Samenvatting Ontwikkelingspsychologie | Artesis Plantijn | 2025/26

Ontwikkelingspsychologie
Hoofdstuk 1: inleiding
1. Definitie ontwikkelingspsychologie: (=deelgebied binnen de
psychologie)

Ontwikkelingspsychologie bestudeert de normale levensloop van de mens met al
zijn typische ontwikkelingsaspecten vanaf de conceptie* tot aan de dood.
= De totale levensloop (*bevruchting)


2. Ontwikkeling:
 Kan ook bij ouderen & volwassenen
 Ontwikkeling kan meestal duiden op een positief verloop:
 Verandering – evolutie
 Groei, verbetering, toename
 Ontwikkeling kan ook op een negatief/ongunstig verloop duiden/hebben:
 Achteruitgang – regressie (afbraak)
 -> Ontwikkeling is niet altijd vooruitgang


3. Ontwikkelingsprincipes:
3.1. Leeftijds-/ ontwikkelingsfasen:
 Foetus/prenatale fase: periode van zwangerschap -> -9 tot 0 maand
 De baby: 0-1 jaar
 De peuter: 1-3 jaar
 De kleuter: 3-6 jaar
 Het lagereschoolkind: 6-12 jaar
 De jongere: 12-16/18 jaar
 De volwassene: 16/18-65 jaar
 Jong volwassenheid: 16/18-35 jaar
 Midden volwassenheid: 35-50 jaar
 Laat volwassenheid: 50-65 jaar



 De oudere: 65+ tot de dood

,  Vroege ouderdom: 65-75 jaar
 Late ouderdom: +75 jaar
 Functies die ontwikkelen – functies in rust

Een fase kunnen we als volgt typeren:

 Een geheel met een kenmerkend verloop
 Elke ontwikkelingsfasen heeft verschillende/eigen, specifieke mogelijkheden &
risico’s

 In levensfase worden gemiddelde vaardigheden en kennis besproken – eigen
ritme!
 Niet als norm hanteren! (Iedereen is anders, normen gelden niet voor iedereen)
 Norm= gevaar van fase-indeling
 Ontwikkelingscrisis of knooppunt
 Overgang van verschillende fasen = onrust (knooppunt of crisis)


3.2. Ontwikkelingsdomeinen:
 3 grote gedragsaspecten:

 Lichamelijke ontwikkeling:
 Fysiek: grote, gewicht, vb. Tanden vanaf 4,5j (deze groei gaat vaak heel snel)
 Sensorisch: de zintuigen
 Motorisch: de handelingen

 Cognitieve ontwikkeling:
 Het denken
 Taalontwikkeling

 Sociaal-emotionele ontwikkeling:
 Hechting
 Het geweten: wat is goed, wat is kwaad?)
 Seksuele ontwikkeling
 Spelontwikkeling
___________________________________________



 Verschillende domeinen (zie hierboven)
 Ontwikkeling is een proces
 Kind ontwikkelt zich als een eenheid (ieder kind op zich en op eigen tempo)
 Cursus is kunstmatige indeling

,  Domeinen beïnvloeden elkaar




Licht mentale beperkingen vallen meestal niet op bij baby’s, kleuters.


3.2. Ontwikkelingskenmerken:
 Eigen ontwikkelingstempo (iedereen anders) – wel volgens een bepaalde/vaste
volgorde (iedereen hetzelfde).
 Gevoelige periode
 Periode waar aanleren van aantal vaardigheden moet gebeuren. (Bv.
tussen 0-6 jaar zijn kinderen gevoelig voor taal)
 Voorwaarde ontwikkelen: rijpheid* om vaardigheden aan te leren
 Kinderen onderling verschillen in tempo
 Niet elk kind kan alles op dezelfde leeftijd/ moment!
 Verschillende tempo in 1 kind
 Ook in hetzelfde kind kan niet alles op de leeftijd hoe het zou “moeten”.
 Geef ruimte en tijd!

*Rijpheid: laat kinderen rustig doen, ieder kind op hun eigen tempo. Altijd
wachten tot het kind zelf klaar is voor de volgende stap! bv. zindelijkheid

 Het eerste levensjaar niets willen aanleren, alleen warmte en liefde geven =
voor verbinding
 Je kan het kind niet forceren, het komt wel!
 Stimuleren kan, forceren kan niet!!!

-> je kan stimuleren door de randelementen in orde maken zoals: Bv.
doorslapen: rustige kamer, muziekje, ...

-> Gras groeit niet sneller door eraan te trekken!!!



4. Ontwikkelingsproblemen:
 Alarmsignalen snel detecteren

,  Kunnen op ontwikkelingsstoornissen wijzen
 Aangepaste begeleiding (hoe sneller opgespoord, hoe sneller geholpen)


5. Ontwikkelingsbeïnvloeding:
5.1. Ontwikkelingsfactoren:
 Ontwikkeling vanzelf –> verandering door rijping: kruipen, zuigreflex, ...
 Bewust proces –> verandering door te leren: lezen, fietsen, tellen, ...




 Geschiedenis is geen theorieën
 “Hoe beïnvloedbaar” is de ontwikkeling van het kind?
 Biologische theorieën - NATURE
 Milieu theorieën - NURTURE




Ontwikkelingsbeïnvloeding - NATURE: (kan je weinig aan doen, door genetica)
 Groei & rijping vanuit genetische aanleg:
 Geërfde eigenschappen/factoren (lichaamskenmerken, intelligentie,
temperament, ...)
 Ook ziekteprocessen kunnen ontwikkeling beïnvloeden
(hersenvliesontsteking, stofwisselingsziekte, ...)
 Identiteit = intern vastgesteld
 vb. Kind van notaris moet ook notaris worden, arme ouders = geen
rijk kind
 Ontwikkeling is rijping van het aanwezige
 Eindpunt: jongvolwassenheid




Ontwikkelingsbeïnvloeding - NURTURE: (door opvoeding, waarden en normen
ouder)

 Milieu (omgeving van kind) = cruciaal