1. Calcium en fosfaat huishouding
Belang van calcium en fosfaat
essentieel voor cellulaire processen, membraandepolarisatie (second
messenger), spiercontractie, zenuwfunctie, bloedstolling en
botmineralisatie
Toenemende vondst van afwijkende calcium- en fosfaatwaarden:
o meer screening
o meer aandoeningen of behandelingen die metabolisme beïnvloeden
(bv veroudering, dialyse, transplantatie en bariatrische heelkunde)
Calciumhuishouding
99% zit in bot als calciumhydroxyapatiet, reservoirfunctie
Serumcalcium wordt nauw gereguleerd, ongeveer 2,12 tot 2,62 mmol/L,
via intestinale absorptie, botresorptie en renale excretie
Regulatie door PTH en actief vitamine D, calcitonine speelt kleinere rol
Calcium in serum: 45% geïoniseerd en bioactief, 50 % albuminegebonden,
5 % gebonden aan fosfaat of citraat
o Hypoalbuminemie => maskering reële hypercalciemie
o Hyperalbuminemie => maskering reële hypocalciemie
o pseudohypercalciëmie (hyperA, calcium-bindend paraproteine bij
MM) pseudohypocalciëmie (hypoA bij ondervoeding)
Gecorrigeerd calcium = totaal serum calcium (mmol/L) + 0.2 x (4.0 –
serum albumine in g/dL)
Calcium sensing receptor en PTH
calcium sensing receptor (CaSR) meet extracellulair calcium thv
parathyroïden, nier en C cellen van de schildklier
Mutaties in CaSR kunnen leiden tot hypo- of hypercalciëmie
PTH wordt gemaakt door de parathyroïden en stijgt bij laag calcium of
hoog fosfaat
PTH effecten:
o Calciumresorptie nier ↑ (PCT en CD, transcellulair), fosfaatexcretie
nier ↑
o 1α hydroxylase ↑ => calcitriol ↑, intestinale calciumabsorptie ↑
o Mobilisatie uit bot↑
Vitamine D
Actieve vorm = 1,25 dihydroxyvitamine D of calcitriol
Bindt op nucleaire vitamine D receptor (VDR)
Effecten:
, o intestinale calcium en fosfaatabsorptie ↑
o botmineralisatie ↑, daarnaast ook effecten op spieren, proliferatie
en immuunmodulatie
In de praktijk meet men meestal 25-OH vitamine D, niet calcitriol
Voorlopers gebonden op vitamine D binding protein (VDBP): D3 (huid) &
D2 (dieet)
Omzetting in lever (CYP27A1) en nier (CYP27B1 (1-α hydroxylase))
Fosfaathuishouding
85-90% in bot als hydroxyapatiet (vrijstelling oiv AF bij hypoP), 14%
intracellulair, 1% extracellulair
bredere range dan calcium: 0,81 tot 1,45 mmol/L
Regulatie via intestinale absorptie, botresorptie en renale excretie,
beïnvloed door PTH, calcitriol en fosfatonines zoals FGF 23
PTH → fosfaatexcretie ↑, dus netto fosfaatverlies via de nier
FGF 23
Geproduceerd door osteoblasten en osteocyten, gestimuleerd door hoog
fosfaat, PTH en calcitriol
Stijgt bij CKD door fosfaatretentie
Effecten via FGF receptor (cofactor Klotho):
o renale fosfaatresorptie ↓ => fosfaturie ↑,
o 1α hydroxylase ↓ => intestinale fosfaatabsorptie ↓
o PTH secretie ↓
Sommige tumoren maken FGF 23 → hypofosfatemie en
tumorgeïnduceerde osteomalacie
Belang van calcium en fosfaat
essentieel voor cellulaire processen, membraandepolarisatie (second
messenger), spiercontractie, zenuwfunctie, bloedstolling en
botmineralisatie
Toenemende vondst van afwijkende calcium- en fosfaatwaarden:
o meer screening
o meer aandoeningen of behandelingen die metabolisme beïnvloeden
(bv veroudering, dialyse, transplantatie en bariatrische heelkunde)
Calciumhuishouding
99% zit in bot als calciumhydroxyapatiet, reservoirfunctie
Serumcalcium wordt nauw gereguleerd, ongeveer 2,12 tot 2,62 mmol/L,
via intestinale absorptie, botresorptie en renale excretie
Regulatie door PTH en actief vitamine D, calcitonine speelt kleinere rol
Calcium in serum: 45% geïoniseerd en bioactief, 50 % albuminegebonden,
5 % gebonden aan fosfaat of citraat
o Hypoalbuminemie => maskering reële hypercalciemie
o Hyperalbuminemie => maskering reële hypocalciemie
o pseudohypercalciëmie (hyperA, calcium-bindend paraproteine bij
MM) pseudohypocalciëmie (hypoA bij ondervoeding)
Gecorrigeerd calcium = totaal serum calcium (mmol/L) + 0.2 x (4.0 –
serum albumine in g/dL)
Calcium sensing receptor en PTH
calcium sensing receptor (CaSR) meet extracellulair calcium thv
parathyroïden, nier en C cellen van de schildklier
Mutaties in CaSR kunnen leiden tot hypo- of hypercalciëmie
PTH wordt gemaakt door de parathyroïden en stijgt bij laag calcium of
hoog fosfaat
PTH effecten:
o Calciumresorptie nier ↑ (PCT en CD, transcellulair), fosfaatexcretie
nier ↑
o 1α hydroxylase ↑ => calcitriol ↑, intestinale calciumabsorptie ↑
o Mobilisatie uit bot↑
Vitamine D
Actieve vorm = 1,25 dihydroxyvitamine D of calcitriol
Bindt op nucleaire vitamine D receptor (VDR)
Effecten:
, o intestinale calcium en fosfaatabsorptie ↑
o botmineralisatie ↑, daarnaast ook effecten op spieren, proliferatie
en immuunmodulatie
In de praktijk meet men meestal 25-OH vitamine D, niet calcitriol
Voorlopers gebonden op vitamine D binding protein (VDBP): D3 (huid) &
D2 (dieet)
Omzetting in lever (CYP27A1) en nier (CYP27B1 (1-α hydroxylase))
Fosfaathuishouding
85-90% in bot als hydroxyapatiet (vrijstelling oiv AF bij hypoP), 14%
intracellulair, 1% extracellulair
bredere range dan calcium: 0,81 tot 1,45 mmol/L
Regulatie via intestinale absorptie, botresorptie en renale excretie,
beïnvloed door PTH, calcitriol en fosfatonines zoals FGF 23
PTH → fosfaatexcretie ↑, dus netto fosfaatverlies via de nier
FGF 23
Geproduceerd door osteoblasten en osteocyten, gestimuleerd door hoog
fosfaat, PTH en calcitriol
Stijgt bij CKD door fosfaatretentie
Effecten via FGF receptor (cofactor Klotho):
o renale fosfaatresorptie ↓ => fosfaturie ↑,
o 1α hydroxylase ↓ => intestinale fosfaatabsorptie ↓
o PTH secretie ↓
Sommige tumoren maken FGF 23 → hypofosfatemie en
tumorgeïnduceerde osteomalacie
