DEEL 3: ONGEZOND GEDRAG
3.1 WAT IS GEZONDHEIDSBEVORDEREND GEDRAG?
3 definities van gezond gedrag:
1. Kasl & Cobb (1966): "Elke activiteit die iemand die zichzelf als gezond
beschouwt, onderneemt met het doel ziekte te voorkomen of te ontdekken in een
stadium waarin deze nog geen symptomen veroorzaakt"
2. Harris en Guten (1979): "Gedrag dat wordt vertoond door een individu,
ongeacht zijn/haar subjectief ervaren gezondheidstoestand, met het doel zijn/haar
gezondheid te beschermen, te bevorderen of in stand te houden"
- Bij deze 2 definities maakt men de veronderstelling dat gedrag gemotiveerd
wordt door het streven naar gezondheid (want bij bvb sporten is de reden soms
niet enkel ziektepreventie, maar ook uiterlijk,….)
3. Matarazzo (1984): "Gedragsmatige immunogenen: gedragingen die de
gezondheid bevorderen" - Maakt onderscheid tussen:
Gedragsmatige pathogenen (schadelijk)
Gedragsmatige immunogenen (bevorderend)
Om op zoek te gaan naar verbanden tussen gedrag en gezondheid zijn longitudinale
studies nodig.
- Epidemiologisch onderzoek van Alameda County: Gegevens tussen volwassenen
waardoor belangrijke factoren over gezondheid en levensduur aan het licht kwamen.
Deze 7 factoren: ‘7 van Alameda’
7 -8 uur slapen
Niet roken
Niet meer dan 2 alcoholische drankjes per dag
Regelmatig bewegen
Niet eten tussen maaltijden door
Ontbijten
Niet meer dan 10% overgewicht
3.1.1 ONGEZONDGEDRAG
WHO lanceert het World Health Report: volgde een grootschalig en wereldwijd
onderzoek naar de gezondheidsrisico’s. WHO definieert gezondheidsrisico’s als: een
factor die de kans op een nadelig gezondheidsresultaat verhoogt. Ze stelden 8
gemeenschappelijke risico’s op:
Alcohol
Tabak
Hoge bloeddruk
Hoge bloedsuiker
Hoge queteletindex
Hoog cholesterol
Weinig groenten of fruit
Weinig beweging
1
,In combinatie zijn deze factoren verantwoordelijk voor meer dan 3/4e van de ischemische
aandoeningen: de belangrijkste doodsoorzaak. Deze risicofactoren verschillen wel per
land.
Focus op aandoeningen in hoge inkomstlanden: Voornamelijk ongezonde gedragingen
Hart en vaatziekten
Kanker
Herseninfarct
Longontsteking
HIV/aids
Focus op aandoeningen in lage inkomstlanden: Voornamelijk weinig proper water,
kinderverwaarlozing, slechte sanitaire voorzieningen
Kinderverwaarlozing
Gebrek aan schoon water
Slechte sanitaire voorzieningen
Slechte hygiëne
3.2 ROKEN, DRINKEN EN HET GEBRUIK VAN ILLEGALE DRUGS
figuur: het verlies aan
levensjaren dat het gevolg is
van eigen gedrag
gerelateerde aandoeningen.
De gegevens hebben
betrekking op de DALY’s
(disability-adjusted life years).
2
,- DALY’s: zijn het aantal jaren dat zijn verloren gegaan door ziekte of beperkingen en
vroegtijdig overlijden (mortaliteit en morbiditeit worden hier gecombineerd).
- 'Quality-Adjusted Life Years' (QALYs), daarentegen, reflecteren de gezondheid binnen
één individu uitgedrukt in
kwaliteit en lengte van leven.
3.2.1. PREVALENTIE VAN
ROKEN, DRINKEN EN HET GEBRUIK VAN ILLEGALE DRUGS
ROKEN
Naast cafeïne en alcohol de meest gebruikte psychoactieve stof.
PREVALENTIECIJFERS IN BELGIË:
- Gebruik van sigaretten is zowel bij scholieren als bij volwassenen sterk afgenomen.
POSITIEVE GEVOLGEN VAN HET AFNEMEND ROOKGEDRAG:
- Aantal nieuwe gevallen van longkanker daalt al sinds de jaren 80
- Significante daling van de leeftijdsspecifieke mortaliteit van ex-rokers in
vergelijking met mensen die nog steeds roken
GEGEVENS OVER ROKEN:
- Gemiddelde leeftijd voor het eerst volledige sigaret: 16,6 jaar
- Gemiddelde leeftijd voor dagelijks roken: 18,3 jaar
- 19,2% van de rokers begint dagelijks roken vóór 16 jaar
- 48,4% begint tussen 16 en 18 jaar
- 19,2% begint tussen 18 en 21 jaar
- 87,3% van dagelijkse rokers begint vóór 22 jaar
Preventie cijfers in België (figuur kennen):
3
, Prevalentiecijfers dagelijks roken in België:
mannen roken op bepaalde
leeftijden veel meer dan vrouwen
dit verschil merk je het meest
tussen 25-44 jaar
Start met roken: (dus meer inzetten op preventie bij jongeren!)
SES en rookgedrag:
4
3.1 WAT IS GEZONDHEIDSBEVORDEREND GEDRAG?
3 definities van gezond gedrag:
1. Kasl & Cobb (1966): "Elke activiteit die iemand die zichzelf als gezond
beschouwt, onderneemt met het doel ziekte te voorkomen of te ontdekken in een
stadium waarin deze nog geen symptomen veroorzaakt"
2. Harris en Guten (1979): "Gedrag dat wordt vertoond door een individu,
ongeacht zijn/haar subjectief ervaren gezondheidstoestand, met het doel zijn/haar
gezondheid te beschermen, te bevorderen of in stand te houden"
- Bij deze 2 definities maakt men de veronderstelling dat gedrag gemotiveerd
wordt door het streven naar gezondheid (want bij bvb sporten is de reden soms
niet enkel ziektepreventie, maar ook uiterlijk,….)
3. Matarazzo (1984): "Gedragsmatige immunogenen: gedragingen die de
gezondheid bevorderen" - Maakt onderscheid tussen:
Gedragsmatige pathogenen (schadelijk)
Gedragsmatige immunogenen (bevorderend)
Om op zoek te gaan naar verbanden tussen gedrag en gezondheid zijn longitudinale
studies nodig.
- Epidemiologisch onderzoek van Alameda County: Gegevens tussen volwassenen
waardoor belangrijke factoren over gezondheid en levensduur aan het licht kwamen.
Deze 7 factoren: ‘7 van Alameda’
7 -8 uur slapen
Niet roken
Niet meer dan 2 alcoholische drankjes per dag
Regelmatig bewegen
Niet eten tussen maaltijden door
Ontbijten
Niet meer dan 10% overgewicht
3.1.1 ONGEZONDGEDRAG
WHO lanceert het World Health Report: volgde een grootschalig en wereldwijd
onderzoek naar de gezondheidsrisico’s. WHO definieert gezondheidsrisico’s als: een
factor die de kans op een nadelig gezondheidsresultaat verhoogt. Ze stelden 8
gemeenschappelijke risico’s op:
Alcohol
Tabak
Hoge bloeddruk
Hoge bloedsuiker
Hoge queteletindex
Hoog cholesterol
Weinig groenten of fruit
Weinig beweging
1
,In combinatie zijn deze factoren verantwoordelijk voor meer dan 3/4e van de ischemische
aandoeningen: de belangrijkste doodsoorzaak. Deze risicofactoren verschillen wel per
land.
Focus op aandoeningen in hoge inkomstlanden: Voornamelijk ongezonde gedragingen
Hart en vaatziekten
Kanker
Herseninfarct
Longontsteking
HIV/aids
Focus op aandoeningen in lage inkomstlanden: Voornamelijk weinig proper water,
kinderverwaarlozing, slechte sanitaire voorzieningen
Kinderverwaarlozing
Gebrek aan schoon water
Slechte sanitaire voorzieningen
Slechte hygiëne
3.2 ROKEN, DRINKEN EN HET GEBRUIK VAN ILLEGALE DRUGS
figuur: het verlies aan
levensjaren dat het gevolg is
van eigen gedrag
gerelateerde aandoeningen.
De gegevens hebben
betrekking op de DALY’s
(disability-adjusted life years).
2
,- DALY’s: zijn het aantal jaren dat zijn verloren gegaan door ziekte of beperkingen en
vroegtijdig overlijden (mortaliteit en morbiditeit worden hier gecombineerd).
- 'Quality-Adjusted Life Years' (QALYs), daarentegen, reflecteren de gezondheid binnen
één individu uitgedrukt in
kwaliteit en lengte van leven.
3.2.1. PREVALENTIE VAN
ROKEN, DRINKEN EN HET GEBRUIK VAN ILLEGALE DRUGS
ROKEN
Naast cafeïne en alcohol de meest gebruikte psychoactieve stof.
PREVALENTIECIJFERS IN BELGIË:
- Gebruik van sigaretten is zowel bij scholieren als bij volwassenen sterk afgenomen.
POSITIEVE GEVOLGEN VAN HET AFNEMEND ROOKGEDRAG:
- Aantal nieuwe gevallen van longkanker daalt al sinds de jaren 80
- Significante daling van de leeftijdsspecifieke mortaliteit van ex-rokers in
vergelijking met mensen die nog steeds roken
GEGEVENS OVER ROKEN:
- Gemiddelde leeftijd voor het eerst volledige sigaret: 16,6 jaar
- Gemiddelde leeftijd voor dagelijks roken: 18,3 jaar
- 19,2% van de rokers begint dagelijks roken vóór 16 jaar
- 48,4% begint tussen 16 en 18 jaar
- 19,2% begint tussen 18 en 21 jaar
- 87,3% van dagelijkse rokers begint vóór 22 jaar
Preventie cijfers in België (figuur kennen):
3
, Prevalentiecijfers dagelijks roken in België:
mannen roken op bepaalde
leeftijden veel meer dan vrouwen
dit verschil merk je het meest
tussen 25-44 jaar
Start met roken: (dus meer inzetten op preventie bij jongeren!)
SES en rookgedrag:
4
