Wijsbegeerte voor biomedische wetenschappers
Hoofdstuk 1 : Wat is filosofie ?
Drie aspecten van de filosofie :
- Attitude
- Methodologie
- Domein
Rol bij omschrijving van filosofie
1) Drie aspecten : attitude, methodologie, domein
Nigel : “Filosofie is een ongewoon vakgebied omdat de beoefenaars het er
niet over eens zijn waar het eigenlijk over gaat.”
- Filosofie wijst op liefde voor de wijsheid
- Of het verlangen om te weten
Aristoteles : alle mensen verlangen van nature naar wijsheid en weten,
dus ook wetenschappers en gelovige mensen
Filosofie vereenzelvigd met kritisch denken :
- In vraag stellen van vele dingen die andere mensen als
vanzelfsprekend beschouwen
- Filosofen ergeren zich aan banaliteiten waarop ons dagelijks leven
rust
- Ze kunnen/willen zich niet neerleggen bij overgeleverde inzichten
- Autoriteiten worden uitgedaagd :
o Hun uitspraken in worden in twijfel getrokken
o Autoriteit van personen, eigen vermogens (zintuigen, cognitie,
…)
Renée Descartes : ons gezichtsvermogen bedriegt ons
- Optische illusies
- Zintuigen spelen een belangrijke rol in het verwerven van kennis
Als onze zintuigen onbetrouwbaar zijn, is onze kennis ook
onbetrouwbaar
o Ontstaan methodische twijfel
o Alles in twijfel trekken
o Kwaadaardig genie zet ons denken op een dwaalspoor (malin
genie)
Kunnen we filosofen onderscheiden van niet-filosofen obv hun kritische
geest?
- Men kan kritisch zijn zonder aan filosofie te doen
, - Bv : wetenschappers kunnen kritisch zijn over wetenschappelijk
onderzoek
o Ze doen hierdoor niet direct aan filosofie
Wetenschappers en filosofen hebben gemeenschappelijke attitudes
o Ze zijn kritisch
o Ze zijn op zoek naar waarheid
o …
Richard Feynman : gaf anwoord op de vraag ‘Wat is wetenschap’?’
- Een van de kwaliteiten van wetenschap is dat ze ons de waarde van
rationeel denken bijbrengt en het belang van vrijheid van denken
- Ze leert ons dat het loont om te twijfelen aan de waarheid van wat
ons wordt verteld
Beschrijving gaat ook op voor filosofie
Tweede manier om filosofe af te bakenen van aangrenzende domeinen :
- Kijken naar de methoden die ze gebruikt :
o Methoden die enkel gebruikt worden door filosofen en niet
door wetenschappers?
o Methoden die enkel worden gebruikt door wetenschappers, en
niet door filosofen? (bv : filosofen doen geen klassiek
laboratoriumwerk)
Filosofen gebruiken waaier aan methoden geen enkele is uniek
voor filosofie
Methoden die mogelijk wel uniek zijn worden niet alleen door
filosofen gebruikt
1. Filosofen maken gebruik van hun intuïtie
Intuïtie heeft verschillende betekenissen in filosofie
Verwijzen naar kennis die op onmiddelijke manier
wordt verkregen
Descartes : heldere en welonderscheiden ideeën
(ideeën die geen redelijke mens zou durven
betwijfelen)
‘IK DENK DUS IK BEN’
Negatieve betekenis
Spontane overtuiging die we in onze eigen geest
aantreffen wanneer we over een bepaald
onderwerp beginnen te denken
Gezond verstand:vaak moeilijk te veranderen
ideeën
Filosofen die gebruik maken van intuïtie en zelden
empirisch onderzoek fauteuilfilosofen
, Intuïties vaak variabel : tss culturele groepen, personen,
binnen eenzelfde persoon van tijdstip tot tijdstip
Gebruik van intuïtie : geen unieke filosofische methode (ook
wetenschappers)
2. Conceptuele analyse
Luciano Floridi : filosofie is conceptual engineering –
het ontrafelen en verbeteren van concepten die we in
het dagelijkse leven soms te achteloos gebruiken
Bv : concept van liefde, tijd, vrijheid, …
Belangrijke begrippen ontleden in envoudigere
begrippen
Beter begrijpen en gebruiken van deze begrippen
DOEL = bepalen waarover we precies spreken als we
spreken over tijd, liefde, vrijheid, geluk, …
Conceptuele analyse : geen unieke filosofische methode (ook
wetenschappers)
3. Gedachte-experiment
Instrument van verbeelding :
Nieuwe informatie over thema te verkrijgen
Zonder gebruik te maken van nieuwe empirische
data
Experiment in laboratorium van menselijke geest
Voordelen :
Verhelderen problemen door ze te visualiseren
Leveren gegevens op die voor of tegen een theorie
kunnen worden gebruikt
Financiële, technologische en morele problemen
omzeilen
Voorbeeld gedachte-experiment : HERSENEN-IN-EEN-VAT
- Ondersteunt sceptiche positie over kennis
- Inbeelden dat onze hersenen zich op een andere planeet bevinden
waar een breinwetenschapper ons brein signalen geeft
- Door die signalen krijgen wij de indruk dat we bv : aan het wandelen
zijn, lezen, …
- Hersenen in da vat beschikken niet over een manier om na te gaan
of hun gedachten en indrukken echt zijn
o We kunnen niet echt weten of wij al dan niet de
hersenen in het vat zijn
o DUS : zekerheden zijn geen echte, fundamentele zekerheden
, Gedachte-experiment : geen unieke filosofische methode (ook in
wetenschap)
o Gebruik van gedachte-experiment in wetenschap :
Toont dat wetenschap geen louter empirische activiteit is
Toont dat filosofie niet louter fauteuilwerk is
4. Experimentele filosofie
Empirische-wetenschappelijke methoden kunnen
soms bijdragen aan oplossing voor traditionele
filosofische problemen
Veel onderzoek over cross-culturele verschillen in
intuïties over morele dilemma’s
Ethische theorieën : vaak gebouwd op intuïties van
mensen uit Westerse landen niet vanzelfsprekend dat
mensen uit andere culturen “Westerse” intuïties delen
Beginvraag : ‘Wat is filosofie?’ ‘Waarin verschilt filosofie van andere
kennisdomeinen?”
Eigenheid van filosofie heeft niet zozeer te maken met de attitude
van filosofen of met hun methodologie
Wel met de aard van de vragen en problemen waarmee ze zich
bezighouden
o Vaak abstract en eigenaardig
o Vragen die we ons in het dagelijks leven niet hoeven te stellen
Thomas Nagel : “We zouden niet ver komen in het leven als we de ideeën
tijd, getal, kennis, taal, goed en slecht niet meestal als vanzelfsprekend
beschouwden, maar in de filosofie onderzoeken we die dingen zelf.”
Filosofen hebben voorliefde voor moeilijke/onbeantwoordbare vragen
o Zulke vragen zijn voorrecht van filosofen
o Geen sprake van vooruitgang in de filosofie
o Er zijn enkel nieuwe manieren om oude, onoplosbare
problemen te beschrijven of te begrijpen
‘Geen vooruitgang in filosofie, maar wel in wetenschap.’
- Kunnen we op allerlei manieren onderuit halen :
o Vooruitgang binnen wetenschap is ook niet altijd evident
Hoofdstuk 1 : Wat is filosofie ?
Drie aspecten van de filosofie :
- Attitude
- Methodologie
- Domein
Rol bij omschrijving van filosofie
1) Drie aspecten : attitude, methodologie, domein
Nigel : “Filosofie is een ongewoon vakgebied omdat de beoefenaars het er
niet over eens zijn waar het eigenlijk over gaat.”
- Filosofie wijst op liefde voor de wijsheid
- Of het verlangen om te weten
Aristoteles : alle mensen verlangen van nature naar wijsheid en weten,
dus ook wetenschappers en gelovige mensen
Filosofie vereenzelvigd met kritisch denken :
- In vraag stellen van vele dingen die andere mensen als
vanzelfsprekend beschouwen
- Filosofen ergeren zich aan banaliteiten waarop ons dagelijks leven
rust
- Ze kunnen/willen zich niet neerleggen bij overgeleverde inzichten
- Autoriteiten worden uitgedaagd :
o Hun uitspraken in worden in twijfel getrokken
o Autoriteit van personen, eigen vermogens (zintuigen, cognitie,
…)
Renée Descartes : ons gezichtsvermogen bedriegt ons
- Optische illusies
- Zintuigen spelen een belangrijke rol in het verwerven van kennis
Als onze zintuigen onbetrouwbaar zijn, is onze kennis ook
onbetrouwbaar
o Ontstaan methodische twijfel
o Alles in twijfel trekken
o Kwaadaardig genie zet ons denken op een dwaalspoor (malin
genie)
Kunnen we filosofen onderscheiden van niet-filosofen obv hun kritische
geest?
- Men kan kritisch zijn zonder aan filosofie te doen
, - Bv : wetenschappers kunnen kritisch zijn over wetenschappelijk
onderzoek
o Ze doen hierdoor niet direct aan filosofie
Wetenschappers en filosofen hebben gemeenschappelijke attitudes
o Ze zijn kritisch
o Ze zijn op zoek naar waarheid
o …
Richard Feynman : gaf anwoord op de vraag ‘Wat is wetenschap’?’
- Een van de kwaliteiten van wetenschap is dat ze ons de waarde van
rationeel denken bijbrengt en het belang van vrijheid van denken
- Ze leert ons dat het loont om te twijfelen aan de waarheid van wat
ons wordt verteld
Beschrijving gaat ook op voor filosofie
Tweede manier om filosofe af te bakenen van aangrenzende domeinen :
- Kijken naar de methoden die ze gebruikt :
o Methoden die enkel gebruikt worden door filosofen en niet
door wetenschappers?
o Methoden die enkel worden gebruikt door wetenschappers, en
niet door filosofen? (bv : filosofen doen geen klassiek
laboratoriumwerk)
Filosofen gebruiken waaier aan methoden geen enkele is uniek
voor filosofie
Methoden die mogelijk wel uniek zijn worden niet alleen door
filosofen gebruikt
1. Filosofen maken gebruik van hun intuïtie
Intuïtie heeft verschillende betekenissen in filosofie
Verwijzen naar kennis die op onmiddelijke manier
wordt verkregen
Descartes : heldere en welonderscheiden ideeën
(ideeën die geen redelijke mens zou durven
betwijfelen)
‘IK DENK DUS IK BEN’
Negatieve betekenis
Spontane overtuiging die we in onze eigen geest
aantreffen wanneer we over een bepaald
onderwerp beginnen te denken
Gezond verstand:vaak moeilijk te veranderen
ideeën
Filosofen die gebruik maken van intuïtie en zelden
empirisch onderzoek fauteuilfilosofen
, Intuïties vaak variabel : tss culturele groepen, personen,
binnen eenzelfde persoon van tijdstip tot tijdstip
Gebruik van intuïtie : geen unieke filosofische methode (ook
wetenschappers)
2. Conceptuele analyse
Luciano Floridi : filosofie is conceptual engineering –
het ontrafelen en verbeteren van concepten die we in
het dagelijkse leven soms te achteloos gebruiken
Bv : concept van liefde, tijd, vrijheid, …
Belangrijke begrippen ontleden in envoudigere
begrippen
Beter begrijpen en gebruiken van deze begrippen
DOEL = bepalen waarover we precies spreken als we
spreken over tijd, liefde, vrijheid, geluk, …
Conceptuele analyse : geen unieke filosofische methode (ook
wetenschappers)
3. Gedachte-experiment
Instrument van verbeelding :
Nieuwe informatie over thema te verkrijgen
Zonder gebruik te maken van nieuwe empirische
data
Experiment in laboratorium van menselijke geest
Voordelen :
Verhelderen problemen door ze te visualiseren
Leveren gegevens op die voor of tegen een theorie
kunnen worden gebruikt
Financiële, technologische en morele problemen
omzeilen
Voorbeeld gedachte-experiment : HERSENEN-IN-EEN-VAT
- Ondersteunt sceptiche positie over kennis
- Inbeelden dat onze hersenen zich op een andere planeet bevinden
waar een breinwetenschapper ons brein signalen geeft
- Door die signalen krijgen wij de indruk dat we bv : aan het wandelen
zijn, lezen, …
- Hersenen in da vat beschikken niet over een manier om na te gaan
of hun gedachten en indrukken echt zijn
o We kunnen niet echt weten of wij al dan niet de
hersenen in het vat zijn
o DUS : zekerheden zijn geen echte, fundamentele zekerheden
, Gedachte-experiment : geen unieke filosofische methode (ook in
wetenschap)
o Gebruik van gedachte-experiment in wetenschap :
Toont dat wetenschap geen louter empirische activiteit is
Toont dat filosofie niet louter fauteuilwerk is
4. Experimentele filosofie
Empirische-wetenschappelijke methoden kunnen
soms bijdragen aan oplossing voor traditionele
filosofische problemen
Veel onderzoek over cross-culturele verschillen in
intuïties over morele dilemma’s
Ethische theorieën : vaak gebouwd op intuïties van
mensen uit Westerse landen niet vanzelfsprekend dat
mensen uit andere culturen “Westerse” intuïties delen
Beginvraag : ‘Wat is filosofie?’ ‘Waarin verschilt filosofie van andere
kennisdomeinen?”
Eigenheid van filosofie heeft niet zozeer te maken met de attitude
van filosofen of met hun methodologie
Wel met de aard van de vragen en problemen waarmee ze zich
bezighouden
o Vaak abstract en eigenaardig
o Vragen die we ons in het dagelijks leven niet hoeven te stellen
Thomas Nagel : “We zouden niet ver komen in het leven als we de ideeën
tijd, getal, kennis, taal, goed en slecht niet meestal als vanzelfsprekend
beschouwden, maar in de filosofie onderzoeken we die dingen zelf.”
Filosofen hebben voorliefde voor moeilijke/onbeantwoordbare vragen
o Zulke vragen zijn voorrecht van filosofen
o Geen sprake van vooruitgang in de filosofie
o Er zijn enkel nieuwe manieren om oude, onoplosbare
problemen te beschrijven of te begrijpen
‘Geen vooruitgang in filosofie, maar wel in wetenschap.’
- Kunnen we op allerlei manieren onderuit halen :
o Vooruitgang binnen wetenschap is ook niet altijd evident
