CRISISHANTERING
DEEL 1: BASISKENNIS
1. WAT IS AGRESSIE EN GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
Geweld en agressie schaadt relaties, ondermijnt zelfvertrouwen en gezag, haalt de
groepsdynamiek onderuit, verzuurt de samenwerking en het samenleven en
ontwricht organisaties en gemeenschappen.
Omgaan met escalaties & zorgdragen voor herstel vraagt openheid, deskundigheid,
moed, tijd en inspanningen.
1.1. HET BOS EN DE BOMEN: WOORDEN VOOR AGRESSIE EN
GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
Er zijn verschillende vormen van agressie verschillende termen.
Koepelterm: ‘agressie en grensoverschrijdend gedrag’ alle vormen van agressie
kunnen hieronder vallen
Grensoverschrijdend gedrag = Gedrag waar iemand last van heeft, er wordt een
grens overschreden, een fysieke of psychische grens. Met het begrip
grensoverschrijdend gedrag, geef je meteen aan wie bepaalt wat
grensoverschrijdend is. Waar je fysieke of psychische grenzen liggen, is voor
iedereen anders.
Positieve agressie maakt dat we assertief en doelgericht voor onszelf kunnen
opkomen zonder anderen schade te berokkenen.
Drijfveer: geeft kracht; opkomen voor jezelf, om bepaalde doelen te bereiken of in
basisbehoeften te voorzien de manier waarop is belangrijk
1.2. DOOR WELKE OGEN KIJKEN WE: EEN WELOVERWOGEN DEFINITIE
Geweld: Het intentioneel aanwenden van of dreigen met fysieke of psychologische
macht of kracht, ten aanzien van zichzelf, een andere persoon of tegen een groep
of gemeenschap en wel zo dat er sprake is van een reële kans bestaat op het
toebrengen van kwetsuren, de dood, psychologische schade, een problematische
ontwikkeling of deprivatie
Agressie: gedrag waarbij iemand de bedoeling heeft om een andere persoon schade
te berokkenen; gedrag waarbij een persoon schade toebrengt aan materiaal of de
1
,psychische grenzen overschrijdt van zichzelf of een andere persoon. moeilijk
werkbaar want is een interpretatie
Grensoverschrijdend gedrag naar jezelf toe, is destructief gedrag dat gericht word
op de eigen persoon. Denk aan zelfverwonding, automutilatie en (poging tot)
zelfmoord, overmatig druggebruik, comadrinken, anorexia,…
Agressief, gewelddadig of grensoverschrijdend gedrag wordt gedefinieerd vanuit
het slachtoffer, om gehoor te geven aan zij die door niet-intentionele agressie
schade ondervinden.
1.3. ONZE KIJK OP AGRESSIE
4 uitgangspunten die ondersteuning kunnen bieden
1.3.1. UITGANGSPUNT 1: STRUCTURELE VEILIGHEID NAAST RELATIONELE
VEILIGHEID
Structurele veiligheid = alles wat samenhangt met procedures, afspraken,
flowcharts en geschreven of ongeschreven regels die in een organisatie gehanteerd
worden om de samenwerking te optimaliseren.
MAAR
Te veel regels leiden tot inefficiëntie ‘kunnen we al die regels waarmaken?’
Mensen hebben een andere visie op grenzen vertrekt vanuit eigen
waarden en normen
We vertrekken vanuit het belang van de ander!
Meerwaarde van regels
- Doel = grenzen aan geven; (wat kan/kan niet, wat mag je verwachten? Tot
waar kan je gaan?)
- Helpt om alles in goede banen te leiden;
- Veel discussies in teams vertrekken vanuit het feit dat mensen een andere
visie hebben op grenzen.
- Regels die niet goed doordacht zijn geven aanleiding tot conflict;
Als we in een professionele context praten over regels en afspreken, dat is het
belangrijk om te denken vanuit een professioneel referentiekader.
- Wat wil de cliënt en waar heeft hij ondersteuning nodig?
- We vertrekken dus vanuit het belang van de ander.
Een team dat professioneel nadenkt over regels geeft structurele
veiligheid brengt rust en duidelijkheid bij iedereen.
2
, 1.3.1.1. RELATIONELE VEILIGHEID: NOODZAAK VAN VERTROUWENSRELATIES
Veiligheid en verbinding vanuit vertrouwen
- De cliënt ervaart veiligheid wanneer hij merkt dat de hulpverlener
betrouwbaar en te vertrouwen is.
- Het is in die veiligheid dat hij kan groeien en zichzelf kan zijn.
- Wanneer we geleerd hebben dat mensen te vertrouwen zijn en dat
ruziemaken niet erg is dan is onze veerkracht op relationeel vlak groot en
kunnen we deze kleine tegenslagen makkelijk overwinnen.
- Mensen stellen zich vaak agressief op nadat ze veelvuldig gekwetst zijn, bij
fundamenteel wantrouwen.
1.3.2. UITGANGSPUNT 2: EEN BASISHOUDING VAN ‘ZORGDRAGENDE
BEGRENZING’
We moeten balans zoeken tussen aangeven van grenzen en het bieden van warme
en zorgende houding
Attributie = gedrag verklaren in termen van oorzaak en gevolg.
Interne attributie: oorzaak ligt bij het individu vb. dementie, temperament,
intelligentie, …
Externe attributie: oorzaak bij omstandigheden of omgeving vb. eenzaamheid,
armoede, onderwijs, cultuur, …
SLIDE 15 LES 2
Hoe we reageren kan 2 richtingen hebben:
We gaan begrip opbrengen, zorg dragen, praatje maken en onderzoekende houding
aannemen
of
We gaan vooral irritaties voelen, ons frustreren, misschien wel een sanctie opleggen
en die reactie van onszelf beïnvloed ons om nodige effect te hebben op agressor.
MAAR
(Te veel) zorgzaamheid verwenning, claimgedrag, symbiose (te afhankelijk)
3
, (Te veel) begrenzing kan gedragsproblemen veroorzaken, verstoorde binding,
kan verstikkend werken
1.3.3. UITGANGSPUNT 3: AGRESSIE IS ‘A X C’
Agressie en agressiviteit zijn in de eerste plaats een normaal en natuurlijk gegeven
(=basisemotie). Het is dus normaal dat we verschillend reageren op gebeurtenissen
in ons leven en tappen uit het vaatje emotie dat het meest gevuld is. Dat kunnen
we plaatsten onder de noemer : AANLEG (A)
Dan CONTEXT (C). Onderzoeken bevestigen dat de context waarin je opgroeit van
zeer groot belang is voor het welzijn en meer in het bijzonder de interacties in deze
context. De omgeving zorgt voor het gevoel van ‘veiligheid’ dat we ontwikkelen.
Het is deze omgeving die ons leert om te gaan met onze basisemoties
zoals agressie. Opvoedingsfiguren moeten ons leren onze gevoelens te
kanaliseren. Omgaan met agressieve emoties start al op prille leeftijd
Er is steeds een combinatie van aanleg en context!
Het is echter een positief gegeven dat de context zoveel invloed heeft, om de
eenvoudige reden dat wij zelf de omgeving mee kunnen vormgeven en dus impact
hebben op de regulatie van de agressieve gevoelens. Het zijn tenslotte wijzelf die
invloed hebben op ons team, onze leef-en werkruimte.
We hebben geen impact op de aanleg, maar wel op de context. Dat biedt
perspectief voor ieder die aan de slag gaat met agressie.
Maar er zijn nog een aantal voorwaarden die de kans op een goede interactie en
een gezonde ontwikkeling van het kind vergroten; sensitiviteit, responsiviteit,
warmte, oogcontact en fysieke aanwezigheid.
1.3.4. UITGANGSPUNT 4: AGRESSIE IS TAAL
Je leert als peuter fysieke agressie in te ruilen voor een gesprek. Wordt afgeleerd
of aangeleerd hoe het wel hoort te zijn.
VB. Jongen met ASS breekt zijn kamer af want hij krijgt zijn emotie niet onder
controle. hier kan het net iets moeilijker aangeleerd worden.
Aan de basis van agressief gedrag liggen angst, onzekerheid, onmacht, verdriet…
Men reageert met agressie op dat moment het onvermogen om het op een andere
manier te communiceren wat men wil uitdrukken.
1.4. BESLUIT: UITGANGSPUNTEN OM NAAR AGRESSIE TE KIJKEN
We kiezen voor een definitie die vertrekt vanuit het slachtoffer
4
DEEL 1: BASISKENNIS
1. WAT IS AGRESSIE EN GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
Geweld en agressie schaadt relaties, ondermijnt zelfvertrouwen en gezag, haalt de
groepsdynamiek onderuit, verzuurt de samenwerking en het samenleven en
ontwricht organisaties en gemeenschappen.
Omgaan met escalaties & zorgdragen voor herstel vraagt openheid, deskundigheid,
moed, tijd en inspanningen.
1.1. HET BOS EN DE BOMEN: WOORDEN VOOR AGRESSIE EN
GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
Er zijn verschillende vormen van agressie verschillende termen.
Koepelterm: ‘agressie en grensoverschrijdend gedrag’ alle vormen van agressie
kunnen hieronder vallen
Grensoverschrijdend gedrag = Gedrag waar iemand last van heeft, er wordt een
grens overschreden, een fysieke of psychische grens. Met het begrip
grensoverschrijdend gedrag, geef je meteen aan wie bepaalt wat
grensoverschrijdend is. Waar je fysieke of psychische grenzen liggen, is voor
iedereen anders.
Positieve agressie maakt dat we assertief en doelgericht voor onszelf kunnen
opkomen zonder anderen schade te berokkenen.
Drijfveer: geeft kracht; opkomen voor jezelf, om bepaalde doelen te bereiken of in
basisbehoeften te voorzien de manier waarop is belangrijk
1.2. DOOR WELKE OGEN KIJKEN WE: EEN WELOVERWOGEN DEFINITIE
Geweld: Het intentioneel aanwenden van of dreigen met fysieke of psychologische
macht of kracht, ten aanzien van zichzelf, een andere persoon of tegen een groep
of gemeenschap en wel zo dat er sprake is van een reële kans bestaat op het
toebrengen van kwetsuren, de dood, psychologische schade, een problematische
ontwikkeling of deprivatie
Agressie: gedrag waarbij iemand de bedoeling heeft om een andere persoon schade
te berokkenen; gedrag waarbij een persoon schade toebrengt aan materiaal of de
1
,psychische grenzen overschrijdt van zichzelf of een andere persoon. moeilijk
werkbaar want is een interpretatie
Grensoverschrijdend gedrag naar jezelf toe, is destructief gedrag dat gericht word
op de eigen persoon. Denk aan zelfverwonding, automutilatie en (poging tot)
zelfmoord, overmatig druggebruik, comadrinken, anorexia,…
Agressief, gewelddadig of grensoverschrijdend gedrag wordt gedefinieerd vanuit
het slachtoffer, om gehoor te geven aan zij die door niet-intentionele agressie
schade ondervinden.
1.3. ONZE KIJK OP AGRESSIE
4 uitgangspunten die ondersteuning kunnen bieden
1.3.1. UITGANGSPUNT 1: STRUCTURELE VEILIGHEID NAAST RELATIONELE
VEILIGHEID
Structurele veiligheid = alles wat samenhangt met procedures, afspraken,
flowcharts en geschreven of ongeschreven regels die in een organisatie gehanteerd
worden om de samenwerking te optimaliseren.
MAAR
Te veel regels leiden tot inefficiëntie ‘kunnen we al die regels waarmaken?’
Mensen hebben een andere visie op grenzen vertrekt vanuit eigen
waarden en normen
We vertrekken vanuit het belang van de ander!
Meerwaarde van regels
- Doel = grenzen aan geven; (wat kan/kan niet, wat mag je verwachten? Tot
waar kan je gaan?)
- Helpt om alles in goede banen te leiden;
- Veel discussies in teams vertrekken vanuit het feit dat mensen een andere
visie hebben op grenzen.
- Regels die niet goed doordacht zijn geven aanleiding tot conflict;
Als we in een professionele context praten over regels en afspreken, dat is het
belangrijk om te denken vanuit een professioneel referentiekader.
- Wat wil de cliënt en waar heeft hij ondersteuning nodig?
- We vertrekken dus vanuit het belang van de ander.
Een team dat professioneel nadenkt over regels geeft structurele
veiligheid brengt rust en duidelijkheid bij iedereen.
2
, 1.3.1.1. RELATIONELE VEILIGHEID: NOODZAAK VAN VERTROUWENSRELATIES
Veiligheid en verbinding vanuit vertrouwen
- De cliënt ervaart veiligheid wanneer hij merkt dat de hulpverlener
betrouwbaar en te vertrouwen is.
- Het is in die veiligheid dat hij kan groeien en zichzelf kan zijn.
- Wanneer we geleerd hebben dat mensen te vertrouwen zijn en dat
ruziemaken niet erg is dan is onze veerkracht op relationeel vlak groot en
kunnen we deze kleine tegenslagen makkelijk overwinnen.
- Mensen stellen zich vaak agressief op nadat ze veelvuldig gekwetst zijn, bij
fundamenteel wantrouwen.
1.3.2. UITGANGSPUNT 2: EEN BASISHOUDING VAN ‘ZORGDRAGENDE
BEGRENZING’
We moeten balans zoeken tussen aangeven van grenzen en het bieden van warme
en zorgende houding
Attributie = gedrag verklaren in termen van oorzaak en gevolg.
Interne attributie: oorzaak ligt bij het individu vb. dementie, temperament,
intelligentie, …
Externe attributie: oorzaak bij omstandigheden of omgeving vb. eenzaamheid,
armoede, onderwijs, cultuur, …
SLIDE 15 LES 2
Hoe we reageren kan 2 richtingen hebben:
We gaan begrip opbrengen, zorg dragen, praatje maken en onderzoekende houding
aannemen
of
We gaan vooral irritaties voelen, ons frustreren, misschien wel een sanctie opleggen
en die reactie van onszelf beïnvloed ons om nodige effect te hebben op agressor.
MAAR
(Te veel) zorgzaamheid verwenning, claimgedrag, symbiose (te afhankelijk)
3
, (Te veel) begrenzing kan gedragsproblemen veroorzaken, verstoorde binding,
kan verstikkend werken
1.3.3. UITGANGSPUNT 3: AGRESSIE IS ‘A X C’
Agressie en agressiviteit zijn in de eerste plaats een normaal en natuurlijk gegeven
(=basisemotie). Het is dus normaal dat we verschillend reageren op gebeurtenissen
in ons leven en tappen uit het vaatje emotie dat het meest gevuld is. Dat kunnen
we plaatsten onder de noemer : AANLEG (A)
Dan CONTEXT (C). Onderzoeken bevestigen dat de context waarin je opgroeit van
zeer groot belang is voor het welzijn en meer in het bijzonder de interacties in deze
context. De omgeving zorgt voor het gevoel van ‘veiligheid’ dat we ontwikkelen.
Het is deze omgeving die ons leert om te gaan met onze basisemoties
zoals agressie. Opvoedingsfiguren moeten ons leren onze gevoelens te
kanaliseren. Omgaan met agressieve emoties start al op prille leeftijd
Er is steeds een combinatie van aanleg en context!
Het is echter een positief gegeven dat de context zoveel invloed heeft, om de
eenvoudige reden dat wij zelf de omgeving mee kunnen vormgeven en dus impact
hebben op de regulatie van de agressieve gevoelens. Het zijn tenslotte wijzelf die
invloed hebben op ons team, onze leef-en werkruimte.
We hebben geen impact op de aanleg, maar wel op de context. Dat biedt
perspectief voor ieder die aan de slag gaat met agressie.
Maar er zijn nog een aantal voorwaarden die de kans op een goede interactie en
een gezonde ontwikkeling van het kind vergroten; sensitiviteit, responsiviteit,
warmte, oogcontact en fysieke aanwezigheid.
1.3.4. UITGANGSPUNT 4: AGRESSIE IS TAAL
Je leert als peuter fysieke agressie in te ruilen voor een gesprek. Wordt afgeleerd
of aangeleerd hoe het wel hoort te zijn.
VB. Jongen met ASS breekt zijn kamer af want hij krijgt zijn emotie niet onder
controle. hier kan het net iets moeilijker aangeleerd worden.
Aan de basis van agressief gedrag liggen angst, onzekerheid, onmacht, verdriet…
Men reageert met agressie op dat moment het onvermogen om het op een andere
manier te communiceren wat men wil uitdrukken.
1.4. BESLUIT: UITGANGSPUNTEN OM NAAR AGRESSIE TE KIJKEN
We kiezen voor een definitie die vertrekt vanuit het slachtoffer
4
