Hoofdstuk 18 – Voortplanting
18.1 Seksuele v.s. aseksuele voortplanting
Seksuele reproductie (geslachtelijke voortplanting):
Meest algemeen
Productie van haploïde gameten via meiose in de gonaden
Haploïde gameten versmelten via bevruchting om diploïde zygote te
vormen
Diploïde zygote ontwikkelt via mitose tot nieuw multicellulair
organisme
Aseksuele reproductie (ongeslachtelijke voortplanting) worden
genetisch identieke cellen gevormd
Ééncellige organismen via fragmentatie, splijting
Cnidaria reproduceren via knopvorming
Sommige wormen via regeneratie
18.2 Nieuwe reproductie-strategieën
Parthenogenese = vrouwtjes produceren nakomelingen uit onbevruchte
eieren, vooral arthropoden
Hermafroditisme = een individu testes + ovaria, zelfbevruchting
mogelijk, meestal kruisbevruchting
Sequentieel
Protogyny = vrouwelijk-tot-mannelijke geslachtswijziging
Protandry = mannelijk-tot-vrouwelijke geslachtswijziging
18.3 Geslachtsdeterminatie
In sommige vissen en reptielen is
geslachtsdeterminatie
omgevingsgebonden
In zoogdieren, wordt geslacht bepaald
vroeg in de embryonale ontwikkeling, is
genetisch gecontroleerd
Embryonale gonaden zijn
aanvankelijk niet gedifferentieerd
(40d in mens)
In mannelijk embryo (XY): wijzigt
Y-chromosoom embryonale
gonaden in testen een sleutelgen
is SRY (Sex-determinerende
regio van het Y chromosoom
, In vrouwelijk embryo (XX): geen Y-chromosoom of SRY: embryonale
gonaden worden ovaria
18.4 Vertebraten – bevruchting en ontwikkeling
Mariene beenvissen: externe bevruchting
Sperma + eieren in zeewater versmelting
Meeste andere vertebraten: interne bevruchting
Sperma in vrouwelijk voortplantingskanaal
18.5 Vertebraten: bevruchting
Interne bevruchting heeft geleidt tot drie ontwikkelingsstrategieen:
1) Ovipariteit: bevruchte eieren buiten lichaam (externe
ontwikkeling)
2) Ovovivipariteit: bevruchte eieren binnen het lichaam gehouden
(interne ontwikkeling)
3) Vivipariteit: jongen ontwikkelen binnen moeder, voeding via bloed
(interne ontwikkeling)
Vissen
Meeste beenvissen externe bevruchting:
Duizenden eieren bevrucht, enkele groeien uit
Kraakbeenvissen interne bevruchting:
Ontwikkeling jongen is vivipaar, sommige ovipaar
Amfibieën
Meeste soorten externe bevruchting eieren ontwikkelen in water
Ontwikkeling is onderverdeeld in embryonaal, larvaal en adult
stadium
Reptielen
Meeste reptielen zijn ovipaar, sommige ovovivipaar en enkele vivipaar
Copulatie
Vogels
Interne bevruchting (meestal wel geen penis)
Ovipaar, leggen amniotische eieren
Als eieren oviduct passeren, secreten klieren albumine (eiwit) en
een harde kalkschaal
Vogels zijn homeotherm en incuberen eieren om ze warm te houden
Zoogdieren
Interne bevruchting (copulatie, penis)
Meeste vivipaar, enkele ovipaar
Embryo’s ook omgeven door extra-embryonale membranen
Jongeren worden gezoogd met melk
18.1 Seksuele v.s. aseksuele voortplanting
Seksuele reproductie (geslachtelijke voortplanting):
Meest algemeen
Productie van haploïde gameten via meiose in de gonaden
Haploïde gameten versmelten via bevruchting om diploïde zygote te
vormen
Diploïde zygote ontwikkelt via mitose tot nieuw multicellulair
organisme
Aseksuele reproductie (ongeslachtelijke voortplanting) worden
genetisch identieke cellen gevormd
Ééncellige organismen via fragmentatie, splijting
Cnidaria reproduceren via knopvorming
Sommige wormen via regeneratie
18.2 Nieuwe reproductie-strategieën
Parthenogenese = vrouwtjes produceren nakomelingen uit onbevruchte
eieren, vooral arthropoden
Hermafroditisme = een individu testes + ovaria, zelfbevruchting
mogelijk, meestal kruisbevruchting
Sequentieel
Protogyny = vrouwelijk-tot-mannelijke geslachtswijziging
Protandry = mannelijk-tot-vrouwelijke geslachtswijziging
18.3 Geslachtsdeterminatie
In sommige vissen en reptielen is
geslachtsdeterminatie
omgevingsgebonden
In zoogdieren, wordt geslacht bepaald
vroeg in de embryonale ontwikkeling, is
genetisch gecontroleerd
Embryonale gonaden zijn
aanvankelijk niet gedifferentieerd
(40d in mens)
In mannelijk embryo (XY): wijzigt
Y-chromosoom embryonale
gonaden in testen een sleutelgen
is SRY (Sex-determinerende
regio van het Y chromosoom
, In vrouwelijk embryo (XX): geen Y-chromosoom of SRY: embryonale
gonaden worden ovaria
18.4 Vertebraten – bevruchting en ontwikkeling
Mariene beenvissen: externe bevruchting
Sperma + eieren in zeewater versmelting
Meeste andere vertebraten: interne bevruchting
Sperma in vrouwelijk voortplantingskanaal
18.5 Vertebraten: bevruchting
Interne bevruchting heeft geleidt tot drie ontwikkelingsstrategieen:
1) Ovipariteit: bevruchte eieren buiten lichaam (externe
ontwikkeling)
2) Ovovivipariteit: bevruchte eieren binnen het lichaam gehouden
(interne ontwikkeling)
3) Vivipariteit: jongen ontwikkelen binnen moeder, voeding via bloed
(interne ontwikkeling)
Vissen
Meeste beenvissen externe bevruchting:
Duizenden eieren bevrucht, enkele groeien uit
Kraakbeenvissen interne bevruchting:
Ontwikkeling jongen is vivipaar, sommige ovipaar
Amfibieën
Meeste soorten externe bevruchting eieren ontwikkelen in water
Ontwikkeling is onderverdeeld in embryonaal, larvaal en adult
stadium
Reptielen
Meeste reptielen zijn ovipaar, sommige ovovivipaar en enkele vivipaar
Copulatie
Vogels
Interne bevruchting (meestal wel geen penis)
Ovipaar, leggen amniotische eieren
Als eieren oviduct passeren, secreten klieren albumine (eiwit) en
een harde kalkschaal
Vogels zijn homeotherm en incuberen eieren om ze warm te houden
Zoogdieren
Interne bevruchting (copulatie, penis)
Meeste vivipaar, enkele ovipaar
Embryo’s ook omgeven door extra-embryonale membranen
Jongeren worden gezoogd met melk
