WC6 gezondheidspsychologie
DEEL 8: ZIEK ZIJN: PERCEPTIE EN
INTERPRETATIE VAN SYMPTOMEN EN REACTIE
DAAROP
8.1 WAARAAN MERKEN WE DAT WE ZIEK ZIJN?
Ziekte veroorzaakt veranderingen van de lichamelijke of geestelijke signalen en functies
die iemand zelf kan waarnemen of waar anderen hem op kunnen wijzen.
Terwijl sommige ziekten zichtbare symptomen hebben, bestaan anderen uit een
subjectief waargenomen geheel van lichamelijke en geestelijke reacties, zoals
misselijkheid, vermoeidheid en pijn
Radley (1994) maakt onderscheid tussen ‘lichamelijke verschijnselen’ en ‘symptomen
van ziekte’
Subjectief waargenomen geheel van lichamelijke en geestelijke reacties, vb.
misselijkheid, vermoeidheid, pijn (zichtbare ziekten)
Objectief waargenomen maar moet herkend en geïnterpreteerd worden, vb.
iemand moet bepalen of een verhoogde temperatuur symptomatisch is voor een
ziekte (bv griep) of eenvoudig een gevolg van lichamelijke uitputting of het gevolg
vis van een paar trappen lopen.
Maar er is grote variatie tussen individuen die aandacht besteden aan of melden van
signalen → Vanwaar deze grote variatie?
Mening van mensen over gezondheid wordt gevormd door hun gevoel van welzijn ,
eerdere ervaring met ziekte en door hun inzicht in medische kennis: ‘Mensen worden ziek
tegen een achtergrond van welzijn en opvattingen over goede en slechte gezondheid’
(Radley) Bv mensen met kanker, als die licht verkouden zijn gaan ze deze anders
verwoorden.
Radley merkt ook op dat de leven van mensen op ‘activiteiten zijn gebaseerd’ = D.w.z. op
dagelijkse activiteit of gedrag dat van het lichaam afhankelijk is
Instrumentele activiteiten ; zoals hard lopen om de bus te halen
Expressie activiteiten ; zoals in staat zijn er aantrekkelijk uit te zien
8.1.1 KWAAL OF ZIEKTE?
Cassell (1976) gebruikte het kwaal voor wat de patiënt voelt als hij naar de dokter gaat .
D.w.z. de ervaring van zich niet helemaal goed voelen in vgl met de normale toestand.
Zich ziek voelen impliceert geen identificeerbare ziekte en vice versa.
door een diagnose, medicijnen en behandeling voor te schrijven = markeren van
artsen de binnenkomst in gezondheidszorg
Hoe weet men dat men ziek is? Drie fasen van reactie :
o Waarnemen van symptomen zorgen dat je u symptomen gaat waarnemen
en daarmee aan de slag gaan
o Symptomen als ziekte interpreteren
1
, WC6 gezondheidspsychologie
o Actie plannen en ondernemen
8.2 SYMPTOMEN WAARNEMEN
Mensen hebben stereotype ideeën over wie bepaalde ziekten ‘’krijgt’’ en hierdoor is de
perceptie van en de reactie op aanvankelijke symptomen beïnvloedbaar.
Mensen merken interne prikkels meestal niet op als hun omgeving voldoende afleiding
biedt. De omgeving heeft een slechte invloed op het onderdrukken of uiten van
lichamelijke signalen.
PENNEBAKER & SKELTON (1981):
studenten vertonen gemiddeld 17 verschillende symptomen per maand, maar
toch wordt er weinig medische hulp ingeroepen
Redenen: kortstondigheid symptomen, eigen beoordeling of symptomen op ziekte
wijzen niet accuraat
MODELLEN VAN SYMPTOOMPERCEPTIE
Attentionele model (PENNEBAKER, 1982)
o concurrentie om aandacht van verschillende prikkels, al dan niet opmerken
afhankelijk van de context
Cognitief perceptuele model (CIOFFI, 1991)
2
DEEL 8: ZIEK ZIJN: PERCEPTIE EN
INTERPRETATIE VAN SYMPTOMEN EN REACTIE
DAAROP
8.1 WAARAAN MERKEN WE DAT WE ZIEK ZIJN?
Ziekte veroorzaakt veranderingen van de lichamelijke of geestelijke signalen en functies
die iemand zelf kan waarnemen of waar anderen hem op kunnen wijzen.
Terwijl sommige ziekten zichtbare symptomen hebben, bestaan anderen uit een
subjectief waargenomen geheel van lichamelijke en geestelijke reacties, zoals
misselijkheid, vermoeidheid en pijn
Radley (1994) maakt onderscheid tussen ‘lichamelijke verschijnselen’ en ‘symptomen
van ziekte’
Subjectief waargenomen geheel van lichamelijke en geestelijke reacties, vb.
misselijkheid, vermoeidheid, pijn (zichtbare ziekten)
Objectief waargenomen maar moet herkend en geïnterpreteerd worden, vb.
iemand moet bepalen of een verhoogde temperatuur symptomatisch is voor een
ziekte (bv griep) of eenvoudig een gevolg van lichamelijke uitputting of het gevolg
vis van een paar trappen lopen.
Maar er is grote variatie tussen individuen die aandacht besteden aan of melden van
signalen → Vanwaar deze grote variatie?
Mening van mensen over gezondheid wordt gevormd door hun gevoel van welzijn ,
eerdere ervaring met ziekte en door hun inzicht in medische kennis: ‘Mensen worden ziek
tegen een achtergrond van welzijn en opvattingen over goede en slechte gezondheid’
(Radley) Bv mensen met kanker, als die licht verkouden zijn gaan ze deze anders
verwoorden.
Radley merkt ook op dat de leven van mensen op ‘activiteiten zijn gebaseerd’ = D.w.z. op
dagelijkse activiteit of gedrag dat van het lichaam afhankelijk is
Instrumentele activiteiten ; zoals hard lopen om de bus te halen
Expressie activiteiten ; zoals in staat zijn er aantrekkelijk uit te zien
8.1.1 KWAAL OF ZIEKTE?
Cassell (1976) gebruikte het kwaal voor wat de patiënt voelt als hij naar de dokter gaat .
D.w.z. de ervaring van zich niet helemaal goed voelen in vgl met de normale toestand.
Zich ziek voelen impliceert geen identificeerbare ziekte en vice versa.
door een diagnose, medicijnen en behandeling voor te schrijven = markeren van
artsen de binnenkomst in gezondheidszorg
Hoe weet men dat men ziek is? Drie fasen van reactie :
o Waarnemen van symptomen zorgen dat je u symptomen gaat waarnemen
en daarmee aan de slag gaan
o Symptomen als ziekte interpreteren
1
, WC6 gezondheidspsychologie
o Actie plannen en ondernemen
8.2 SYMPTOMEN WAARNEMEN
Mensen hebben stereotype ideeën over wie bepaalde ziekten ‘’krijgt’’ en hierdoor is de
perceptie van en de reactie op aanvankelijke symptomen beïnvloedbaar.
Mensen merken interne prikkels meestal niet op als hun omgeving voldoende afleiding
biedt. De omgeving heeft een slechte invloed op het onderdrukken of uiten van
lichamelijke signalen.
PENNEBAKER & SKELTON (1981):
studenten vertonen gemiddeld 17 verschillende symptomen per maand, maar
toch wordt er weinig medische hulp ingeroepen
Redenen: kortstondigheid symptomen, eigen beoordeling of symptomen op ziekte
wijzen niet accuraat
MODELLEN VAN SYMPTOOMPERCEPTIE
Attentionele model (PENNEBAKER, 1982)
o concurrentie om aandacht van verschillende prikkels, al dan niet opmerken
afhankelijk van de context
Cognitief perceptuele model (CIOFFI, 1991)
2
