Inleiding tot het recht
Deel 1: algemene inleiding tot het recht
1. Recht: begripsomschrijving
Recht = meerduidig begrip
Onderscheid: objectief & subjectief recht
1.1 Objectief recht
Objectief recht: geheel van gedragsregels die afdwingbaar zijn gesteld en gesanctioneerd
kunnen worden door de overheid
1.1.1 Gedragsregels
Gedragsregels: voorschriften die worden opgelegd om ons gedrag in een bepaalde richting te
sturen, wat anders kan maar niet anders mag
Vb: je kan door het rood licht rijden, maar je mag niet
Indicatieve regels: regels die de werkelijkheid beschrijven zoals ze zijn en wat nooit anders kan
zijn
Vb: 1+1=2
1.1.2 Afdwingbaar gesteld door de overheid
Alle rechtsregels zijn gedragsregels, maar niet alle gedragsregels zijn rechtsregels
Afdwingbaarheid: aanwezigheid van technieken, sancties waarmee de naleving van de
gedragsregels wordt gewaarborgd
Alle rechtsregels zijn afdwingbare regels, maar niet alle afdwingbare regels zijn rechtsregels
Sprake van recht => naleving van gedragsregels afgedwongen wordt door de overheid
OPMERKINGEN:
- Niet noodzakelijk dat rechtsregels per se worden uitgevaardigd door de overheid
- Sanctie is niet hetzelfde als straf
o Straf: gevangenisstraf/ boete
o Sanctie: schadevergoeding
- Sommige gedragsregels zijn zowel morele regels als rechtsregels
- Hulpregels: rechtsregels die niet afdwingbaar lijken, maar pas afdwingbaar zijn als je ze
samen leest met andere regels (vb regels waar een bepaald begrip wordt gedefineerd)
1.1.3 Het doel van het (objectief) recht
Doel = orde & rechtszekerheid brengen in de maatschappij:
- Orde: zonder rechtsregels is er chaos
- Rechtszekerheid: door deze rechtsregels weten mensen beter waar ze aan toe zijn
1.2 Subjectief recht
Subjectief recht: door het objectief recht erkende aanspraak, bevoegdheid of macht die een
persoon heeft om iets te doen, te laten, te krijgen of te eisen
1
, Inleiding tot het recht
- Sommige enkel van toepassing op personen of groepen personen die aan bepaalde
voorwaarden voldoen
- Van toepassing op iedereen zonder enige voorwaarden => mensenrechten/
grondrechten/ fundamentele rechten
2. De bronnen van het (objectief) recht
- Wetgeving in ruime zin
- De gewoonte
- De algemene rechtsbeginselen
- De rechtspraak
- De rechtsleer
- Sommige private regelgeving
2.1 De wetgeving in ruime zin
2.1.1 Omschrijving
- Federale wetten: wetgeving gestemd door het federale parlement, dragen in hun titel
het woord wet
- Decreten en ordonnanties: wetgeving gestemd door de deelstaatparlementen in ons
land
- Beslissingen van uitvoerende macht: KB, MB, besluiten van gemeenschaps- of
gewestregering, gemeentelijke en provinciale verordeningen
Hiërarchische verhouding:
- GW & internationale normen
- Federale wetten, decreten en ordonnanties
- KB, MB en besluiten van gemeenschaps- en gewestregeringen
- Provinciale verordeningen
- Gemeentelijke verordeningen
Lagere wetten mogen niet in strijd zijn met hogere wetten, is dit het geval dan pas je de hoogste
norm toe.
2.1.2 Waar vind je wetgeving?
ð Gepubliceerd in Belgische staatsblad
ð Geconsolideerde wetgeving = www.belgielex.be
2.2 De gewoonte
Rechtsgewoonten: gevestigde, ongeschreven gebruiken die door de gemeenschap als
bindende rechtsregels wordt beschouwd
2.3 De algemene rechtsbeginselen
Algemene rechtsbeginselen: ongeschreven gedragsregels die op een bepaald moment
essentieel worden geacht voor de samenleving
2.4 De rechtspraak
Rechtspraak: geheel van rechterlijke uitspraken, vonnissen van de rechtbanken, arresten van
de hoven, uitspraken van de andere rechtscolleges over de geschillen die hen worden opgelegd
Uitspraak rechter = alleen bindend voor de partijen die bij de rechtszaak betrokken zijn
2
, Inleiding tot het recht
Rechterlijke uitspraken worden vaak gevolgd door lagere rechtbanken als ze moeten oordelen
over een gelijkaardig conflict
Rechtspraak = gezaghebbende bron
Rechterlijke uitspraken = belangrijke aanvulling op de wet wanneer de wet onvolledig/
onduidelijk is
2.5 De rechtsleer
Rechtsleer: geheel van de publicaties waarin rechtsgeleerden hun opvattingen over het recht
meedelen (= gezaghebbende rechtsbron = grote invloed hebben op uitoefenen van wetgeving en
de rechters)
2.6 Private regelgeving
ð Private personen kunnen rechtsregels tot stand brengen
ð Overeenkomsten tussen 2 partijen zijn bindend voor deze partijen
ð Deze niet nageleefd? Worden afgedwongen door de overheid
3. De indeling van het (objectief) recht
3.1 De klassieke indeling in publiekrecht en privaatrecht
3.1.1 Het publiekrecht
Publiek recht: regelt de organisatie en de werking van de overheid en de relatie van de overheid
met de burgers
Verschillende rechtstakken:
- Grondwettelijk recht: bevat fundamentele regels van het publiekrecht:
o Belangrijke regels over inrichting en werking van de verschillende staatsmachten
o Fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
- Bestuursrecht/ administratief recht: regelt de werking en de structuur van de organen
van de UM, voor zover dit niet geregeld is door het staatsrecht
- Strafrecht: beschrijft welke misdrijven er zijn en met welke straffen ze worden
aangepakt
- Fiscaal recht: geheel van regels met betrekking tot het heffen en innen van belastingen
- Gerechtelijk recht/ procesrecht: regels mbt
o Organisatie, bevoegdheid en de werking van de rechtscolleges
o Verloop van gerechtelijke procedure
o Rechtsmiddelen die tegen een rechterlijke uitspraak kunnen worden aangewend
o Uitvoering van rechterlijke uitspraken
3.1.2 Het privaatrecht
Privaat recht: regelt de verhoudingen tussen burgers onderling
Verschillende rechtstakken:
- Burgerlijk recht: regels die gelden voor alle burgers, zonder onderscheid van stand en
beroep
- Personenrecht: wie rechten en plichten kan hebben
- Familierecht: regelen van huwelijk, echtscheidingen, adoptie…
- Huwelijksvermogensrecht: verhouding tussen gehuwden op vlak van vermogen
3
, Inleiding tot het recht
- Overeenkomstenrecht: verhoudingen die ontstaan obv een overeenkomst
- Aansprakelijkheidsrecht: verhoudingen die ontstaan obv een schadeveroorzakend
gedrag
- Zakenrecht: rechten die burgers kunnen laten gelden tov allerhande soorten goederen
- Erfrecht: erfrechtelijke verhouding tussen erflater en erfgenaam
Belangrijkste bron van burgerlijk recht = burgerlijk wetboek (BW), terug te vinden in afzonderlijke
wetteksten
3.1.3 Gemengde rechtstakken
= 2-deling van publiek -en privaatrecht
Verschillende rechtstakken:
- Arbeidsrecht: regelt de arbeidsverhoudingen tussen werkgevers en werknemers
- Socialezekerheidsrecht: regelt de verschillende sociale voorzieningen
3.2 Indeling op basis van de normerende waarde van de rechtsregels
3.2.1 Aanvullend recht
Aanvullend recht: recht waarvan je mag afwijken op voorwaarde dat de partijen een andere
regeling hebben getroffen
Vb wettelijk huwelijksvermogenstelsel
ð Als je trouwt heb je 3 vermogens (je eigen vermogen, vermogen van jullie beide,
vermogen van de partner), als je hier niet mee akkoord bent kun je naar de notaris gaan
om jullie voorstel te regelen
Herkenning: behalve wanneer ander overeengekomen is, indien dit recht hen niet is ontzegd…
3.2.2 Dwingend recht
Dwingend recht: regels waarvan men nooit kan van afwijken, moeten steeds worden nageleefd
- Het dwingend recht van openbare orde: kan worden gesanctioneerd met absolute
nietigheid
o Kan door iedereen worden ingeroepen
- Het dwingend recht van niet openbare orde: kan worden gesanctioneerd met relatieve
nietigheid
o Kan niet door iedereen worden ingeroepen, enkel door de persoon die door de
rechtsregel beschermd wordt
4. Rechtsfeiten (met inbegrip van rechtshandelingen)
Rechtsfeiten: gebeurtenissen, handelingen, situaties waar juridische gevolgen aan gekoppeld
worden
(Blote) feiten: feiten zonder juridische gevolgen
Onderverdeling rechtsfeiten:
- Rechtsfeiten die geen menselijk handelen zijn, maar die ons eerder overkomen
- Rechtsfeiten die uit een menselijk handelen bestaan
o Rechtshandelingen: menselijke handelen die we maken met juridische
gevolgen en deze gevolgen zijn gewild
o Feitelijke handelingen: juridische gevolgen zonder dat we die gevolgen wouden
4
Deel 1: algemene inleiding tot het recht
1. Recht: begripsomschrijving
Recht = meerduidig begrip
Onderscheid: objectief & subjectief recht
1.1 Objectief recht
Objectief recht: geheel van gedragsregels die afdwingbaar zijn gesteld en gesanctioneerd
kunnen worden door de overheid
1.1.1 Gedragsregels
Gedragsregels: voorschriften die worden opgelegd om ons gedrag in een bepaalde richting te
sturen, wat anders kan maar niet anders mag
Vb: je kan door het rood licht rijden, maar je mag niet
Indicatieve regels: regels die de werkelijkheid beschrijven zoals ze zijn en wat nooit anders kan
zijn
Vb: 1+1=2
1.1.2 Afdwingbaar gesteld door de overheid
Alle rechtsregels zijn gedragsregels, maar niet alle gedragsregels zijn rechtsregels
Afdwingbaarheid: aanwezigheid van technieken, sancties waarmee de naleving van de
gedragsregels wordt gewaarborgd
Alle rechtsregels zijn afdwingbare regels, maar niet alle afdwingbare regels zijn rechtsregels
Sprake van recht => naleving van gedragsregels afgedwongen wordt door de overheid
OPMERKINGEN:
- Niet noodzakelijk dat rechtsregels per se worden uitgevaardigd door de overheid
- Sanctie is niet hetzelfde als straf
o Straf: gevangenisstraf/ boete
o Sanctie: schadevergoeding
- Sommige gedragsregels zijn zowel morele regels als rechtsregels
- Hulpregels: rechtsregels die niet afdwingbaar lijken, maar pas afdwingbaar zijn als je ze
samen leest met andere regels (vb regels waar een bepaald begrip wordt gedefineerd)
1.1.3 Het doel van het (objectief) recht
Doel = orde & rechtszekerheid brengen in de maatschappij:
- Orde: zonder rechtsregels is er chaos
- Rechtszekerheid: door deze rechtsregels weten mensen beter waar ze aan toe zijn
1.2 Subjectief recht
Subjectief recht: door het objectief recht erkende aanspraak, bevoegdheid of macht die een
persoon heeft om iets te doen, te laten, te krijgen of te eisen
1
, Inleiding tot het recht
- Sommige enkel van toepassing op personen of groepen personen die aan bepaalde
voorwaarden voldoen
- Van toepassing op iedereen zonder enige voorwaarden => mensenrechten/
grondrechten/ fundamentele rechten
2. De bronnen van het (objectief) recht
- Wetgeving in ruime zin
- De gewoonte
- De algemene rechtsbeginselen
- De rechtspraak
- De rechtsleer
- Sommige private regelgeving
2.1 De wetgeving in ruime zin
2.1.1 Omschrijving
- Federale wetten: wetgeving gestemd door het federale parlement, dragen in hun titel
het woord wet
- Decreten en ordonnanties: wetgeving gestemd door de deelstaatparlementen in ons
land
- Beslissingen van uitvoerende macht: KB, MB, besluiten van gemeenschaps- of
gewestregering, gemeentelijke en provinciale verordeningen
Hiërarchische verhouding:
- GW & internationale normen
- Federale wetten, decreten en ordonnanties
- KB, MB en besluiten van gemeenschaps- en gewestregeringen
- Provinciale verordeningen
- Gemeentelijke verordeningen
Lagere wetten mogen niet in strijd zijn met hogere wetten, is dit het geval dan pas je de hoogste
norm toe.
2.1.2 Waar vind je wetgeving?
ð Gepubliceerd in Belgische staatsblad
ð Geconsolideerde wetgeving = www.belgielex.be
2.2 De gewoonte
Rechtsgewoonten: gevestigde, ongeschreven gebruiken die door de gemeenschap als
bindende rechtsregels wordt beschouwd
2.3 De algemene rechtsbeginselen
Algemene rechtsbeginselen: ongeschreven gedragsregels die op een bepaald moment
essentieel worden geacht voor de samenleving
2.4 De rechtspraak
Rechtspraak: geheel van rechterlijke uitspraken, vonnissen van de rechtbanken, arresten van
de hoven, uitspraken van de andere rechtscolleges over de geschillen die hen worden opgelegd
Uitspraak rechter = alleen bindend voor de partijen die bij de rechtszaak betrokken zijn
2
, Inleiding tot het recht
Rechterlijke uitspraken worden vaak gevolgd door lagere rechtbanken als ze moeten oordelen
over een gelijkaardig conflict
Rechtspraak = gezaghebbende bron
Rechterlijke uitspraken = belangrijke aanvulling op de wet wanneer de wet onvolledig/
onduidelijk is
2.5 De rechtsleer
Rechtsleer: geheel van de publicaties waarin rechtsgeleerden hun opvattingen over het recht
meedelen (= gezaghebbende rechtsbron = grote invloed hebben op uitoefenen van wetgeving en
de rechters)
2.6 Private regelgeving
ð Private personen kunnen rechtsregels tot stand brengen
ð Overeenkomsten tussen 2 partijen zijn bindend voor deze partijen
ð Deze niet nageleefd? Worden afgedwongen door de overheid
3. De indeling van het (objectief) recht
3.1 De klassieke indeling in publiekrecht en privaatrecht
3.1.1 Het publiekrecht
Publiek recht: regelt de organisatie en de werking van de overheid en de relatie van de overheid
met de burgers
Verschillende rechtstakken:
- Grondwettelijk recht: bevat fundamentele regels van het publiekrecht:
o Belangrijke regels over inrichting en werking van de verschillende staatsmachten
o Fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
- Bestuursrecht/ administratief recht: regelt de werking en de structuur van de organen
van de UM, voor zover dit niet geregeld is door het staatsrecht
- Strafrecht: beschrijft welke misdrijven er zijn en met welke straffen ze worden
aangepakt
- Fiscaal recht: geheel van regels met betrekking tot het heffen en innen van belastingen
- Gerechtelijk recht/ procesrecht: regels mbt
o Organisatie, bevoegdheid en de werking van de rechtscolleges
o Verloop van gerechtelijke procedure
o Rechtsmiddelen die tegen een rechterlijke uitspraak kunnen worden aangewend
o Uitvoering van rechterlijke uitspraken
3.1.2 Het privaatrecht
Privaat recht: regelt de verhoudingen tussen burgers onderling
Verschillende rechtstakken:
- Burgerlijk recht: regels die gelden voor alle burgers, zonder onderscheid van stand en
beroep
- Personenrecht: wie rechten en plichten kan hebben
- Familierecht: regelen van huwelijk, echtscheidingen, adoptie…
- Huwelijksvermogensrecht: verhouding tussen gehuwden op vlak van vermogen
3
, Inleiding tot het recht
- Overeenkomstenrecht: verhoudingen die ontstaan obv een overeenkomst
- Aansprakelijkheidsrecht: verhoudingen die ontstaan obv een schadeveroorzakend
gedrag
- Zakenrecht: rechten die burgers kunnen laten gelden tov allerhande soorten goederen
- Erfrecht: erfrechtelijke verhouding tussen erflater en erfgenaam
Belangrijkste bron van burgerlijk recht = burgerlijk wetboek (BW), terug te vinden in afzonderlijke
wetteksten
3.1.3 Gemengde rechtstakken
= 2-deling van publiek -en privaatrecht
Verschillende rechtstakken:
- Arbeidsrecht: regelt de arbeidsverhoudingen tussen werkgevers en werknemers
- Socialezekerheidsrecht: regelt de verschillende sociale voorzieningen
3.2 Indeling op basis van de normerende waarde van de rechtsregels
3.2.1 Aanvullend recht
Aanvullend recht: recht waarvan je mag afwijken op voorwaarde dat de partijen een andere
regeling hebben getroffen
Vb wettelijk huwelijksvermogenstelsel
ð Als je trouwt heb je 3 vermogens (je eigen vermogen, vermogen van jullie beide,
vermogen van de partner), als je hier niet mee akkoord bent kun je naar de notaris gaan
om jullie voorstel te regelen
Herkenning: behalve wanneer ander overeengekomen is, indien dit recht hen niet is ontzegd…
3.2.2 Dwingend recht
Dwingend recht: regels waarvan men nooit kan van afwijken, moeten steeds worden nageleefd
- Het dwingend recht van openbare orde: kan worden gesanctioneerd met absolute
nietigheid
o Kan door iedereen worden ingeroepen
- Het dwingend recht van niet openbare orde: kan worden gesanctioneerd met relatieve
nietigheid
o Kan niet door iedereen worden ingeroepen, enkel door de persoon die door de
rechtsregel beschermd wordt
4. Rechtsfeiten (met inbegrip van rechtshandelingen)
Rechtsfeiten: gebeurtenissen, handelingen, situaties waar juridische gevolgen aan gekoppeld
worden
(Blote) feiten: feiten zonder juridische gevolgen
Onderverdeling rechtsfeiten:
- Rechtsfeiten die geen menselijk handelen zijn, maar die ons eerder overkomen
- Rechtsfeiten die uit een menselijk handelen bestaan
o Rechtshandelingen: menselijke handelen die we maken met juridische
gevolgen en deze gevolgen zijn gewild
o Feitelijke handelingen: juridische gevolgen zonder dat we die gevolgen wouden
4
