Politicologie
Inleiding
- Recht = gestolde politiek (tijdelijke codificatie van politieke macht), bv. arbortus
- Impact van politiek op recht: maakt regels in o.a. wetten (kader voor de
rechtspraak, inspraak in hoe onderzoek wordt verricht …)
- Impact van recht op politiek: regels, rechtspraak en rechtsleer bepalen de ruimte
van de politiek (bv. wet en Gw., internationaal verdrag, ‘juristocratie’, standstill-
principe, volksberoep …)
Standstill-principe = je kan niet zomaar sociale rechten aanpassen want ze zijn
beschermd (bv. gezondheidsuitkering)
DUS: geen recht zonder politiek, geen politiek (democratie) zonder recht
Parate kennis
- Samenstelling van de Vlaamse en de Federale Regering (naam, partij en
hoofdbevoegdheden), inclusief staatssecretarissen
- Partijen en voorzitters van de in het Federaal en Vlaams Parmement
vertegenwoordigde partijen
- ‘Voorzitters’ van grote sociaaleconomische organisaties (zie H4)
1
, Politicologie
Hoofdstuk 1 – Politiek en politicologie
1. Wat is politiek?
1.1 Een fundamentele vraag
Integratiewetenschap : politicologie onderscheidt zich door nuttige inzichten van
andere disciplines te integreren en toe te passen op het domein van politiek
→ Inzichten en methoden uit zusterstudies als ondersteuning
Geen algemeen aanvaarde wetenschappelijke theorie
Geen algemeen aanvaard centraal begrippenkader
Politieke wetenschap = ‘field of enquiry’
- Openheid en eclecticisme → kwetsbaar voor kritiek
- Geen eigenheid – unique selling proposition
- Maar : wel consensus over stelling dat politiek hét onderwerp van politicologie is
Wat is politiek? = fundamentele/existentiële vraag
- Want : raakt aan de essentie van de discipline, haar afbakening en inhoud
- Veel verschillende antwoorden en punt van discussie
- Volgens velen : probleem waarbij overheidsoptreden nodig is
- Als een kwestie politiek is, dan mogen/moeten politici zich ermee inlaten
- Antwoord verandert doorheen de tijd (vandaag allerlei problemen die er vroeger
nog niet waren)
- Maar : benoeming is nodig om te weten wat je studeert
‘Wat door de staat moet geregeld worden’
Minimal state Nany state
Beperkt aantal ‘verzorgende taken’ Buigt zich over enorm veel verschillende
= nachtwakersstaat onderwerpen en begeleidt de mens van
wieg tot graf
Zorgde vooral voor orde en tucht, Alomtegenwoordige,
bescherming grenzen, eigendomsrecht ‘interventionistische’ welvaartsstaat
Liberaal : vrijheid en veiligheid
Arena – of domeinbenadering VS. proces – of aspectbenadering
- Arena = gedrag wordt politiek door zijn locatie, waar het zich plaatsvindt
→ Afzonderlijk politiek domein, afgebakende sfeer (de staat, overheidsbeleid)
→ Formele werking van politieke instellingen (regering, partijen, …)
2
, Politicologie
- Proces = gedrag met duidelijke karakteristieken, mogelijk in alle sociale
contexten
→ Veel verschillen aspecten van sociale verhoudingen (Bv. Conflict, gebruik van
macht, samenwerking, omgaan met diversiteit en schaarste, …)
→ Allemaal geen betrekking op specifieke instellingen/sectoren
→ Dus : politiek kan overal in de samenleving aanwezig zijn
Definitie : geen eensgezindheid
- Wezenlijk betwist begrip door normatieve concepten
- Oplossing? : bewust zijn van met welke bril je naar iets kijkt en expliciteren
- Vastleggen van een kern is noodzakelijk → Alle begrippen betwisten maakt elk
gesprek onmogelijk
Essentially contested concept (Gallie) = een concept waarover eindeloos debat
bestaat
Meest eenvoudige omschrijving : alles wat te maken heeft met het besturen van de
samenleving
Polity Groep mensen die samenwonen en instelling hebben opgericht om
samen te leven (staten, samenlevingsvormen, …)
Politics Machtsuitoefening, besluitvorming, …
Policy Beleid (buitenlands, arbeidsmarkt, …)
Afkomt
- <Grieks Politaie, Politika = alles wat betrekking heeft op de polis, de burgerlijke
samenleving (Griekse stadsstaat)
- Politikos/politès = de burger als publiek persoon, de staat betreffende
Idiotikos/idiotès = de burger in zijn privéleven, individueel
- Aristoteles : ‘zoön politikon’ VS. ‘idiotes’ (politiek als levenswijze)
→ De mens is een politiek (sociaal) dier
→ Mens moet zich bezighouden met organiseren van collectieve zaken
- Zeer hoogstaand, maar beperkt tot vrije mannen (verheven beeld)
1.2 Essentiële onderdelen van politiek
- Politiek is besturen van samenleving
- Van een bevolking op een territorium
→ Traditionele politiek heeft nodig : territorium + bevolking
→ Territorium : territoriaal gebonden samenleving
o Regels gelden voor iedereen + regelen bijna alle levensdomeinen
3
, Politicologie
→ Vandaag : territoriale (vorm staat) minder belangrijk
o Niet – territoriale verenigingen (Bv. Kerk, studentenclub)
o Niet statelijke – actoren (Bv. Google, Apple) = sterke macht met politieke
invloed
→ Processen van globalisering, decentralisering, federalisering en Europese
integratie = andere territoriale verdelingen van de samenleving werden
belangrijker
- Politiek is de activiteit om bindende collectieve beslissingen te nemen en
problemen uit de samenleving probeert op te lossen
→ Bevolking
→ David Easton
o Politiek gaat over de toebedeling van waarden
➢ Door schaarste ontstaan er conflicten
➢ Dus : instelling nodig om toebedeling uit te voeren
➢ ‘Authorative allocation for a society’ = gezaghebbende beslissing voor
hele samenleving
→ Parapolitieke systemen = interne politieke systemen van groepen
Politieke systemen = betrekking tot meest inclusieve eenheid (samenleving)
- Maar politiek kan nog veel meer zijn
→ Continue aan het evolueren
o Globalisering (Bv. Economie)
o Migratie, klimaat, corona
1.3 Enkele bijdragen uit de geschiedenis
Op vele manieren invullen
Kijken naar 3 highlights
Politiek als nastreven van het goede leven – Klassieke Griekenland (6e – 5e eeuw
v.C.) – Aristoteles
- Mens als burger van de polis = zoön politikon
- Volwaardig menselijk leven (eudaimonia) enkel mogelijk binnen politieke
gemeenschap
→ Dus : politiek laat toe volwaardig te leven
- Eudemionisme = streven naar geluk
- Polis : institutionele, morele en politieke gemeenschap
- Politiek (= meesterwetenschap) bevrijdt ons van de beperkingen van ons
privéleven
→ Enkel om eigen zaken bekommeren? Volwaardig leven
4
Inleiding
- Recht = gestolde politiek (tijdelijke codificatie van politieke macht), bv. arbortus
- Impact van politiek op recht: maakt regels in o.a. wetten (kader voor de
rechtspraak, inspraak in hoe onderzoek wordt verricht …)
- Impact van recht op politiek: regels, rechtspraak en rechtsleer bepalen de ruimte
van de politiek (bv. wet en Gw., internationaal verdrag, ‘juristocratie’, standstill-
principe, volksberoep …)
Standstill-principe = je kan niet zomaar sociale rechten aanpassen want ze zijn
beschermd (bv. gezondheidsuitkering)
DUS: geen recht zonder politiek, geen politiek (democratie) zonder recht
Parate kennis
- Samenstelling van de Vlaamse en de Federale Regering (naam, partij en
hoofdbevoegdheden), inclusief staatssecretarissen
- Partijen en voorzitters van de in het Federaal en Vlaams Parmement
vertegenwoordigde partijen
- ‘Voorzitters’ van grote sociaaleconomische organisaties (zie H4)
1
, Politicologie
Hoofdstuk 1 – Politiek en politicologie
1. Wat is politiek?
1.1 Een fundamentele vraag
Integratiewetenschap : politicologie onderscheidt zich door nuttige inzichten van
andere disciplines te integreren en toe te passen op het domein van politiek
→ Inzichten en methoden uit zusterstudies als ondersteuning
Geen algemeen aanvaarde wetenschappelijke theorie
Geen algemeen aanvaard centraal begrippenkader
Politieke wetenschap = ‘field of enquiry’
- Openheid en eclecticisme → kwetsbaar voor kritiek
- Geen eigenheid – unique selling proposition
- Maar : wel consensus over stelling dat politiek hét onderwerp van politicologie is
Wat is politiek? = fundamentele/existentiële vraag
- Want : raakt aan de essentie van de discipline, haar afbakening en inhoud
- Veel verschillende antwoorden en punt van discussie
- Volgens velen : probleem waarbij overheidsoptreden nodig is
- Als een kwestie politiek is, dan mogen/moeten politici zich ermee inlaten
- Antwoord verandert doorheen de tijd (vandaag allerlei problemen die er vroeger
nog niet waren)
- Maar : benoeming is nodig om te weten wat je studeert
‘Wat door de staat moet geregeld worden’
Minimal state Nany state
Beperkt aantal ‘verzorgende taken’ Buigt zich over enorm veel verschillende
= nachtwakersstaat onderwerpen en begeleidt de mens van
wieg tot graf
Zorgde vooral voor orde en tucht, Alomtegenwoordige,
bescherming grenzen, eigendomsrecht ‘interventionistische’ welvaartsstaat
Liberaal : vrijheid en veiligheid
Arena – of domeinbenadering VS. proces – of aspectbenadering
- Arena = gedrag wordt politiek door zijn locatie, waar het zich plaatsvindt
→ Afzonderlijk politiek domein, afgebakende sfeer (de staat, overheidsbeleid)
→ Formele werking van politieke instellingen (regering, partijen, …)
2
, Politicologie
- Proces = gedrag met duidelijke karakteristieken, mogelijk in alle sociale
contexten
→ Veel verschillen aspecten van sociale verhoudingen (Bv. Conflict, gebruik van
macht, samenwerking, omgaan met diversiteit en schaarste, …)
→ Allemaal geen betrekking op specifieke instellingen/sectoren
→ Dus : politiek kan overal in de samenleving aanwezig zijn
Definitie : geen eensgezindheid
- Wezenlijk betwist begrip door normatieve concepten
- Oplossing? : bewust zijn van met welke bril je naar iets kijkt en expliciteren
- Vastleggen van een kern is noodzakelijk → Alle begrippen betwisten maakt elk
gesprek onmogelijk
Essentially contested concept (Gallie) = een concept waarover eindeloos debat
bestaat
Meest eenvoudige omschrijving : alles wat te maken heeft met het besturen van de
samenleving
Polity Groep mensen die samenwonen en instelling hebben opgericht om
samen te leven (staten, samenlevingsvormen, …)
Politics Machtsuitoefening, besluitvorming, …
Policy Beleid (buitenlands, arbeidsmarkt, …)
Afkomt
- <Grieks Politaie, Politika = alles wat betrekking heeft op de polis, de burgerlijke
samenleving (Griekse stadsstaat)
- Politikos/politès = de burger als publiek persoon, de staat betreffende
Idiotikos/idiotès = de burger in zijn privéleven, individueel
- Aristoteles : ‘zoön politikon’ VS. ‘idiotes’ (politiek als levenswijze)
→ De mens is een politiek (sociaal) dier
→ Mens moet zich bezighouden met organiseren van collectieve zaken
- Zeer hoogstaand, maar beperkt tot vrije mannen (verheven beeld)
1.2 Essentiële onderdelen van politiek
- Politiek is besturen van samenleving
- Van een bevolking op een territorium
→ Traditionele politiek heeft nodig : territorium + bevolking
→ Territorium : territoriaal gebonden samenleving
o Regels gelden voor iedereen + regelen bijna alle levensdomeinen
3
, Politicologie
→ Vandaag : territoriale (vorm staat) minder belangrijk
o Niet – territoriale verenigingen (Bv. Kerk, studentenclub)
o Niet statelijke – actoren (Bv. Google, Apple) = sterke macht met politieke
invloed
→ Processen van globalisering, decentralisering, federalisering en Europese
integratie = andere territoriale verdelingen van de samenleving werden
belangrijker
- Politiek is de activiteit om bindende collectieve beslissingen te nemen en
problemen uit de samenleving probeert op te lossen
→ Bevolking
→ David Easton
o Politiek gaat over de toebedeling van waarden
➢ Door schaarste ontstaan er conflicten
➢ Dus : instelling nodig om toebedeling uit te voeren
➢ ‘Authorative allocation for a society’ = gezaghebbende beslissing voor
hele samenleving
→ Parapolitieke systemen = interne politieke systemen van groepen
Politieke systemen = betrekking tot meest inclusieve eenheid (samenleving)
- Maar politiek kan nog veel meer zijn
→ Continue aan het evolueren
o Globalisering (Bv. Economie)
o Migratie, klimaat, corona
1.3 Enkele bijdragen uit de geschiedenis
Op vele manieren invullen
Kijken naar 3 highlights
Politiek als nastreven van het goede leven – Klassieke Griekenland (6e – 5e eeuw
v.C.) – Aristoteles
- Mens als burger van de polis = zoön politikon
- Volwaardig menselijk leven (eudaimonia) enkel mogelijk binnen politieke
gemeenschap
→ Dus : politiek laat toe volwaardig te leven
- Eudemionisme = streven naar geluk
- Polis : institutionele, morele en politieke gemeenschap
- Politiek (= meesterwetenschap) bevrijdt ons van de beperkingen van ons
privéleven
→ Enkel om eigen zaken bekommeren? Volwaardig leven
4
