Brede kijk 1B
Wetenschap & Techniek
DE MENS ALS DOMINANTE SOORT
Neanderthalers Niet de voorouders van de moderne mens, het is een
aparte tak in de revolutie
Werden eerst ontdekt in Düsseldorf, jaren erna in Gibraltar en in
1886 in Spy een provincie in Namen
Ze noemden ze eerst Homo Spysensis, maar omdat ze jaren gelden eerst
in Düsseldorf ontdekt waren zijn de neanderthalers genoemd
Van oudsher worden ze als dom omschreven Stereotiep
100.000 neanderthalers over heel West – Europa
Homo habilis
Homo heidelbergensis
Homo Sapiens 70.000 jaar geleden begon aan veroveringstochten
o Enige menssoort tijdens veroveringstochten
o Meer greep krijgen op de wereld Dominante soort
Belangrijkste oorzaken van dominatie:
Vermogen om samen te werken
Gebruik van taal en symbolisch denken
Technologische en culturele ontwikkeling
DRIE BELANGRIJKE REVOLUTIES
HARARI:
HARARI ziet het bestaan van de Homo Sapiens drie belangrijke
scharnierperiodes. Hij noemt ze ook wel de revolutie:
1. De cognitieve revolutie
2. De agrarische revolutie
3. De wetenschappelijke revolutie
De tijdlijn van de drie revoluties:
Cognitieve
revolutie:
Samenvatting Brede kijk 1B
, De opkomst van nieuwe manieren van denken en
communiceren
De nieuwe manier van denken en communiceren hebben we te
danken aan de ontwikkeling van het menselijk brein
Het is een proces van vele duizenden jaren.
Kenmerken van de cognitieve revolutie:
o Ons brein is in de loop der millinia groter en complexer
geworden
o Ons brein is gegroeid
o Uitgegroeid tot een ingewikkeld orgaan met
gespecialiseerde regio’s die verschillende kenmerken en
functies hebben
Nieuwe vaardigheden en mogelijkheden van de cognitieve
revolutie:
o Het vermogen om grote hoeveelheden informatie over te
brengen over de leefomgeving Plannen en uitvoeren van
complexe handelingen zoals roofdieren ontwijken en op bizons
jagen
o Het vermogen om grote hoeveelheden informatie over te
brengen over sociale verbanden tussen mensen Grotere
en hechtere groepen vormen van soms wel 150 individuen
o Het vermogen om informatie over te brengen over dingen die
in het echt niet bestaan Samenwerken tussen zeer groter
aantallen vreemden
Agrarische revolutie:
Verwijst naar de overgang van jager/ verzamelaar naar
landbouwer
Proces van duizenden jaren
Drie belangrijke kenmerken van de agrarische revolutie:
1. Cultiveren van gronden tot landbouwgronden of gronden
geschikt om dieren te houden
2. Domesticeren van planten (zoals tarwe, gerst, mais, rijst
enz.,) en dieren (schapen, geiten, paarden, kamelen enz.)
3. De overgang van een nomadisch (rondzwerven) naar een
sendentair bestaan (ter plaatse blijven)
Nieuwe mogelijkheden van de agrarische revolutie:
o Maakte het mogelijk om meer mensen in leven te houden
en grotere groepen te vormen
Ervaringskennis:
Kennis gebaseerd op ervaring
Kennis die wordt opgedaan, wordt doorgegeven en eventueel
aangepast en verbeterd of gebruikt om nieuwe mogelijkheden te
ontwikkelen
Samenvatting Brede kijk 1B
,Cumulatieve cultuur:
Elke generatie bouwt verder op de wetenschap en technologie van
de vorige generatie Hierdoor wordt elke generatie ‘slimmer’ dan
de vorige generatie
3 uitgewerkte voorbeelden van cumulatieve cultuur:
o In de prehistorie vervaardigde de mens steeds complexere
werktuigen (Commissie Canon van Vlaanderen, 2024). ‘Homo
Heidelbergensis’ gebruikte een vuistbuil als werktuig.
Vuistbijlen waren stenen die werden bewerkt zodat er een
scherpe rand ontstond. Daarmee kon men bijv. makkelijker
vlees in stukken snijden. Die techniek werd in de loop van de
tijd verbeterd. De Neanderthaler gebruikte de
Levalloistechniek. Van een kernsteen werden gericht schilfers
afgeslagen die verder werden bewerkt tot messen of
speerpunten. Deze methode was veel efficiënter en maakte
het mogelijk om allerlei werktuigen te produceren. In de loop
van de tijd gebeurden verdere aanpassingen in bijvoorbeeld
het materiaal (van steen naar brons naar ijzer) en de techniek
(van slaan naar gieten en smeden).
o De uitvinding van de pijl en boog (ongeveer 70000 jaar
geleden) was een revolutionaire technologie (Wilson, 2025).
Voorheen maakten mensen vooral gebruik van bijlen en speren
om te jagen. Deze hadden evenwel het nadeel dat je vrij dicht
bij je prooi moest staan om effectief je doel te raken.
Bovendien moest je zorgen dat je voldoende kracht en precisie
had om een dier effectief te doden. De pijl en boog brachten
daar verandering in. Voortaan kon je vanop afstand dingen
raken. Het maken van een boog en pijl toont aan dat de mens
de mogelijkheid had ontwikkeld om een complexer werktuig te
maken.
o Ook de uitvinding van het wiel is geen ingeving van het
moment. Deze uitvinding is één van de grote mijlpalen in de
geschiedenis van de mens en betekende een ommekeer in het
transport van mensen en goederen. Voor het ontstaan van het
wiel was er al kennis over het gebruik van ‘roterende
voorwerpen’ (Grosman & Yashuv, 2024). Die kennis vond
verder zijn weg in het maken van geperforeerde stenen die als
spinsteen dienden, het maken van spintollen in keramiek, het
maken van een pottenbakkerswiel enz. Ervaringskennis over
roterende voorwerpen werd overgedragen van generatie op
generatie en uitgebreid naar andere toepassingen zoals je in
onderstaande illustratie duidelijk kan zien.
DE WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE
Samenvatting Brede kijk 1B
, DE 3 BELANGRIJKE PRINCIPES VAN DE WETENSCHAPPELIJKE
REVOLUTIE
1. De bereidheid om de eigen onwetendheid te accepteren
2. Waarnemen (al dan niet met behulp van instrumenten) is de basis
van het wetenschappelijk onderzoek. Dit leidt tot nieuwe inzichten
en theorieën
3. Deze nieuwe inzichten en theorieën worden gebruikt om nieuwe
capaciteiten te verwerven en nieuwe technologieën te
ontwikkelen
Vooruitschrijdend inzicht:
Dingen die we Vandaag weten, kunnen ontkracht worden als we er
meer over weten
Wetenschappelijke kennis die Wetenschappelijke kennis
voortvloeit uit onderzoek veranderlijk is
Als nieuwe bevindingen eerdere ideeën of theorieën tegenspreken,
wordt de oude theorie aangepast of maakt deze plaats voor de
nieuwe
Wetenschappelijk onderzoek is een proces in hoe de wereld werkt
Nieuwe inzichten leiden tot een betere kennis van de fysieke wereld
en de manier waarop we er als mens mee omgaan
Misconceptie:
Verkeerde inschattingen van hoe de realiteit in elkaar steekt
Misvattingen kunnen hardnekkig zijn en vragen overtuigend
wetenschappelijk bewijs om ze te corrigeren en bij te sturen
Voorbeeld van een misconceptie:
o Van Leeuwenhoek was ook de eerste om een zaadcel
microscopisch te bestuderen. In zijn tijd woedde er een felle
discussie over de vraag of een baby voortkwam uit iets in de
vrouw, of uit de zaadcel van een man. Op basis van zijn
observaties was Van Leeuwenhoek ervan overtuigd dat nieuw
leven gevormd werd uit het zaad van de man. Hij schrijft:
‘Hadden Uwen Harveaus en onsen de Graaff het honderste
deel zoveel gesien, sij souden met mij vastgestelt hebben, dat
het saet van den man alleen de vrugt formeert, en al wat de
vrouw soude mogen toebrengen alleen is, om het mannelijke
saet te ontfangen off te voeden.’ (Koninklijke Nederlandse
Vereniging voor Microbiologie, sd)
Van Leeuwenhoek maakte de linkertekening op basis van zijn
eerste observaties. Zijn collega-onderzoeker
Hartsoeker maakte de rechter tekening in
dezelfde tijdsperiode. Beide mannen lijken
zich bij hun observaties te laten leiden door
de tijdsgeest waarin ze leven. Hun
Samenvatting Brede kijk 1B
Wetenschap & Techniek
DE MENS ALS DOMINANTE SOORT
Neanderthalers Niet de voorouders van de moderne mens, het is een
aparte tak in de revolutie
Werden eerst ontdekt in Düsseldorf, jaren erna in Gibraltar en in
1886 in Spy een provincie in Namen
Ze noemden ze eerst Homo Spysensis, maar omdat ze jaren gelden eerst
in Düsseldorf ontdekt waren zijn de neanderthalers genoemd
Van oudsher worden ze als dom omschreven Stereotiep
100.000 neanderthalers over heel West – Europa
Homo habilis
Homo heidelbergensis
Homo Sapiens 70.000 jaar geleden begon aan veroveringstochten
o Enige menssoort tijdens veroveringstochten
o Meer greep krijgen op de wereld Dominante soort
Belangrijkste oorzaken van dominatie:
Vermogen om samen te werken
Gebruik van taal en symbolisch denken
Technologische en culturele ontwikkeling
DRIE BELANGRIJKE REVOLUTIES
HARARI:
HARARI ziet het bestaan van de Homo Sapiens drie belangrijke
scharnierperiodes. Hij noemt ze ook wel de revolutie:
1. De cognitieve revolutie
2. De agrarische revolutie
3. De wetenschappelijke revolutie
De tijdlijn van de drie revoluties:
Cognitieve
revolutie:
Samenvatting Brede kijk 1B
, De opkomst van nieuwe manieren van denken en
communiceren
De nieuwe manier van denken en communiceren hebben we te
danken aan de ontwikkeling van het menselijk brein
Het is een proces van vele duizenden jaren.
Kenmerken van de cognitieve revolutie:
o Ons brein is in de loop der millinia groter en complexer
geworden
o Ons brein is gegroeid
o Uitgegroeid tot een ingewikkeld orgaan met
gespecialiseerde regio’s die verschillende kenmerken en
functies hebben
Nieuwe vaardigheden en mogelijkheden van de cognitieve
revolutie:
o Het vermogen om grote hoeveelheden informatie over te
brengen over de leefomgeving Plannen en uitvoeren van
complexe handelingen zoals roofdieren ontwijken en op bizons
jagen
o Het vermogen om grote hoeveelheden informatie over te
brengen over sociale verbanden tussen mensen Grotere
en hechtere groepen vormen van soms wel 150 individuen
o Het vermogen om informatie over te brengen over dingen die
in het echt niet bestaan Samenwerken tussen zeer groter
aantallen vreemden
Agrarische revolutie:
Verwijst naar de overgang van jager/ verzamelaar naar
landbouwer
Proces van duizenden jaren
Drie belangrijke kenmerken van de agrarische revolutie:
1. Cultiveren van gronden tot landbouwgronden of gronden
geschikt om dieren te houden
2. Domesticeren van planten (zoals tarwe, gerst, mais, rijst
enz.,) en dieren (schapen, geiten, paarden, kamelen enz.)
3. De overgang van een nomadisch (rondzwerven) naar een
sendentair bestaan (ter plaatse blijven)
Nieuwe mogelijkheden van de agrarische revolutie:
o Maakte het mogelijk om meer mensen in leven te houden
en grotere groepen te vormen
Ervaringskennis:
Kennis gebaseerd op ervaring
Kennis die wordt opgedaan, wordt doorgegeven en eventueel
aangepast en verbeterd of gebruikt om nieuwe mogelijkheden te
ontwikkelen
Samenvatting Brede kijk 1B
,Cumulatieve cultuur:
Elke generatie bouwt verder op de wetenschap en technologie van
de vorige generatie Hierdoor wordt elke generatie ‘slimmer’ dan
de vorige generatie
3 uitgewerkte voorbeelden van cumulatieve cultuur:
o In de prehistorie vervaardigde de mens steeds complexere
werktuigen (Commissie Canon van Vlaanderen, 2024). ‘Homo
Heidelbergensis’ gebruikte een vuistbuil als werktuig.
Vuistbijlen waren stenen die werden bewerkt zodat er een
scherpe rand ontstond. Daarmee kon men bijv. makkelijker
vlees in stukken snijden. Die techniek werd in de loop van de
tijd verbeterd. De Neanderthaler gebruikte de
Levalloistechniek. Van een kernsteen werden gericht schilfers
afgeslagen die verder werden bewerkt tot messen of
speerpunten. Deze methode was veel efficiënter en maakte
het mogelijk om allerlei werktuigen te produceren. In de loop
van de tijd gebeurden verdere aanpassingen in bijvoorbeeld
het materiaal (van steen naar brons naar ijzer) en de techniek
(van slaan naar gieten en smeden).
o De uitvinding van de pijl en boog (ongeveer 70000 jaar
geleden) was een revolutionaire technologie (Wilson, 2025).
Voorheen maakten mensen vooral gebruik van bijlen en speren
om te jagen. Deze hadden evenwel het nadeel dat je vrij dicht
bij je prooi moest staan om effectief je doel te raken.
Bovendien moest je zorgen dat je voldoende kracht en precisie
had om een dier effectief te doden. De pijl en boog brachten
daar verandering in. Voortaan kon je vanop afstand dingen
raken. Het maken van een boog en pijl toont aan dat de mens
de mogelijkheid had ontwikkeld om een complexer werktuig te
maken.
o Ook de uitvinding van het wiel is geen ingeving van het
moment. Deze uitvinding is één van de grote mijlpalen in de
geschiedenis van de mens en betekende een ommekeer in het
transport van mensen en goederen. Voor het ontstaan van het
wiel was er al kennis over het gebruik van ‘roterende
voorwerpen’ (Grosman & Yashuv, 2024). Die kennis vond
verder zijn weg in het maken van geperforeerde stenen die als
spinsteen dienden, het maken van spintollen in keramiek, het
maken van een pottenbakkerswiel enz. Ervaringskennis over
roterende voorwerpen werd overgedragen van generatie op
generatie en uitgebreid naar andere toepassingen zoals je in
onderstaande illustratie duidelijk kan zien.
DE WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE
Samenvatting Brede kijk 1B
, DE 3 BELANGRIJKE PRINCIPES VAN DE WETENSCHAPPELIJKE
REVOLUTIE
1. De bereidheid om de eigen onwetendheid te accepteren
2. Waarnemen (al dan niet met behulp van instrumenten) is de basis
van het wetenschappelijk onderzoek. Dit leidt tot nieuwe inzichten
en theorieën
3. Deze nieuwe inzichten en theorieën worden gebruikt om nieuwe
capaciteiten te verwerven en nieuwe technologieën te
ontwikkelen
Vooruitschrijdend inzicht:
Dingen die we Vandaag weten, kunnen ontkracht worden als we er
meer over weten
Wetenschappelijke kennis die Wetenschappelijke kennis
voortvloeit uit onderzoek veranderlijk is
Als nieuwe bevindingen eerdere ideeën of theorieën tegenspreken,
wordt de oude theorie aangepast of maakt deze plaats voor de
nieuwe
Wetenschappelijk onderzoek is een proces in hoe de wereld werkt
Nieuwe inzichten leiden tot een betere kennis van de fysieke wereld
en de manier waarop we er als mens mee omgaan
Misconceptie:
Verkeerde inschattingen van hoe de realiteit in elkaar steekt
Misvattingen kunnen hardnekkig zijn en vragen overtuigend
wetenschappelijk bewijs om ze te corrigeren en bij te sturen
Voorbeeld van een misconceptie:
o Van Leeuwenhoek was ook de eerste om een zaadcel
microscopisch te bestuderen. In zijn tijd woedde er een felle
discussie over de vraag of een baby voortkwam uit iets in de
vrouw, of uit de zaadcel van een man. Op basis van zijn
observaties was Van Leeuwenhoek ervan overtuigd dat nieuw
leven gevormd werd uit het zaad van de man. Hij schrijft:
‘Hadden Uwen Harveaus en onsen de Graaff het honderste
deel zoveel gesien, sij souden met mij vastgestelt hebben, dat
het saet van den man alleen de vrugt formeert, en al wat de
vrouw soude mogen toebrengen alleen is, om het mannelijke
saet te ontfangen off te voeden.’ (Koninklijke Nederlandse
Vereniging voor Microbiologie, sd)
Van Leeuwenhoek maakte de linkertekening op basis van zijn
eerste observaties. Zijn collega-onderzoeker
Hartsoeker maakte de rechter tekening in
dezelfde tijdsperiode. Beide mannen lijken
zich bij hun observaties te laten leiden door
de tijdsgeest waarin ze leven. Hun
Samenvatting Brede kijk 1B
