Oosterse Klassieken - Hayy ibn Yaqzan
Een filosofische allegorie uit Moors Spanje
9789054601920
Ibn Ṭufayl (ca. 1105–1185) was arts, filosoof en hofgeleerde in islamitisch Spanje. Hij
stond in contact met grote denkers als Ibn Rushd (Averroes) en verbond Aristotelische
en neoplatonische ideeën met islamitische mystiek. Zijn belangrijkste werk Hayy ibn
Yaqzān werd in 1671 in het Latijn vertaald (Philosophus autodidactus), waarna het in
heel Europa invloed kreeg, o.a. in de kring van Spinoza. Lezers kunnen zich gemakkelijk
identificeren met Hayy, waardoor het werk ook buiten filosofische kringen populair
bleef.
HAYYS GEBOORTE
Twee versies over de oorsprong:
1. Vondeling: Hayy is het geheime kind van een prinses en haar geliefde Yaqzān. Uit
angst voor ontdekking zet zij hem in een kistje op zee. Het spoelt aan op een
onbewoond eiland, waar een gazelle hem vindt en voedt.
2. Spontane generatie: Volgens de natuurfilosofie van die tijd kan op de evenaar
spontaan leven ontstaan uit een uitzonderlijk goed gemengd mengsel van aarde,
water, lucht en vuur. In dit scenario wordt Hayy geboren uit de natuur zelf, zonder
ouders. Deze versie benadrukt dat hij volledig vrij van cultuur en traditie is, puur
natuurkind.
Beide scenario’s leiden naar hetzelfde: Hayy groeit op in volledige afzondering, zonder
menselijke opvoeding of religieuze openbaring.
Al vanaf zijn oorsprong staat Hayy in een directe verhouding tot de materiële wereld, niet
als deel van een cultuur, maar als mens die alleen via de natuur tot kennis kan komen.
JEUGD EN EERSTE ONDERZOEKINGEN
Opvoeding door de gazelle en eerste zelfredzaamheid
Hayy wordt gezoogd en beschermd door een gazelle. Hij leert lopen, volgt de kudde,
imiteert diergeluiden en ontdekt zijn eigen gebrek aan “natuurlijke wapens”. Uit
noodzaak maakt hij kleding van bladeren en later van veren en de huid van een dode
adelaar. Met een stok verdedigt hij zich en leert hij doelgericht middelen in te zetten.
Een filosofische allegorie uit Moors Spanje
9789054601920
Ibn Ṭufayl (ca. 1105–1185) was arts, filosoof en hofgeleerde in islamitisch Spanje. Hij
stond in contact met grote denkers als Ibn Rushd (Averroes) en verbond Aristotelische
en neoplatonische ideeën met islamitische mystiek. Zijn belangrijkste werk Hayy ibn
Yaqzān werd in 1671 in het Latijn vertaald (Philosophus autodidactus), waarna het in
heel Europa invloed kreeg, o.a. in de kring van Spinoza. Lezers kunnen zich gemakkelijk
identificeren met Hayy, waardoor het werk ook buiten filosofische kringen populair
bleef.
HAYYS GEBOORTE
Twee versies over de oorsprong:
1. Vondeling: Hayy is het geheime kind van een prinses en haar geliefde Yaqzān. Uit
angst voor ontdekking zet zij hem in een kistje op zee. Het spoelt aan op een
onbewoond eiland, waar een gazelle hem vindt en voedt.
2. Spontane generatie: Volgens de natuurfilosofie van die tijd kan op de evenaar
spontaan leven ontstaan uit een uitzonderlijk goed gemengd mengsel van aarde,
water, lucht en vuur. In dit scenario wordt Hayy geboren uit de natuur zelf, zonder
ouders. Deze versie benadrukt dat hij volledig vrij van cultuur en traditie is, puur
natuurkind.
Beide scenario’s leiden naar hetzelfde: Hayy groeit op in volledige afzondering, zonder
menselijke opvoeding of religieuze openbaring.
Al vanaf zijn oorsprong staat Hayy in een directe verhouding tot de materiële wereld, niet
als deel van een cultuur, maar als mens die alleen via de natuur tot kennis kan komen.
JEUGD EN EERSTE ONDERZOEKINGEN
Opvoeding door de gazelle en eerste zelfredzaamheid
Hayy wordt gezoogd en beschermd door een gazelle. Hij leert lopen, volgt de kudde,
imiteert diergeluiden en ontdekt zijn eigen gebrek aan “natuurlijke wapens”. Uit
noodzaak maakt hij kleding van bladeren en later van veren en de huid van een dode
adelaar. Met een stok verdedigt hij zich en leert hij doelgericht middelen in te zetten.
