Biologie voor Jou samenvatting 6v Afweer

Biologie samenvatting - T4 & T5 Periode 3


Hoofdstuk 4


P1: bescherming
 Ziekteverwekkers (pathogenen) = organismen die je ziek kunnen maken
o Klein > virussen en bacteriën
o Groot > schimmels en dieren (bijv insecten)
 Het inwendige milieu is gescheiden van het uitwendige milieu door: dekweefsel van
de huis, longen en darmen
o Inhoud van het maag-darmkanaal hoort bij het uitwendige milieu (is
aangesloten op de buitenwereld door mond/anus)
o Het inwendige milieu kan alleen worden bereikt door een celmembraan te
passeren

 Stoffen of cellen die niet in je lichaam thuishoren = lichaamsvreemd
o Afweersysteem of immuunsysteem beschermt je tegen zulke stoffen /
organismen
 Lichaamseigen stoffen / cellen worden door je lichaam gemaakt of zijn onderdeel
van je lichaam > worden normaal gesproken niet aangevallen door immuunsysteem
 Infectie = het binnendringen van pathogenen in je lichaam
o Bij een infectie van bacteriën, schimmels en dieren ontstaan de
ziekteverschijnselen vaak door giftige stoffen (toxinen) die deze organismen
afgeven
o Schimmels infecteren meestal alleen de huid of de luchtwegen
o Bacteriën, virussen en eencellige dieren dringen vaak het hele lichaam binnen

 Virussen bevatten DNA of RNA met daaromheen een eiwitmantel (capside)
o Kunnen niet zelfstandig voorplanten dus gebruiken hiervoor specifieke
gastheercellen
 Na aanhechting van een virus aan receptoren op de gastheercel komt het virus-DNA
of virus-RNA terecht in het cytoplasma van de gastheercel
o Hier vindt vermenigvuldiging van het virus plaats
 Virusinfectie (virale infectie) = wanneer je ziek wordt doordat virussen in je cellen
vermenigvuldigen
 Verschillende manieren waarop virussen hun gastheer ziek kunnen maken:
o Cellen doden of beschadigen door de afgifte van eiwitverterende enzymen
o Geïnfecteerde cellen toxinen laten produceren waardoor de cel beschadigd
raakt of sterft
 De hoeveelheid schade die een virus veroorzaakt hangt ook af van het vermogen
van het geïnfecteerde weefsel om te herstellen > door geïnfecteerde cellen door
celdeling te vervangen

 De eerste verdedigingslinie in de bescherming tegen gevaren van buitenaf wordt
gevormd door de huid en de slijmvliezen
 Door de bouw van de huid dringen ziekteverwekkers en schadelijke stoffen moeilijk
naar binnen

, Biologie samenvatting - T4 & T5 Periode 3


o Bij openingen in de huid (ogen, neus en mond) zorgen slijmvliezen dat
ziekteverwekkers moeilijk kunnen binnendringen
 Traanvocht en speeksel spoelen indringers weg
 Slijm vang ziekteverwekkers op en houdt ze tegen > in neus (snot),
luchtwegen, verteringsstelsel, uitscheidingsstelsel en
voortplantingsstelsel
o Dit is mechanische afweer > afweer met behulp van fysieke aanpassingen
 Goede bacteriën op huid en in darmkanaal helpen het lichaam te
beschermen tegen ziekteverwekkers > er is hier geen plaats voor
andere bacteriën
 Chemische afweer = het gebruik van stoffen om indringers buiten te houden
o Maagsap bevat zoutzuur > door lage pH (1-2) worden veel ziekteverwekkers
in het voedsel gedood
o Huid heeft zweet en olie (3-5 pH) waardoor veel schadelijke bacteriën niet op
de huid kunnen groeien
 Huid beschermt ook tegen invloeden van buitenaf > beschadiging, waterverlies door
verdamping en DNA-beschadiging door ultraviolette straling
o In de kiemlaag liggen pigmentvormende cellen: melanocyten > vormen het
donkere pigment melanine > geven ze via hun uitlopers af aan de
nabijgelegen opperhuidcellen
o Vorming van melanine wordt gestimuleerd door blootstelling van de huid aan
zonlicht
 Melanine beschermt de delende cellen in de kiemlaag tegen de schadelijke invloed
van ultraviolette straling in zonlicht


P2: afweer
 Twee typen afweer binnen het immuunsysteem:
o Aangeboren afweer = gericht tegen vele verschillende typen
ziekteverwekkers > komt voor bij alle dieren en planten > dient als een snelle
eerste afweer tegen infectie
 Basis voor de verworven afweer
o Verworven afweer = het deel van je immuunsysteem dat je gedurende je
leven ontwikkelt > gericht tegen één type ziekteverwekker > komt alleen bij
gewervelde dieren voor
 Lymfoïde organen = belangrijkste organen van het immuunsysteem > hebben een
functie bij de opslag en het transport van witte bloedcellen
o Beenmerg
o Thymus (klier boven borstholte)
o Milt
o Lymfeknopen
 In het rode beenmerg ontstaan uit stamcellen verschillende typen witte bloedcellen:
fagocyten (aangeboren afweer) en lymfocyten (verworven afweer)