
oneself to a cause to serve or another person to love -- the more human one is."
Was zeer gelovig, namelijk de soefis: gaat over de vriendelijkheid van het leven
Ted Talk: zingeving is dieper, het gaat bv over het beste in jezelf ontwikkelen. Mensen die
zich vragen stellen over hoe zinvol het leven is zijn veerkrachtiger en succesvoller in het leven
Viktor Frankls logotherapie was de inspiratiebron voor Emily Esfahani Smith
“it was a question of getting them to realize that life was still expecting something from them;
something in the future was expected of them. … This uniqueness and singleness which distinguishes
each individual and gives a meaning to his existence has a bearing on creative work as much as it
does on human love. When the impossibility of replacing a person is realized, it allows the
responsibility which a man has for his existence and its continuance to appear in all its magnitude. A
man who becomes conscious of the responsibility he bears toward a human being who affectionately
waits for him, or to an unfinished work, will never be able to throw away his life. He knows the
"why" for his existence, and will be able to bear almost any "how”.”
Hij begeleidde mensen die worstelden met ‘de zin van het leven’ en verder heeft hij in een
concentratiekamp zich als psychiater beziggehouden
o Fysieke omstandigheden waren hetzelfde voor alle mensen, maar sommigen stierven
heel snel en anderen niet hoe komt dit????
Verschil tussen mensen die zeiden dat wel of geen reden hadden om in leven
te blijven.
Diegene die zei dat hij hoopte zijn kinderen terug te zien, bleef in leven
vanuit deze hoop en leven. Als ze vernam dat het kind in ander kamp stierf,
stierf de vader ook
Wordt gesproken van een soort ‘veer’ in mensen namelijk de zin van
het bestaan
Frankl zelf bleef in leven omdat hij per se een boek wilde schrijven met zijn
bevindingen (dit was dan zijn veer)
Volgens hem is de mens een zinzoekend wezen
Emily Esfahani Smith’s pijlers van een zinvol leven. We kunnen een zinvol leven hebben door deze
pijlers of sommige op te bouwen
1. Belonging [ergens bijhoren]
1
,Eline Bunnik
a. Alsook anderen waarderen, het komt uit liefde en gebeurt tussen individuen. Als we
denken aan ergens bijhoren, denken we aan de basisdingen zoals gezin, land en
dergelijke
b. BV door smorgens even een moment te nemen en met elkaar te praten
2. Purpose [bijdragen aan de wereld] – maar het is ook een doel
a. Het is niet per se je eigen doel zoals bv wat je wilt bereiken dit academiejaar of bv
een bucketlist, het is je vaardigheden gebruiken in dienste van ander DUS iets
betekenen voor anderen (vaak gebeurt dit via het werk) -> we zien dan ook dat als
mensen werkloos zijn het lijkt alsof ze niks hebben om voor te leven
b. Je ten dienste stellen tov een hoger doel BV mensen krijgen kinderen en op dit
moment ervaren meer mensen dat ze een hoger doel hebben
3. Transcendence [zelfoverstijging]
a. Je verbonden voelen tot een hogere realiteit, je maakt een verruiming mee van je
eigen ego (je ego is op dat moment niet het centrale punt in je leven)
b. Klassiek denken ze in de religies aan een God, maar het kan ook zo zijn dat je bv als
schrijfster in contact komt met een flow en dat het lijkt dat je opeens deel bent van
een creatieve beweging die zich een weg baant door jezelf
c. Het kan ook een diepere ervaring zijn van jezelf – als een soort van mysterie dat je
zelf bent
4. Story-Telling
a. Het verhaal dat je vertelt over de gebeurtenissen in je leven en dit helpt ons te
begrijpen wie we zijn MAAR ons leven is niet zomaar gebeurtenissen, je kan het
opnieuw vertellen en dergelijke
b. Verhaal van verlossing: het slechte wordt verandert naar het goede BV eerst
speelde iemand rugby maar later niet meer door ongeluk. Je kan dan zeggen ‘kijk nu
naar me’ of het veranderen naar het goede en zeggen ‘eerst had ik geen doel in het
leven, nu wel’
NB: belang van ‘zingevingsculturen’ waarbij de verschillende pijlers gebruikt worden. Als
maatschappij is het onze taak om ervoor te zorgen dat mensen hun ‘beste leven leiden’ door de
pijlers samen te brengen in het gezinsleven en dergelijke. Mensen worden ook door hun culturele
omgeving gedragen en gestimuleerd om de pijlers te ontwikkelen!
Zingeving kan iets persoonlijk zijn, maar het is ook iets maatschappelijks als we denken aan ‘Zijn we
verantwoordelijk voor mensen die het minder goed hebben?”
1.2. Drie termen van onze cursus
Zingeving
o identiteit, krachtbronnen, perspectief, relaties, oriëntatie, prioriteiten,…
o volgens Esfahami heeft het te maken met de vier pijlers
Levensbeschouwing:
o ‘uitgewerkte en op fundamentele uitgangspunten berustende visie op het menselijk
bestaan, een richtinggevende moraal, en een (literaire, artistieke, filosofische)
traditie die als bron van zingeving fungeert’
o Kracht van levensbeschouwing is dat het een collectief erfgoed is, een soort van
traditie waar je op kan terugvallen. Klassiek werden mensen in 1 levensbeschouwing
opgevoed, MAAR vandaag de dag zijn we veel losser en kijken we pluralistischer –
2
,Eline Bunnik
het kind mag bv zelf kiezen wat hij/zij wilt om zo de weg te vinden op vlak van
zingeving
BV katholicisme, humanisme, protestantisme, jodendom
o Esfahami noemt dit de zingevingsculturen
Religie
o Een bepaalde vorm van levensbeschouwing, een subtype (meestal in de vorm van
een god)
1.3. Drie definities van religie
1.3.1.Etymologisch
Drie werkwoorden waar het van afgeleid kan zijn (ZIE LINK PIJLERS). Je kiest niet tussen deze 3
woorden, je brengt ze samen
re-legere (‘her-lezen’) - storytelling
o religie heeft te maken met het lezen van de werkelijkheid of teksten die te maken
hebben met de wkh om zo tot een dieper verstaan te komen, een soort van
interpreatie van de werkelijkhied
o religie helpt ons om betekenis te geven aan de wereld, een betekenisvol verhaal te
zien
re-ligare (‘her-verbinden’) – belonging
o gemeenschap >< polarisatie
o religie heeft te maken met het stichten en in stand houden van relaties tot jezelf,
natuur, goden maar ook gemeenschappen
re-eligere (‘her-kiezen’) – purpose
o keuze >< dwang
o heeft te maken met de keuzes die je maakt, je engagement
1.3.2.Functioneel
Wat is de functie van religie in een samenleving?
road finding system’
o een systeem om een weg te vinden in de wereld, het vertelt je welke bestemmingen
de moeite waard zijn
contact met transcendente werkelijkheid
1.3.3.Fundamentele ervaringen van religie
Religie bestaat uit heel veel verschillende elementen,
A: Religieuze ervaringen
o mensen – transcendente WH (bv. God)
o BV mensen ervaren troost door te bidden en dit verbindt hen dan met een ervaring van God
of een transcendente werkelijkheid
B: Traditie geeft een soort van (‘taal’) aan mensen om de ervaringen te integreren en er zo ook
betekenis aan te geven binnen een gemeenschap:
o symbolen
o verhalen/’mythen’
o wijsheden/ideeën/theorieën
o rituelen
o morele voorschriften
2. De verhouding tussen religie en andere systemen en de eigenheid van religieuze taal
Basisformule van onze cursus
3
, Eline Bunnik
Levensbeschouwelijke positie als product van (re)contextualisering.
Het is een voortdurend proces waarbij mensen zich steeds opnieuw gaan verhouding tov
tradities in een bepaalde context
o BV ‘ben je gelovig’? Ja, Katholiek is de traditie en jaren 70 is de context in een
bepaalde eeuw. De wisselwerking tussen deze 3 maakt dat iemand zich definieert als
katholiek MAAR zoveel jaar later dus in de 21 e eeuw verhoudt hij zich anders tot zijn
geloof.
o Personen zijn vaak ook deel van een groep zoals familie, politieke partij,
gemeenschap en als groep ga je ook evolueren
2.1. Inleiding over onze postmoderne context
Zie tekst pagina 19 tot 25. Men gebruikt modernisering om een structureel proces weer te geven.
2.1.1.Modernisering als structureel proces
Overgang van traditioneel-agrarische naar modern-industriële samenleving
o Manier waarop de samenleving dus gaat evolueren
Functionele differentiatie - Schilderij Lam Gods – Gebroeders Van Eyck
o Het schilderij geeft weer hoe men dacht over de ideale samenleving
De belangrijkste personen bevinden zich centraal, bovenaan staat God de
vader, ernaast zit Maria de moeder van Jezus
In he centrum staat het lamgods, en die staat symbool voor Jezus
o Rond die personen, onder de religieuze koepel komen alle mensen samen
In het onderste middenpaneel vind je alle religieuzes, broeders en zusters,
priesters en bisschoppen, … die bevinden zich dicht bij het hart van de
samenleving (Jezus)
o Aan de buitenpanelen heb je onder andere links de rechtvaardige rechters
De priesters hebben een belangrijkere plaats dan de rechters, want zij staan
centraler
o Dit weerspiegelt hoe de samenleving gezien werd vroeger
Van traditionele leefwereld …
De kerk staat hier centraal en houdt alles samen, het is de centrale overkoepelende instantie. De
andere subsystemen zijn allemaal verbonden aan die kerk en staan er rond, ze zijn een subsysteem
van de kerk. Vandaag de dag hebben we een andere samenleving natuurlijk, maar dit is een beeld
van vroeger (onderstaand schema is een saaiere voorstelling van wat er uitgelegd is geweest bij het
schilderij, het is het beeld dat men vroeger had van de samenleving)
4
