SPORT EN BEWEGING: NU EN LATER
Biomechanica van bewegen en sport ....................................................................................................3
Werking van en effect op het beweginsstelsel ....................................................................................3
Gewrichtssystemen: functionele eenheid ......................................................................................3
Belasting ......................................................................................................................................5
Bionegatief effect .............................................................................................................................6
Risicofactoren ..............................................................................................................................8
Uitlokkende gebeurtenis ...............................................................................................................8
Preventie ......................................................................................................................................8
Blessure .......................................................................................................................................9
Basisprincipes van het leren van motorische vaardigheden .................................................................. 10
Definities ....................................................................................................................................... 10
Meten van het motorisch leerproces ................................................................................................ 10
Basisprincipes ............................................................................................................................... 11
Mini-casussen ............................................................................................................................ 11
Gezondheidsleer: relatie FA/FF – mortaliteit/morbiditeit ...................................................................... 14
Begrippen ...................................................................................................................................... 15
Verband FA/FF en mortaliteit ....................................................................................................... 16
Verband FA/FF en hart- en vaatziekten ......................................................................................... 16
Verband FA/FF en kanker ............................................................................................................. 17
Verband FA/FF en diabetes type II ................................................................................................ 17
Verband FA/FF en osteoporose .................................................................................................... 17
Verband FA/FF en sarcopenie ...................................................................................................... 17
VO2 max ........................................................................................................................................ 18
Levenskwaliteit ........................................................................................................................... 18
Factoren..................................................................................................................................... 18
Gezondheid en gedrag........................................................................................................................ 19
Operationalisatie ........................................................................................................................... 19
Gedragsveranderingstechnieken ..................................................................................................... 20
Health belief model..................................................................................................................... 22
Theorie van beredeneerd gedrag + gepland gedrag (2 theorieen) .................................................... 23
ASE-model = attitude – sociale invloed – eigen-effectiviteit ............................................................ 25
Health action process approach model = HAPA ............................................................................ 26
Stages of change model .............................................................................................................. 27
Basisprincipes van gezond voedingsgedrag ......................................................................................... 28
1
, Inleidende beschouwingen ............................................................................................................. 28
Voeding en gezondheid ................................................................................................................... 28
Voedingsstoffen ............................................................................................................................. 29
Aanbevelingen ............................................................................................................................ 32
Energie .......................................................................................................................................... 35
Gezondheidseconomisch perspectief op streven naar meer lichaamsbeweging .................................... 36
Uitdagingen van zorgsystemen ........................................................................................................ 36
Oplossingen op beleidsniveau ..................................................................................................... 37
Basisprincipes en methoden van gezondheidseconomie .................................................................. 37
Evaluaties: toegepast op lichaamsbeweging .................................................................................... 38
2
,B IOMECHANICA VAN BEWEGEN EN SPORT
WERKING VAN EN EFFECT OP HET BEWEGINSSTELSEL
= analyse en interpretatie van mechanische interactie tussen lichaam en omgeving
• Statisch: zwaartekracht + andere externe krachten van de omgeving
• Dynamisch: + interne krachten in bewegingsstelsel
GEWRICHTSSYSTEMEN: FUNCTIONELE EENHEID
− Hypofyse stuurt zenuwen aan
Spierpeescomplexen trekken samen (≈ motor)
Botten bewegen t.o.v. elkaar en gewrichten (≈ scharnieren)
o Gewrichten zijn bedekt door gewrichtskapsel
o Scharnierende oppervlakten zijn bedekt met kraakbeen
Gewrichten worden op plaats gehouden door kraakbeen en ligamenten
BEENDERSTELSEL
− Functies wet van Wolf: in- en uitwendige
• Steunfuncties structuur van levend bot wordt
o Hefboomwerking voor de spieren bepaald door mechanische
o Aanhechting voor en bescherming van weke weefsels belasting = functionele adaptatie
• Andere functies
o Opslag van calcium ! dit geldt in richtingen
o Vorming van bloedcellen
Bv. trap tegen ‘sterk’
− Structuur
scheenbeen zal nog steeds
• Spongieus bot: matrix van botbalkjes
breken
• Compact bot: verkalking
• Periost: beenvlies
− Mechanische belasting
= kleine beschadiging ➔ botopbouwproces: osteoclasten (out) + osteoblasten (in) ➔ versterking
• Meting: bone mass density = BMD – hoe hoger – hoe meer verkalking – hoe sterker
• Afname in leeftijd – meer bij vrouwen dan mannen (ook invloed leeftijd – ziekte – genetica)
= vanaf leeftijd 30/40: per 10 jaar = σbreuk stijgt met 5%
! bouw botkapitaal reeds op in jonge jaren
• Respecteer arbeid-rust verhouding
GEWRICHTEN
− Gewricht
• Bepaalt bewegingsmogelijkheid samen met ligament
− Gewrichtskraakbeen
• Biomechanische functie Krijgt optimale samenstelling bij belasting
o Overbrengen van belasting Kraakbeenbeschadiging nauwelijks
o Glad – slijtvast glij-oppervlak zelfherstellend
3
, LIGAMENTEN EN PEZEN
− Functies
• Pezen: brengen spierkracht over op skelet
• Ligament: verbinden beenderen over gewrichten en bewaren gewrichtscongruentie
• Bevatten receptoren = proprioceptie
− Structuur: collageen bindweefsel – morfologisch different door mechanische functie (7% rek)
• Pezen: parallelle bundels – beweging in een enkele richting
• Ligament: nagenoeg parallelle bundels – minder uniforme bewegingsrichting
− Mechanische belasting: versterken
! afname in inactiviteit is sterker – groter – sneller ➔ langer herstel: 5x zo lang als afbraak
SPIEREN
− Functie
• Leveren de actieve kracht op het skelet i.f.v. houding of beweging
• Ondersteunen weke delen
= contractie op spiervezelniveau ➔ uitwendig krachtmoment
o Kracht-lengte relatie
o Kracht-contractie relatie Statisch/isometrisch: krachtlevering zonder
lengteverandering (voorwerp statisch houden)
Concentrisch: krachtlevering met
lengteverkorting (trappen met voet quadriceps)
Isometrisch (=F0): krachtiger
Excentrisch: weerstand tegen lengteverlenging
(quadriceps die kniestrekking na trap vertraagt)
! grote belasting op spier-pees – gewricht – bot
! fietsen is enige sport zonder excentriek
! verlopen stijgend – dalend: optimale overlap
4
Biomechanica van bewegen en sport ....................................................................................................3
Werking van en effect op het beweginsstelsel ....................................................................................3
Gewrichtssystemen: functionele eenheid ......................................................................................3
Belasting ......................................................................................................................................5
Bionegatief effect .............................................................................................................................6
Risicofactoren ..............................................................................................................................8
Uitlokkende gebeurtenis ...............................................................................................................8
Preventie ......................................................................................................................................8
Blessure .......................................................................................................................................9
Basisprincipes van het leren van motorische vaardigheden .................................................................. 10
Definities ....................................................................................................................................... 10
Meten van het motorisch leerproces ................................................................................................ 10
Basisprincipes ............................................................................................................................... 11
Mini-casussen ............................................................................................................................ 11
Gezondheidsleer: relatie FA/FF – mortaliteit/morbiditeit ...................................................................... 14
Begrippen ...................................................................................................................................... 15
Verband FA/FF en mortaliteit ....................................................................................................... 16
Verband FA/FF en hart- en vaatziekten ......................................................................................... 16
Verband FA/FF en kanker ............................................................................................................. 17
Verband FA/FF en diabetes type II ................................................................................................ 17
Verband FA/FF en osteoporose .................................................................................................... 17
Verband FA/FF en sarcopenie ...................................................................................................... 17
VO2 max ........................................................................................................................................ 18
Levenskwaliteit ........................................................................................................................... 18
Factoren..................................................................................................................................... 18
Gezondheid en gedrag........................................................................................................................ 19
Operationalisatie ........................................................................................................................... 19
Gedragsveranderingstechnieken ..................................................................................................... 20
Health belief model..................................................................................................................... 22
Theorie van beredeneerd gedrag + gepland gedrag (2 theorieen) .................................................... 23
ASE-model = attitude – sociale invloed – eigen-effectiviteit ............................................................ 25
Health action process approach model = HAPA ............................................................................ 26
Stages of change model .............................................................................................................. 27
Basisprincipes van gezond voedingsgedrag ......................................................................................... 28
1
, Inleidende beschouwingen ............................................................................................................. 28
Voeding en gezondheid ................................................................................................................... 28
Voedingsstoffen ............................................................................................................................. 29
Aanbevelingen ............................................................................................................................ 32
Energie .......................................................................................................................................... 35
Gezondheidseconomisch perspectief op streven naar meer lichaamsbeweging .................................... 36
Uitdagingen van zorgsystemen ........................................................................................................ 36
Oplossingen op beleidsniveau ..................................................................................................... 37
Basisprincipes en methoden van gezondheidseconomie .................................................................. 37
Evaluaties: toegepast op lichaamsbeweging .................................................................................... 38
2
,B IOMECHANICA VAN BEWEGEN EN SPORT
WERKING VAN EN EFFECT OP HET BEWEGINSSTELSEL
= analyse en interpretatie van mechanische interactie tussen lichaam en omgeving
• Statisch: zwaartekracht + andere externe krachten van de omgeving
• Dynamisch: + interne krachten in bewegingsstelsel
GEWRICHTSSYSTEMEN: FUNCTIONELE EENHEID
− Hypofyse stuurt zenuwen aan
Spierpeescomplexen trekken samen (≈ motor)
Botten bewegen t.o.v. elkaar en gewrichten (≈ scharnieren)
o Gewrichten zijn bedekt door gewrichtskapsel
o Scharnierende oppervlakten zijn bedekt met kraakbeen
Gewrichten worden op plaats gehouden door kraakbeen en ligamenten
BEENDERSTELSEL
− Functies wet van Wolf: in- en uitwendige
• Steunfuncties structuur van levend bot wordt
o Hefboomwerking voor de spieren bepaald door mechanische
o Aanhechting voor en bescherming van weke weefsels belasting = functionele adaptatie
• Andere functies
o Opslag van calcium ! dit geldt in richtingen
o Vorming van bloedcellen
Bv. trap tegen ‘sterk’
− Structuur
scheenbeen zal nog steeds
• Spongieus bot: matrix van botbalkjes
breken
• Compact bot: verkalking
• Periost: beenvlies
− Mechanische belasting
= kleine beschadiging ➔ botopbouwproces: osteoclasten (out) + osteoblasten (in) ➔ versterking
• Meting: bone mass density = BMD – hoe hoger – hoe meer verkalking – hoe sterker
• Afname in leeftijd – meer bij vrouwen dan mannen (ook invloed leeftijd – ziekte – genetica)
= vanaf leeftijd 30/40: per 10 jaar = σbreuk stijgt met 5%
! bouw botkapitaal reeds op in jonge jaren
• Respecteer arbeid-rust verhouding
GEWRICHTEN
− Gewricht
• Bepaalt bewegingsmogelijkheid samen met ligament
− Gewrichtskraakbeen
• Biomechanische functie Krijgt optimale samenstelling bij belasting
o Overbrengen van belasting Kraakbeenbeschadiging nauwelijks
o Glad – slijtvast glij-oppervlak zelfherstellend
3
, LIGAMENTEN EN PEZEN
− Functies
• Pezen: brengen spierkracht over op skelet
• Ligament: verbinden beenderen over gewrichten en bewaren gewrichtscongruentie
• Bevatten receptoren = proprioceptie
− Structuur: collageen bindweefsel – morfologisch different door mechanische functie (7% rek)
• Pezen: parallelle bundels – beweging in een enkele richting
• Ligament: nagenoeg parallelle bundels – minder uniforme bewegingsrichting
− Mechanische belasting: versterken
! afname in inactiviteit is sterker – groter – sneller ➔ langer herstel: 5x zo lang als afbraak
SPIEREN
− Functie
• Leveren de actieve kracht op het skelet i.f.v. houding of beweging
• Ondersteunen weke delen
= contractie op spiervezelniveau ➔ uitwendig krachtmoment
o Kracht-lengte relatie
o Kracht-contractie relatie Statisch/isometrisch: krachtlevering zonder
lengteverandering (voorwerp statisch houden)
Concentrisch: krachtlevering met
lengteverkorting (trappen met voet quadriceps)
Isometrisch (=F0): krachtiger
Excentrisch: weerstand tegen lengteverlenging
(quadriceps die kniestrekking na trap vertraagt)
! grote belasting op spier-pees – gewricht – bot
! fietsen is enige sport zonder excentriek
! verlopen stijgend – dalend: optimale overlap
4
