Verbintenissenrecht
WENZEL EN REINER TIJS
Pagina | 1
,Lesnotities verbintenissenrecht
Hoofdstuk I: De verbintenis
1.1. De algemene inleiding
1.2. Situering en vindplaats van het verbintenissenrecht
De vindplaats in de Belgische wetgeving – aanvullend recht (artikel 5.3 BW)
De bepalingen van Boek 5 BW zijn van aanvullend recht
o tenzij uit de tekst of de draagwijdte ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk een karakter van
dwingend recht of van openbare orde hebben
De wet voorziet een default-regeling, waarvan zeer vaak afgeweken kan worden
o Uitsluiten
o Bevestigen
o Moduleren
Naast Boek 5 BW, dat het algemeen contactenrecht bevat, bestaan veel bijzondere regels, vaak van
dwingend recht.
o Benoemde contracten (bv. handelshuurovereenkomst, handelsagentuurovereenkomst,
concessieovereenkomst, commerciële samenwerkingsovereenkomst)
o Bijzonder contractenrecht (B2C- en B2B-regeling m.b.t. onrechtmatige bedingen)
De bepalingen van Boek 6 BW zijn van aanvullend recht
o tenzij uit de tekst of de draagwijdte ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk een karakter van
dwingend recht of van openbare orde hebben
De vindplaats in de Belgische wetgeving – werking in de tijd (artikel 1.2 BW)
Algemene regels voor het privaatrecht Overmacht
Contractsluiting Betaling Imprevisie
De wet beschikt alleen voor de toekomst
o Beginsel: geen terugwerkende kracht 1/1/2023 Aanvulling Vernietiging
Inwerkingtredin Verlenging Ontbinding
o Uitzondering: noodzakelijk voor een g Boek 5 BW Hernieuwing Opzegging
Uitvoeringscont
doelstelling van algemeen belang ract
De nieuwe wet is van toepassing op
o Situaties die na haar inwerkingtreding ontstaan
o De toekomstige gevolgen van onder de vroegere wet ontstane situaties die zich voordoen of
voortduren onder de nieuwe wet (zonder afbreuk te doen aan reeds onherroepelijk vastgestelde
rechten)
Bijzondere regels voor het contractenrecht
Beginselen:
o De oude wet blijft van toepassing op contracten gesloten onder de oude wet
o De geldigheid van het contract wordt beheerst door de wet die van toepassing was op het
tijdstip van totstandkoming
Uitzonderingen:
o De nieuwe wet van openbare orde of van dwingend recht is van toepassing op lopende
contracten
o De nieuwe wet bepaalt dat hij van toepassing is op lopende contracten
Boek 5 BW is van toepassing op rechtshandelingen (contracten en eenzijdige rechtshandelingen) die
plaatsvinden na 1 januari 2023.
Boek 5 BW is van toepassing op rechtsfeiten (vb. een begane fout) die plaatsvinden na 1 januari 2023.
Boek 6 BW is van toepassing op feiten die tot aansprakelijkheid kunnen leiden en die zich hebben
voorgedaan vanaf 1 januari 2025.
Boek 6 BW is niet van toepassing op de toekomstige gevolgen van feiten die zich hebben voorgedaan
voor 1 januari 2025.
Pagina | 2
,Boek 5 BW is niet van toepassing op de toekomstige gevolgen van rechtshandelingen die plaatsvonden voor 1
januari 2023.
Vanuit de bekommernis van rechtszekerheid is ervoor gekozen om de toepassing van Boek 5 op de
toekomstige gevolgen van voorgaande situaties helemaal uit te sluiten, zelfs wanneer het gaat om
bepalingen van openbare orde of van dwingend recht.
Boek 5 BW is niet van toepassing op rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden na 1 januari
2023 die betrekking hebben op een verbintenis ontstaan uit een rechtshandeling of rechtsfeit dat heeft
plaatsgevonden voor 1 januari 2023
De betaling (eenzijdige rechtshandeling) na 1 januari 2023 van een verbintenis die ontstaan is voor 1
januari 2023
Een aanvulling na 1 januari 2023 die de verbintenissen wijzigt van een contract dat ontstaan is voor 1
januari 2023
Een uitvoeringscontract gesloten na 1 januari 2023 naar aanleiding van een raamcontract dat gesloten
is voor 1 januari 2023
De verlenging of vernieuwing na 1 januari 2023 van een contract dat gesloten is voor 1 januari 2023
De overdracht na 1 januari 2023 van een schuldvordering die ontstaan is voor 1 januari 2023
De uitdoving van een verbintenis die ontstaan is voor 1 januari 2023 als gevolg van een opzegging, een
vernietiging of een ontbinding wegens niet nakoming die plaatsvindt na 1 januari 2023 (m.i.v. de
restituties)
1.3. Begripsomschrijving en karakteristieke eigenschappen van de verbintenis
Artikel 5.1 BW: een verbintenis bestaat uit
a) Creëert een rechtsband tussen personen
b) Als voorwerp: een prestatie
c) De afdwingbaarheid van de prestatie
a) De verbintenis creëert een rechtsban tussen personen
De schuldenaar heeft een verbintenis tegenover een schuldeiser
De schuldeiser heeft een vorderingsrecht tegenover een schuldenaar
Er zijn dus steeds twee personen betrokken
De natuurlijke personen (= een mens van vlees en bloed)
De rechtspersonen (= een organisatie waaraan het recht rechten en plichten toekent)
De passieve zijde: een verplichting ten aanzien van de schuldeiser (SD => SE)
De actieve zijde: een aanspraak ten aanzien van de schuldenaar (SE => SD)
Soorten verbintenissen:
1) Verbintenis om iets te geven
2) Verbintenis om iets te doen
3) Verbintenis om iets niet te doen
Het onderscheid tussen de vorderingsrechten en de zakelijke rechten
De zakelijke rechten: een rechtsband tussen een zaak en een persoon
Het eigendomsrecht voornamelijk
Niet in artikel 3.3 BW = een vorderingsrecht
Het numerus clausus principe
Pagina | 3
, b) Een verbintenis heeft een prestatie tot voorwerp
Elke verbintenis heeft een bepaald voorwerp: een prestatie die geleverd moet worden
Het klassieke verbintenissenrecht concentreert zich op de vermogensrechtelijke verbintenissen
Het is dus in geld waardeerbaar = vermogensrechtelijke verbintenissen
c) Een verbintenis is afdwingbaar
(!!) Belangrijkste kenmerk van een verbintenis
Afdwingen desnoods via de rechtbank => verbintenis
bv. koop – verkoop (leveren <-> geld betalen)
Geen prestatie: de rechter komt er tussen
Niet afdwingbare toezegging
Geen verbintenis
Bv. goed rapport = een nieuwe telefoon geven (subjectief wat een goed rapport is)
Morele toezeggingen: beloftes die worden gedaan die niet juridisch afdwingbaar zijn
Gentlemen’s agreement = ondernemers die schudden de hand
bedoeling: niet afdwingbaar
Geen uitvoering dan kan niemand naar de rechtbank gaan voor de afdwinging
Enige “sanctie”: gezichtsverlies
Afdwingbaar in één aspect: het is niet afdwingbaar
De natuurlijke verbintenissen (artikel 5.2 BW)
Een band tussen personen met een voorwerp dat niet afdwingbaar is
Bv. ouder moet aan zijn kind opvoeding, opleiding en huisvesting geven (= wettelijk verplicht) -> als u
kind dat niet krijgt: dwingen dat er betaald word
Bv. A geeft onderdak aan B wegens financiële moeilijkheden -> B wint na 5j de lotto -> A kan niet
vorderen dat B de afgelopen 5j terugbetaald
Bv. een gokschuld -> gokschulden kan je niet opeisen -> het casino kan dat niet opeisen bij geen
betaling -> oplossen: het vooraf betalen door jetons
1.4. De bronnen van verbintenissen
Een rechtsfeit
De oneigenlijke contracten (= de quasi contracten)
o Zaakwaarneming
o Onverschuldigde betaling
o Verrijking zonder oorzaak
Buitencontractuele aansprakelijkheid
o Gevolgen toegekend door het recht
o Door uw fout schade veroorzaakt
o Geen wilsuiting dat rechtsgevolgen beoogt
Een rechtshandeling = de wilsuiting die rechtsgevolgen wil doen ontstaan
Artikel 1.3 BW
Meerzijdige: het contract (min. 2 wilsuitingen)
Eenzijdige: de eenzijdige wilsuiting
(!!) een verbintenis bestaat uit een contract -> een plicht ontstaat uit een contract
Pagina | 4
WENZEL EN REINER TIJS
Pagina | 1
,Lesnotities verbintenissenrecht
Hoofdstuk I: De verbintenis
1.1. De algemene inleiding
1.2. Situering en vindplaats van het verbintenissenrecht
De vindplaats in de Belgische wetgeving – aanvullend recht (artikel 5.3 BW)
De bepalingen van Boek 5 BW zijn van aanvullend recht
o tenzij uit de tekst of de draagwijdte ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk een karakter van
dwingend recht of van openbare orde hebben
De wet voorziet een default-regeling, waarvan zeer vaak afgeweken kan worden
o Uitsluiten
o Bevestigen
o Moduleren
Naast Boek 5 BW, dat het algemeen contactenrecht bevat, bestaan veel bijzondere regels, vaak van
dwingend recht.
o Benoemde contracten (bv. handelshuurovereenkomst, handelsagentuurovereenkomst,
concessieovereenkomst, commerciële samenwerkingsovereenkomst)
o Bijzonder contractenrecht (B2C- en B2B-regeling m.b.t. onrechtmatige bedingen)
De bepalingen van Boek 6 BW zijn van aanvullend recht
o tenzij uit de tekst of de draagwijdte ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk een karakter van
dwingend recht of van openbare orde hebben
De vindplaats in de Belgische wetgeving – werking in de tijd (artikel 1.2 BW)
Algemene regels voor het privaatrecht Overmacht
Contractsluiting Betaling Imprevisie
De wet beschikt alleen voor de toekomst
o Beginsel: geen terugwerkende kracht 1/1/2023 Aanvulling Vernietiging
Inwerkingtredin Verlenging Ontbinding
o Uitzondering: noodzakelijk voor een g Boek 5 BW Hernieuwing Opzegging
Uitvoeringscont
doelstelling van algemeen belang ract
De nieuwe wet is van toepassing op
o Situaties die na haar inwerkingtreding ontstaan
o De toekomstige gevolgen van onder de vroegere wet ontstane situaties die zich voordoen of
voortduren onder de nieuwe wet (zonder afbreuk te doen aan reeds onherroepelijk vastgestelde
rechten)
Bijzondere regels voor het contractenrecht
Beginselen:
o De oude wet blijft van toepassing op contracten gesloten onder de oude wet
o De geldigheid van het contract wordt beheerst door de wet die van toepassing was op het
tijdstip van totstandkoming
Uitzonderingen:
o De nieuwe wet van openbare orde of van dwingend recht is van toepassing op lopende
contracten
o De nieuwe wet bepaalt dat hij van toepassing is op lopende contracten
Boek 5 BW is van toepassing op rechtshandelingen (contracten en eenzijdige rechtshandelingen) die
plaatsvinden na 1 januari 2023.
Boek 5 BW is van toepassing op rechtsfeiten (vb. een begane fout) die plaatsvinden na 1 januari 2023.
Boek 6 BW is van toepassing op feiten die tot aansprakelijkheid kunnen leiden en die zich hebben
voorgedaan vanaf 1 januari 2025.
Boek 6 BW is niet van toepassing op de toekomstige gevolgen van feiten die zich hebben voorgedaan
voor 1 januari 2025.
Pagina | 2
,Boek 5 BW is niet van toepassing op de toekomstige gevolgen van rechtshandelingen die plaatsvonden voor 1
januari 2023.
Vanuit de bekommernis van rechtszekerheid is ervoor gekozen om de toepassing van Boek 5 op de
toekomstige gevolgen van voorgaande situaties helemaal uit te sluiten, zelfs wanneer het gaat om
bepalingen van openbare orde of van dwingend recht.
Boek 5 BW is niet van toepassing op rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden na 1 januari
2023 die betrekking hebben op een verbintenis ontstaan uit een rechtshandeling of rechtsfeit dat heeft
plaatsgevonden voor 1 januari 2023
De betaling (eenzijdige rechtshandeling) na 1 januari 2023 van een verbintenis die ontstaan is voor 1
januari 2023
Een aanvulling na 1 januari 2023 die de verbintenissen wijzigt van een contract dat ontstaan is voor 1
januari 2023
Een uitvoeringscontract gesloten na 1 januari 2023 naar aanleiding van een raamcontract dat gesloten
is voor 1 januari 2023
De verlenging of vernieuwing na 1 januari 2023 van een contract dat gesloten is voor 1 januari 2023
De overdracht na 1 januari 2023 van een schuldvordering die ontstaan is voor 1 januari 2023
De uitdoving van een verbintenis die ontstaan is voor 1 januari 2023 als gevolg van een opzegging, een
vernietiging of een ontbinding wegens niet nakoming die plaatsvindt na 1 januari 2023 (m.i.v. de
restituties)
1.3. Begripsomschrijving en karakteristieke eigenschappen van de verbintenis
Artikel 5.1 BW: een verbintenis bestaat uit
a) Creëert een rechtsband tussen personen
b) Als voorwerp: een prestatie
c) De afdwingbaarheid van de prestatie
a) De verbintenis creëert een rechtsban tussen personen
De schuldenaar heeft een verbintenis tegenover een schuldeiser
De schuldeiser heeft een vorderingsrecht tegenover een schuldenaar
Er zijn dus steeds twee personen betrokken
De natuurlijke personen (= een mens van vlees en bloed)
De rechtspersonen (= een organisatie waaraan het recht rechten en plichten toekent)
De passieve zijde: een verplichting ten aanzien van de schuldeiser (SD => SE)
De actieve zijde: een aanspraak ten aanzien van de schuldenaar (SE => SD)
Soorten verbintenissen:
1) Verbintenis om iets te geven
2) Verbintenis om iets te doen
3) Verbintenis om iets niet te doen
Het onderscheid tussen de vorderingsrechten en de zakelijke rechten
De zakelijke rechten: een rechtsband tussen een zaak en een persoon
Het eigendomsrecht voornamelijk
Niet in artikel 3.3 BW = een vorderingsrecht
Het numerus clausus principe
Pagina | 3
, b) Een verbintenis heeft een prestatie tot voorwerp
Elke verbintenis heeft een bepaald voorwerp: een prestatie die geleverd moet worden
Het klassieke verbintenissenrecht concentreert zich op de vermogensrechtelijke verbintenissen
Het is dus in geld waardeerbaar = vermogensrechtelijke verbintenissen
c) Een verbintenis is afdwingbaar
(!!) Belangrijkste kenmerk van een verbintenis
Afdwingen desnoods via de rechtbank => verbintenis
bv. koop – verkoop (leveren <-> geld betalen)
Geen prestatie: de rechter komt er tussen
Niet afdwingbare toezegging
Geen verbintenis
Bv. goed rapport = een nieuwe telefoon geven (subjectief wat een goed rapport is)
Morele toezeggingen: beloftes die worden gedaan die niet juridisch afdwingbaar zijn
Gentlemen’s agreement = ondernemers die schudden de hand
bedoeling: niet afdwingbaar
Geen uitvoering dan kan niemand naar de rechtbank gaan voor de afdwinging
Enige “sanctie”: gezichtsverlies
Afdwingbaar in één aspect: het is niet afdwingbaar
De natuurlijke verbintenissen (artikel 5.2 BW)
Een band tussen personen met een voorwerp dat niet afdwingbaar is
Bv. ouder moet aan zijn kind opvoeding, opleiding en huisvesting geven (= wettelijk verplicht) -> als u
kind dat niet krijgt: dwingen dat er betaald word
Bv. A geeft onderdak aan B wegens financiële moeilijkheden -> B wint na 5j de lotto -> A kan niet
vorderen dat B de afgelopen 5j terugbetaald
Bv. een gokschuld -> gokschulden kan je niet opeisen -> het casino kan dat niet opeisen bij geen
betaling -> oplossen: het vooraf betalen door jetons
1.4. De bronnen van verbintenissen
Een rechtsfeit
De oneigenlijke contracten (= de quasi contracten)
o Zaakwaarneming
o Onverschuldigde betaling
o Verrijking zonder oorzaak
Buitencontractuele aansprakelijkheid
o Gevolgen toegekend door het recht
o Door uw fout schade veroorzaakt
o Geen wilsuiting dat rechtsgevolgen beoogt
Een rechtshandeling = de wilsuiting die rechtsgevolgen wil doen ontstaan
Artikel 1.3 BW
Meerzijdige: het contract (min. 2 wilsuitingen)
Eenzijdige: de eenzijdige wilsuiting
(!!) een verbintenis bestaat uit een contract -> een plicht ontstaat uit een contract
Pagina | 4
