1
SMV VOLKENRECHT
Prof. Aleydis Nissen
Wat te kennen bij arresten die geen key arresten zijn?
- Nog steeds de leerstukken kennen die Henriksen uitlegt
- Zonder de referenties naar de arresten te kunnen geven
- Bijv. ‘ICJ rechtspraak zegt…’ volstaat
Wat te kennen van keyarresten:
- de rechtbank of andere instelling (Bijv. ICJ, ECHR, WTO DSB),
- de naam (of gangbare naam)
- de partijen (indien van toepassing)
- relevante leerstukken besproken in broodtekst door Henriksen
Les 1: fundamenten & structuren van het internationaal recht:
01.Introductie:
- Volkenrecht = internationaal publiekrecht = internationaal recht = houdt zich
bezig met juridische problemen die betrekking hebben op meerdere staten =
het rechtsstelsel dat de onderlinge relaties tussen soevereine staten regelt en
hun rechten en plichten ten opzichte van elkaar (ook individuen hebben
rechten door het internationaal recht)
VS.
Internationaal privaatrecht = verteld welk nationaal recht er toegepast moet
worden in een concreet geschil = nationale wetten die privaatrechtelijke
betrekkingen met buitenlandse elementen regelen omdat er dan een ‘conflict
of law’ optreedt
- Internationaal recht:
o Bevat geen trias politica, wel internationale rechtbanken
o = gedecentraliseerd anarchistisch rechtssysteem -> staten proberen
samen te bestaan -> rechtssubjecten moeten zelf het recht maken,
interpreteren en toepassen
o = reflectie van de samenleving waarvoor het geld -> het weerspiegelt
de globalisatie en de specialisatie die de huidige samenleving kenmerkt
o Biedt een doeltreffend systeem van internationale regels & beschermt
en brengt staten, bedrijven en individuen samen
o Staten werken samen om zo aan juridische oplossingen te werken voor
problemen met betrekking tot beide staten (wederzijds vertrouwen is
hierbij van belang -> dit vertrouwen is aan het verdwijnen + steeds
meer competitie)
o Gekenmerkt door 2 ‘shocks’:
Covid pandemie
Rusland valt Oekraïne binnen = ook aanval op internationaal
recht
,2
02.Korte geschiedenis & eigentijdse kritieken
- Vroege sporen van internationaal recht
o Verschillende culturen en communities interageren al millenia met
elkaar en komen met elkaar in contact (er waren wederzijdse
verwachten die als de eerste sporen van internationaal recht worden
beschouwd) => dit zorgde ervoor dat er een behoefte kwam aan
regels, zekerheid en voorspelbaarheid
o Het modern internationaal recht heeft wortels in Europa (15de – 16de
eeuw):
Late middeleeuwen waren gekenmerkt door verschillende levels
van allianties, rechten, obligaties, universele politieke en
culturele krachten van Heilig Roomse Rijk en Katholieke Kerk
Paus had grote invloed op verschillende koninkrijkjes in deze
periode
Deze periode ook gekenmerkt door 2 transnationale krachten:
start van ideeën over de normatieve ordening van de wereld:
o Natuurrecht (jus naturale) = tijdloze
allesomvattende verzameling van ideeën over het
natuurlijke en sociale leven in het universum,
gericht op:
Individuen en hun relaties tot de wereld
Staten
o Jus gentium = een wet van mensen/volken en dus
ondergeschikt aan het natuurrecht, die soms
eenvoudigweg wordt gezien als een afgeleide
daarvan
Ondanks dat het internationaal recht nog niet bestond, werden
er wel al op dagdagelijkse basis juridische obligaties, contracten
en andere vormen van overeenkomsten gesloten
Francisco de Vitoria (15de – 16de eeuw) -> tijd van kolonialisme,
vroeg zich af of het wel oke was dat zoveel volkeren waren
veroverd:
o Spaanse Dominicaanse professor
o Beroemde lezingen (lectures) : De Indis (inheemse
volkeren) et De lure Belli (1532)
o Inheemse bevolkingen = deel van menselijke
samenleving
o Verwierp verovering door:
Men zei dat men het gebied mocht
veroveren omdat men het had ‘ontdekt’,
maar hoe kan je iets ontdekken dat al door
de lokale bevolking is gevonden
Pauselijke toekenning
o Oorlogen tegen inheemse bevolking moeten op
natuurrecht gebaseerd zijn
o Rechtvaardiging enkel mogelijk bij:
Verzet tegen Christelijke missionarissen
,3
Oppositie tegen vrije doorgang en handel
door de Spanjaarden -> Spanjaarden mogen
ook vrije handel voeren (hier verzetten de
inheemse volkeren zich tegen)
17de – 18de eeuw:
o Internationaal recht ontwikkelt zich vanuit jus
gentium vanaf deze periode -> ontstaan groter
onderscheid tussen jus gentium en jus naturale
o Fundament voor praktische juridische kaders
Francisco Suárez: De Legibus ac Deo
Legislatore (Spaans) (A Treatise on Laws
and God the Lawgiver)
Emmerich de Vattel: Le Droit des Gens
(Frans) -> Law of Nations
Hugo Grotius (famous international lawyer):
Mare Liberum (de vrijheid van de zeeën) &
De Jure Belli ac Pacis (recht van oorlog en
vrede) (nederland)
- Vrede van Westphalia (1648) = geboorte internationaal recht:
o Einde van deze 30-jarige oorlog = Vrede van Munster -> men wou meer
structuur en orde creëren
o Creëerde orde en structuur die nu ook nog geldt
o Verminderde macht van transnationale krarchten: Romeinse Rijk en
Kerk
o Staat werd vanaf dan primaire bron van autoriteit
o Zorgde voor: toenemende loyaliteit van burgers aan hun natiestaat ->
sterk nationaal gevoel heerst in vele landen -> zien zichzelf als gelijke
o Ontstaan: internationale orde van staten met gelijke juridische status/
legal importance
o Europese origine -> verspreidde zich later verder over heel de wereld
- Jean Bodin (1530-1596):
o Franse advocaat
o Conceptualiseerde staatssoevereiniteit, dit begrip zag hij als
noodzakelijk om de functie en het doel van internationaal recht te
begrijpen -> voelde de nood aan een systeem met duidelijke bron van
autoriteit
o Beïnvloed door chaos van godsdienstoorlogen in Frankrijk
o ‘Six Livres de la République’ (1576) : hierin kwam hij met de theorie
over een soeverein die absolute en ondeelbare macht had
(verantwoording alleen aan God), deze soeverein stond boven het
recht, moest er dus niet aan gehoorzamen en kon dit aanpassen. Ook
stond de soeverein boven de samenleving en was deze aan niemand
gebonden
o Heeft veel invloed gehad op latere filosofen: Thomas Hobbes & John
Locke
- Tijdperk van positivisme:
, 4
o Aanval op wil van God en natuurrecht
o Positivisme = enige ware bron van recht is de wil van de staat
o Primair belang van staatstoestemming:
expliciet via verdrag
impliciet via gewoonte
o Consensuele theorie: geen verplichting voor staten zonder
toestemming
o Positief recht maakt niet gebruik van een universeel rechtsstelsel (wat
bij het natuurrecht wel is) -> men is hier als staat gebonden aan
verschillende obligaties
o Consensuele theorie en positivisme zijn fundamentele invloeden
geweest voor de theorie van de internationale rechtsbronnen
- Opkomst van formele instituties:
o Positivisme kreeg aantrekkingskracht door institutionele ontwikkelingen
(opkomst formele instituties)
o 2 Haagse conferenties (1899 & 1907) over oorlogsvoering vonden
plaats -> oorlogen speelde grote rol in het ontstaan van internationaal
recht:
Zorgde voor Verdrag inzake de regels van de oorlogsvoering
Oprichting Permanent Hof voor Arbitrage
o Eerste multilaterale verdragen over gewapende conflicten ontstonden
- Kolonialisme (vooral in Azië en Afrika):
o Zuid-Amerika: werden in de eerste helft van 19de eeuw onafhankelijk
verklaard van hun Europese bezetters
o Kolonialisme piekte in Azië en vooral Afrika
o 1884-1885 Conferentie in Berlijn: grootmachten uit Europa kwamen
samen om de criteria voor de opdeling van Afrika en het uitbreken van
de Eerste Wereldoorlog te bespreken: 90 procent van Afrika stond
onder Europese controle op dat moment
- Het interbellum:
o Oprichting van de Volkenbond:
= organisatie die de wereld vrede moest proberen bewaren
Ging oorlog niet verbieden, maar de staten werden verplicht om
geschillen die tot destabilisatie konden leiden voor te leggen aan
een van de verschillende bemiddelingsmechanismen en af te
zien van het voeren van oorlog totdat een bepaalde termijn was
verstreken na de uitspraak van dat mechanisme
SMV VOLKENRECHT
Prof. Aleydis Nissen
Wat te kennen bij arresten die geen key arresten zijn?
- Nog steeds de leerstukken kennen die Henriksen uitlegt
- Zonder de referenties naar de arresten te kunnen geven
- Bijv. ‘ICJ rechtspraak zegt…’ volstaat
Wat te kennen van keyarresten:
- de rechtbank of andere instelling (Bijv. ICJ, ECHR, WTO DSB),
- de naam (of gangbare naam)
- de partijen (indien van toepassing)
- relevante leerstukken besproken in broodtekst door Henriksen
Les 1: fundamenten & structuren van het internationaal recht:
01.Introductie:
- Volkenrecht = internationaal publiekrecht = internationaal recht = houdt zich
bezig met juridische problemen die betrekking hebben op meerdere staten =
het rechtsstelsel dat de onderlinge relaties tussen soevereine staten regelt en
hun rechten en plichten ten opzichte van elkaar (ook individuen hebben
rechten door het internationaal recht)
VS.
Internationaal privaatrecht = verteld welk nationaal recht er toegepast moet
worden in een concreet geschil = nationale wetten die privaatrechtelijke
betrekkingen met buitenlandse elementen regelen omdat er dan een ‘conflict
of law’ optreedt
- Internationaal recht:
o Bevat geen trias politica, wel internationale rechtbanken
o = gedecentraliseerd anarchistisch rechtssysteem -> staten proberen
samen te bestaan -> rechtssubjecten moeten zelf het recht maken,
interpreteren en toepassen
o = reflectie van de samenleving waarvoor het geld -> het weerspiegelt
de globalisatie en de specialisatie die de huidige samenleving kenmerkt
o Biedt een doeltreffend systeem van internationale regels & beschermt
en brengt staten, bedrijven en individuen samen
o Staten werken samen om zo aan juridische oplossingen te werken voor
problemen met betrekking tot beide staten (wederzijds vertrouwen is
hierbij van belang -> dit vertrouwen is aan het verdwijnen + steeds
meer competitie)
o Gekenmerkt door 2 ‘shocks’:
Covid pandemie
Rusland valt Oekraïne binnen = ook aanval op internationaal
recht
,2
02.Korte geschiedenis & eigentijdse kritieken
- Vroege sporen van internationaal recht
o Verschillende culturen en communities interageren al millenia met
elkaar en komen met elkaar in contact (er waren wederzijdse
verwachten die als de eerste sporen van internationaal recht worden
beschouwd) => dit zorgde ervoor dat er een behoefte kwam aan
regels, zekerheid en voorspelbaarheid
o Het modern internationaal recht heeft wortels in Europa (15de – 16de
eeuw):
Late middeleeuwen waren gekenmerkt door verschillende levels
van allianties, rechten, obligaties, universele politieke en
culturele krachten van Heilig Roomse Rijk en Katholieke Kerk
Paus had grote invloed op verschillende koninkrijkjes in deze
periode
Deze periode ook gekenmerkt door 2 transnationale krachten:
start van ideeën over de normatieve ordening van de wereld:
o Natuurrecht (jus naturale) = tijdloze
allesomvattende verzameling van ideeën over het
natuurlijke en sociale leven in het universum,
gericht op:
Individuen en hun relaties tot de wereld
Staten
o Jus gentium = een wet van mensen/volken en dus
ondergeschikt aan het natuurrecht, die soms
eenvoudigweg wordt gezien als een afgeleide
daarvan
Ondanks dat het internationaal recht nog niet bestond, werden
er wel al op dagdagelijkse basis juridische obligaties, contracten
en andere vormen van overeenkomsten gesloten
Francisco de Vitoria (15de – 16de eeuw) -> tijd van kolonialisme,
vroeg zich af of het wel oke was dat zoveel volkeren waren
veroverd:
o Spaanse Dominicaanse professor
o Beroemde lezingen (lectures) : De Indis (inheemse
volkeren) et De lure Belli (1532)
o Inheemse bevolkingen = deel van menselijke
samenleving
o Verwierp verovering door:
Men zei dat men het gebied mocht
veroveren omdat men het had ‘ontdekt’,
maar hoe kan je iets ontdekken dat al door
de lokale bevolking is gevonden
Pauselijke toekenning
o Oorlogen tegen inheemse bevolking moeten op
natuurrecht gebaseerd zijn
o Rechtvaardiging enkel mogelijk bij:
Verzet tegen Christelijke missionarissen
,3
Oppositie tegen vrije doorgang en handel
door de Spanjaarden -> Spanjaarden mogen
ook vrije handel voeren (hier verzetten de
inheemse volkeren zich tegen)
17de – 18de eeuw:
o Internationaal recht ontwikkelt zich vanuit jus
gentium vanaf deze periode -> ontstaan groter
onderscheid tussen jus gentium en jus naturale
o Fundament voor praktische juridische kaders
Francisco Suárez: De Legibus ac Deo
Legislatore (Spaans) (A Treatise on Laws
and God the Lawgiver)
Emmerich de Vattel: Le Droit des Gens
(Frans) -> Law of Nations
Hugo Grotius (famous international lawyer):
Mare Liberum (de vrijheid van de zeeën) &
De Jure Belli ac Pacis (recht van oorlog en
vrede) (nederland)
- Vrede van Westphalia (1648) = geboorte internationaal recht:
o Einde van deze 30-jarige oorlog = Vrede van Munster -> men wou meer
structuur en orde creëren
o Creëerde orde en structuur die nu ook nog geldt
o Verminderde macht van transnationale krarchten: Romeinse Rijk en
Kerk
o Staat werd vanaf dan primaire bron van autoriteit
o Zorgde voor: toenemende loyaliteit van burgers aan hun natiestaat ->
sterk nationaal gevoel heerst in vele landen -> zien zichzelf als gelijke
o Ontstaan: internationale orde van staten met gelijke juridische status/
legal importance
o Europese origine -> verspreidde zich later verder over heel de wereld
- Jean Bodin (1530-1596):
o Franse advocaat
o Conceptualiseerde staatssoevereiniteit, dit begrip zag hij als
noodzakelijk om de functie en het doel van internationaal recht te
begrijpen -> voelde de nood aan een systeem met duidelijke bron van
autoriteit
o Beïnvloed door chaos van godsdienstoorlogen in Frankrijk
o ‘Six Livres de la République’ (1576) : hierin kwam hij met de theorie
over een soeverein die absolute en ondeelbare macht had
(verantwoording alleen aan God), deze soeverein stond boven het
recht, moest er dus niet aan gehoorzamen en kon dit aanpassen. Ook
stond de soeverein boven de samenleving en was deze aan niemand
gebonden
o Heeft veel invloed gehad op latere filosofen: Thomas Hobbes & John
Locke
- Tijdperk van positivisme:
, 4
o Aanval op wil van God en natuurrecht
o Positivisme = enige ware bron van recht is de wil van de staat
o Primair belang van staatstoestemming:
expliciet via verdrag
impliciet via gewoonte
o Consensuele theorie: geen verplichting voor staten zonder
toestemming
o Positief recht maakt niet gebruik van een universeel rechtsstelsel (wat
bij het natuurrecht wel is) -> men is hier als staat gebonden aan
verschillende obligaties
o Consensuele theorie en positivisme zijn fundamentele invloeden
geweest voor de theorie van de internationale rechtsbronnen
- Opkomst van formele instituties:
o Positivisme kreeg aantrekkingskracht door institutionele ontwikkelingen
(opkomst formele instituties)
o 2 Haagse conferenties (1899 & 1907) over oorlogsvoering vonden
plaats -> oorlogen speelde grote rol in het ontstaan van internationaal
recht:
Zorgde voor Verdrag inzake de regels van de oorlogsvoering
Oprichting Permanent Hof voor Arbitrage
o Eerste multilaterale verdragen over gewapende conflicten ontstonden
- Kolonialisme (vooral in Azië en Afrika):
o Zuid-Amerika: werden in de eerste helft van 19de eeuw onafhankelijk
verklaard van hun Europese bezetters
o Kolonialisme piekte in Azië en vooral Afrika
o 1884-1885 Conferentie in Berlijn: grootmachten uit Europa kwamen
samen om de criteria voor de opdeling van Afrika en het uitbreken van
de Eerste Wereldoorlog te bespreken: 90 procent van Afrika stond
onder Europese controle op dat moment
- Het interbellum:
o Oprichting van de Volkenbond:
= organisatie die de wereld vrede moest proberen bewaren
Ging oorlog niet verbieden, maar de staten werden verplicht om
geschillen die tot destabilisatie konden leiden voor te leggen aan
een van de verschillende bemiddelingsmechanismen en af te
zien van het voeren van oorlog totdat een bepaalde termijn was
verstreken na de uitspraak van dat mechanisme
