Leerdoelen BvD
Hf 40
- De basisstructuur en voorkomen van diverse vormen en varianten van
epitheelweefsel globaal kunnen beschrijven. Vormen epitheelweefsel: plat,
cilindrisch en kubisch. Het epitheelweefsel kan hiernaast ook eenlagig of
meerlagig zijn.
- Kennis hebben over de functies van epitheel/epitheelcellen. Eenvoudig plat
epitheel: eenlagig, voor diffusie, filtratie en osmose, geen barriére functie, in
longen & bloedvaten. Meerlagig plat epitheel: meerlagig, regenereert snel,
barriére functie en bescherming tegen slijtage, frictie en indringers, in mond &
huid (gekeratiniseerd). Eenvoudig cilindrisch epitheel: lang en rechthoekig, voor
absorptie, secretie en transport, in darmen (microvilli). Meerlagig cilindrisch
epitheel: voor bescherming en secretie, in urethra. Psuedogelaagd cilindrisch:
cilindrisch epitheel met cilia op bovenkant, voor transport en bescherming, in
luchtpijp. Kubisch epitheel: voor secretie en absorptie, in nieren & klieren.
Meerlagig kubisch epitheel: voor bescherming en stevigheid, in grote kliergangen
(speekselklieren)
- De structuur en functie van tight junctions, gap junctions en desmosomen
benoemen. Tight junctions: cellen zitten strak tegen elkaar aan waardoor
bijvoorbeeld lekking van interne vloeistoffen tegen wordt gegaan. Gap junctions:
er zitten ‘kanaaltjes’ tussen de cellen in die gebruikt kunnen worden voor
communicatie tussen de cellen → hormonen kunnen hier bijvoorbeeld doorheen
gaan en meerdere cellen beïnvloeden. Desmosomen: verankeren cellen aan
elkaar door het binden van intermediaire filamenten van de buurcellen.
- De processen beschrijven die in meerlagig plat verhoornd epitheel
plaatsvinden. Mitose in de basale laag: nieuw gevormde cellen worden gevormd
en naar het oppervlakte toe gedrukt, keratinisatie, vorming van waterbarriére
(door lipiden), apoptose, de bovenste laag vormt een hoornlaag bestaande uit
corneocyten die zijn gevuld met keratine, verschilvering.
- De embryonale ontwikkeling van endocriene en exocriene klieren kunnen
beschrijven. exocriene klieren: het epitheelweefsel wat het uiteindelijke
klierweefsel wordt deelt zich naar onder in het bindweefsel toe, hierna vormt er
een centrale holte (lumen) in het exocriene klierweefsel. Dit vormt een gang
waardoor excretieproducten zich naar het oppervlakte van het epitheel kunnen
verplaatsen. Endocriene klieren: het epitheelweefsel wat het uiteindelijke
klierweefsel wordt deelt zich naar onder in het bindweefsel toe. Het gevormde
endocriene klierweefsel verliest zijn contact met het epitheelweefsel en bindt
aan een bloedvat. Hierdoor kan hij zijn producten direct uitscheiden in het bloed.
, Hf 41
- De definities van endocriene, paracrien en autocrien regulatie en van
regulatie via neurohormonen en feromonen kennen. Endocrien: een
endocriene klier geeft hormonen af aan het bloed die door heel het lichaam
circuleren en hun targetcellen beïnvloeden. Paracrien: lokale afgifte, vrijgegeven
hormonen beïnvloeden de cellen rondom de vrijgevende cel. Autocrien: lokale
afgifte, de vrijgekomen hormonen beïnvloeden de vrijgevende cel.
Neurohormonen worden door neuronen vrijgegeven aan het bloed en werken
hierna als hormonen die hun targetcellen beïnvloeden. Feromonen worden
uitgescheiden om op deze manier een goed passende partner te vinden van
dezelfde soort.
- Weten hoe de groep van eiwit en peptidehormonen zijn invloed uitoefent of
de doelwitcellen. Als de hormonen binden aan de receptoren op hun
targetcellen wordt er een signaal-transductie cascade in gang gezet in de cel
waardoor er een bepaalde respons (afhankelijk van het hormoon en de cascade)
tot uiting komen.
- Weten hoe de groep van de steroïdhormonen en schildklierhormonen zijn
invloed uitoefent op de doelwitcellen. Deze hormonen zijn vetoplosbaar wat
betekent dat ze door het plasma membraan kunnen diffunderen en aan een
intracellulaire receptor kunnen binden. Dit zal vaak leiden tot een verandering in
genexpressie of transcriptie.
- De stelling dat het effect van een hormoon bepaald wordt door de aard van
eigenschappen van de doelwitcellen en van de receptoren op of in deze
doelwitcellen kunnen illustreren met adrenaline als voorbeeld. Een hormoon
kan verschillende responsen uiten door verschil in receptoren of/in de cel of
verschillende cascades die worden ingezet. Adrenaline zorgt bijvoorbeeld bij
levercellen voor het vrijkomen van glycogeen en bij bloedvaten voor verwijding
zodat er meer O2-rijk bloed doorheen kan stromen. Hetzelfde hormoon zorgt dus
voor verschillende responsen.
- De neurale en hormonale regulatie van de ontwikkeling en metamorfose van
een insect kunnen uitleggen. PTTH bereikt de prothoracale klier in het insect
waarna ecdysteroïde hormonen vrijkomen. Deze zorgen voor vervelling bij een
hoge aanwezigheid van het juvenille hormoon (JH) in het bloed en voor
morfogenese bij een lage aanwezigheid van JH in het bloed.
- Inzicht hebben in de structuur en de werking van (neuro)hormonale
regelkringen en de betekenis van positieve en negatieve terugkoppeling
hierbij, met als voorbeeld calcium homeostase. Hormonale regelkringen
worden altijd gereguleerd door negatieve en positieve feedback. Negatieve
feedback komt vaak voor omdat dit het originele evenwicht van de homeostase
kan terugbrengen. Calcium homeostase: te weinig → bijschildklier geeft PTH af
Hf 40
- De basisstructuur en voorkomen van diverse vormen en varianten van
epitheelweefsel globaal kunnen beschrijven. Vormen epitheelweefsel: plat,
cilindrisch en kubisch. Het epitheelweefsel kan hiernaast ook eenlagig of
meerlagig zijn.
- Kennis hebben over de functies van epitheel/epitheelcellen. Eenvoudig plat
epitheel: eenlagig, voor diffusie, filtratie en osmose, geen barriére functie, in
longen & bloedvaten. Meerlagig plat epitheel: meerlagig, regenereert snel,
barriére functie en bescherming tegen slijtage, frictie en indringers, in mond &
huid (gekeratiniseerd). Eenvoudig cilindrisch epitheel: lang en rechthoekig, voor
absorptie, secretie en transport, in darmen (microvilli). Meerlagig cilindrisch
epitheel: voor bescherming en secretie, in urethra. Psuedogelaagd cilindrisch:
cilindrisch epitheel met cilia op bovenkant, voor transport en bescherming, in
luchtpijp. Kubisch epitheel: voor secretie en absorptie, in nieren & klieren.
Meerlagig kubisch epitheel: voor bescherming en stevigheid, in grote kliergangen
(speekselklieren)
- De structuur en functie van tight junctions, gap junctions en desmosomen
benoemen. Tight junctions: cellen zitten strak tegen elkaar aan waardoor
bijvoorbeeld lekking van interne vloeistoffen tegen wordt gegaan. Gap junctions:
er zitten ‘kanaaltjes’ tussen de cellen in die gebruikt kunnen worden voor
communicatie tussen de cellen → hormonen kunnen hier bijvoorbeeld doorheen
gaan en meerdere cellen beïnvloeden. Desmosomen: verankeren cellen aan
elkaar door het binden van intermediaire filamenten van de buurcellen.
- De processen beschrijven die in meerlagig plat verhoornd epitheel
plaatsvinden. Mitose in de basale laag: nieuw gevormde cellen worden gevormd
en naar het oppervlakte toe gedrukt, keratinisatie, vorming van waterbarriére
(door lipiden), apoptose, de bovenste laag vormt een hoornlaag bestaande uit
corneocyten die zijn gevuld met keratine, verschilvering.
- De embryonale ontwikkeling van endocriene en exocriene klieren kunnen
beschrijven. exocriene klieren: het epitheelweefsel wat het uiteindelijke
klierweefsel wordt deelt zich naar onder in het bindweefsel toe, hierna vormt er
een centrale holte (lumen) in het exocriene klierweefsel. Dit vormt een gang
waardoor excretieproducten zich naar het oppervlakte van het epitheel kunnen
verplaatsen. Endocriene klieren: het epitheelweefsel wat het uiteindelijke
klierweefsel wordt deelt zich naar onder in het bindweefsel toe. Het gevormde
endocriene klierweefsel verliest zijn contact met het epitheelweefsel en bindt
aan een bloedvat. Hierdoor kan hij zijn producten direct uitscheiden in het bloed.
, Hf 41
- De definities van endocriene, paracrien en autocrien regulatie en van
regulatie via neurohormonen en feromonen kennen. Endocrien: een
endocriene klier geeft hormonen af aan het bloed die door heel het lichaam
circuleren en hun targetcellen beïnvloeden. Paracrien: lokale afgifte, vrijgegeven
hormonen beïnvloeden de cellen rondom de vrijgevende cel. Autocrien: lokale
afgifte, de vrijgekomen hormonen beïnvloeden de vrijgevende cel.
Neurohormonen worden door neuronen vrijgegeven aan het bloed en werken
hierna als hormonen die hun targetcellen beïnvloeden. Feromonen worden
uitgescheiden om op deze manier een goed passende partner te vinden van
dezelfde soort.
- Weten hoe de groep van eiwit en peptidehormonen zijn invloed uitoefent of
de doelwitcellen. Als de hormonen binden aan de receptoren op hun
targetcellen wordt er een signaal-transductie cascade in gang gezet in de cel
waardoor er een bepaalde respons (afhankelijk van het hormoon en de cascade)
tot uiting komen.
- Weten hoe de groep van de steroïdhormonen en schildklierhormonen zijn
invloed uitoefent op de doelwitcellen. Deze hormonen zijn vetoplosbaar wat
betekent dat ze door het plasma membraan kunnen diffunderen en aan een
intracellulaire receptor kunnen binden. Dit zal vaak leiden tot een verandering in
genexpressie of transcriptie.
- De stelling dat het effect van een hormoon bepaald wordt door de aard van
eigenschappen van de doelwitcellen en van de receptoren op of in deze
doelwitcellen kunnen illustreren met adrenaline als voorbeeld. Een hormoon
kan verschillende responsen uiten door verschil in receptoren of/in de cel of
verschillende cascades die worden ingezet. Adrenaline zorgt bijvoorbeeld bij
levercellen voor het vrijkomen van glycogeen en bij bloedvaten voor verwijding
zodat er meer O2-rijk bloed doorheen kan stromen. Hetzelfde hormoon zorgt dus
voor verschillende responsen.
- De neurale en hormonale regulatie van de ontwikkeling en metamorfose van
een insect kunnen uitleggen. PTTH bereikt de prothoracale klier in het insect
waarna ecdysteroïde hormonen vrijkomen. Deze zorgen voor vervelling bij een
hoge aanwezigheid van het juvenille hormoon (JH) in het bloed en voor
morfogenese bij een lage aanwezigheid van JH in het bloed.
- Inzicht hebben in de structuur en de werking van (neuro)hormonale
regelkringen en de betekenis van positieve en negatieve terugkoppeling
hierbij, met als voorbeeld calcium homeostase. Hormonale regelkringen
worden altijd gereguleerd door negatieve en positieve feedback. Negatieve
feedback komt vaak voor omdat dit het originele evenwicht van de homeostase
kan terugbrengen. Calcium homeostase: te weinig → bijschildklier geeft PTH af
