Sociale grondrechten
1. Inleiding sociale grondrechten
1.1 De tweede generatie grondrechten
Ontstaan van grondrechten:
- 1831 – nationaal congres – Indertijd een zeer liberale en
vooruitstrevende grondwet
- De Belgische Grondwet is een geschreven grondwet, die meer dan 200
artikelen bevat.
- Niet elk land heeft een grondwet: bv Israël, VK,…
- De grondwet is de fundamentele wet: de grondwettelijke norm komt
vóór de wet en het decreet in de hiërarchie van de normen.
- De grondwet wijzigen kan niet zomaar gebeuren… en gelukkig maar!
Wat is de Inhoud van de Belgische Grondwet? Hoe zit België in elkaar?
1. De staatsstructuur. De indeling en de samenstelling van het federale
België,
2. De bevoegdheidsverdeling tussen de onderscheiden gezagsniveaus en de
taken van de gezagsorganen: scheiding der machten! De 3 machten
opereren technisch gezien onafhankelijk.
3. De fundamentele rechten en vrijheden van de burger. Dit is wat vr ons v
belang is!
Op basis van de grondwet kan België beschreven worden als: een rechtsstaat,
een democratische staat, een parlementaire monarchie (met 2 kamerstelsel
en koning Filip), een federale Staat en een sociale staat.
De sociale grondrechten zijn sinds 1994 opgenomen in Belgische grondwet en
de uitdrukking daarvan vind je in:
- Artikel 23 “Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.”
Wat impliceert recht op arbeid, sociale zekerheid, behoorlijke huisvesting,
gezond leefmilieu en culturele en maatschappelijke ontplooiing
- Artikel 24 § 1 › vrijheid van en het recht op onderwijs
Uitgangspunt soc grondrechten: ieder heeft recht op een menswaardig
leven
Wat m we verstaan onder ‘menswaardig leven’? Moeilijk! Hoe we het begrip
menswaardig bestaan (een humane behandeling) concreet inhoud geven en wie
er mag van genieten, is een maatschappelijk debat waard.
- Bv discussie euthanasie: wnr spreken w v/e voltooid leven, m jongeren ook
toegang krijgen, waar ligt de grens?
- Bv overbevolking in gevangenis geen menswaardig leven! BE w
veroordeeld omdat het een onmenselijke situatie is. Is het opsluiten v/e
persoon nog menswaardig? Fundamenteel zegt men dat persoon recht
heeft op menswaardig leven. Men zegt: hoe je gevangenen behandeld zegt
iets over je samenleving.
, - Bv mensen zonder wettige papieren hbb aantal rechten, bv dringende
medische hulp, mogen zich een bankkaart aanschaffen,…
- MOEILIJK OM CONSENSUS TERUG TE VINDEN!
UVRM, human development index, global goals,… = inspireren definities v het
menswaardig bestaan.
INSPIRATIE VOOR HUMANE BEHANDELING I/H VERLEDEN!
Religie was inspirerend! Bv 7 werken v barmhartigheid (ieder mens zou de
hongeren m spijzen, de naakten kleden, de gevangenen bevrijden,… dingen die
je zou m doen!), de Heilige boeken, …
KENMERKEN MENSWAARDIG BESTAAN
Samen nadenken over de invulling v/h begrip ‘menswaardig bestaan’ leert ons:
- Mensenrechten: Dat je eigenlijk nadenkt waar mensen sowieso recht
zouden moeten op hebben en wat je dus (sociaal) rechtvaardig vindt.
Menswaardig en (sociaal) rechtvaardig is sterk gelinkt! Het m opgenomen
zijn i/h recht. Welke vrije keuzes m we allemaal knn maken?
- Dat je dit vanuit verschillende invalshoeken kan benaderen. > ethisch
(abortus, ja of nee), religieus, economisch (bv minimumlonen, leeflonen,
inkomensgarantie vr ouderen,…minimum geld dat iemand m hbb vr
menswaardig leven) , cultureel, etc.
- Dat het om een containerbegrip gaat. Geen statisch gegeven, aan
verandering onderheven omdat samenleving evolueert. Bv vndg de dag
doen mensenrechten er ‘minder’ toe!
- Dat er m.a.w. niet zoiets bestaat als een unieke, juiste en dus
onveranderlijke invulling…
- … maar dat ieder zijn eigen accenten zal leggen en dit doet vanuit zijn
referentiekader en binnen de context waarin hij leeft.
- Dat er desondanks toch zoiets bestaat als een tijdsgebonden
maatschappelijk aanvaarde consensus wat het in essentie zou moeten
betekenen en inhouden, komt door democratie!
- M.a.w., dat er toch zoiets bestaat als een algemeen aanvaard ‘universeel
fundament’, de zgn. ‘Rechten van de Mens’ . We bouwen hier verder
op, is de basis!
- Dat de invulling altijd de vertaling zal zijn van een politieke,
ideologische, keuze die op een bepaald moment in de samenleving
wordt gemaakt.
- Dat het juist daarom ook altijd en continue voorwerp zal blijven uitmaken
van debat, discussie, overleg …
- … omdat het om een dynamisch begrip gaat. Het draagt een verleden
met zich mee maar ook in de toekomst zal de betekenis en invulling
veranderen. Bv kan dat over een paar jaar toegang tot betaalbaar internet
opgenomen w i/d grondwet
DUS het begrip ‘menswaardig bestaan’:
- Is de uitdrukking van een tijdsgebonden maatschappelijk aanvaard
consensus en het ziet bij ons zijn vertaling in de (klassieke)
grondrechten en sociale grondrechten, opgenomen in de grondwet,
…
, - … waarvan de inhoud niet los kan worden gezien van de algemene
rechten van de mens en van de omschrijving en kenmerken van onze
samenlevingsvorm, m.n. de (Westerse sociale) welvaarts- of
verzorgingsstaat
- … waarbij de koppeling met de definitie en de betekenis van sociaal werk
en het métier van de sociaal werker onontbeerlijk is om het belang
van dit opleidingsonderdeel ‘sociale grondrechten verkennen’ te kunnen
begrijpen.
Roept 3 vragen op!
1) Wat is het verschil tussen (klassieke) ‘grondrechten’ en ‘sociale
grondrechten’?
2) Wat is de link tussen het verhaal van de sociale grondrechten en ons
samenlevingsmodel: de sociale verzorgings- of welvaartsstaat?
3) Wat is de link tussen het verhaal van de sociale grondrechten en de
globale definitie van sociaal werk?
WAT IS HET =/ TSS (KLASSIEKE) GRONDRECHTEN EN SOCIALE GRONDRECHTEN?
Mensenrechten w vaak in 3 categorieën verdeeld, de zgn generaties v
mensenrechten:
De eerste generatie mensenrechten
Focus: vrijheid (liberté)
Dit zijn de klassieke grondrechten zoals we ze ook terugvinden in onze
grondwet. Rond de 19de eeuw zien we in het Westen heel wat nieuwe landen
ontstaan die kiezen voor een nieuwe staatsvorm: de democratie. De
soevereniteit ligt niet meer bij één persoon maar bij het volk
Hiermee gaf men het duidelijk signaal dat het volk nooit nog een
alleenheerschappij (koning, keizer, …), noch een willekeurig optreden door
de overheid zou aanvaarden. Maar, vndg de dag zijn er nog dictaturen en
sterke leiders. Voor dit hier niet te hbb, hbb we nood aan rechten en vrijheden.
Door rechten en vrijheden vast te leggen in de grondwet wilde men de
nieuwe, prille democratische rechtsstructuren verankeren in de samenleving
In de eerste, klassieke, mensenrechten gaat dan ook heel veel aandacht naar
individuele burgerlijke en politieke rechten en vrijheden
, OPDELING:
Burgerrechten en vrijheden zijn de rechten die de burger op verschillende
vlakken beschermen tegen onrechtmatig en ongeoorloofd optreden van de
overheid, tegen willekeurige overheidsinmenging, behandeling door de
overheid. Vrijheden staan centraal! Zo min mogelijk censuur, persvrijheid,…
- Voorbeelden vrijheden:
Vrijheid v onderwijs: elke school mag zn eigen pedagogisch traject
bedenken omtrent de leerdoelen. =/ instanties mogen onderwijs
organiseren (bv gemeenschapsonderwijs, vrij onderwijs,…) allemaal
erkend door onderwijs en gesubsidieerd. Wij knn ook vrij kiezen nr
welke school we gaan en welke onderwijs we kiezen!
Vrijheid v godsdienst: er zijn erkende godsdiensten, dus bedienaren
v erediensten w betaald door BE overheid. Tot hoe ver rijkt de
vrijheid?
Gelijksheidsbeginsel, recht op eigendom, recht op leven, vrijheid v
persoon, recht op privéleven,…
Politieke rechten en vrijheden of ook wel participatierechten genoemd, zijn
rechten en vrijheden die bedoeld zijn om de burger te laten deelnemen
(indirect of direct) aan het staatsgezag of, m.a.w. om deel te nemen aan
het bestuur van de samenleving, om aan politiek te doen. Je kan wegen
op het besluitvormingsproces!
- Voorbeelden vrijheden:
Vrijheid v vergadering en vereniging, v meningsuiting, tot bepaalde
hoogte
Burger en politieke rechten en vrijheden zijn veeleer passieve rechten, d.w.z.
dat de overheid minder of juist moet nalaten om ‘actief’ in te grijpen =
onthoudingsplicht van de overheid
De werking van de ‘Rechtsstaat’ moet de burger daarin beschermen
(‘Scheiding der machten’: De wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
functioneren onafhankelijk van elkaar). Rechterlijke macht m bv knn zeggen
tegen Van Langehove dat zijn uitspraak niet knn. In Amerika w rechters
aangeduid door president, gevaarlijk, geen scheiding!
Heel veel (deel) wetgeving geven een concretisering aan de burgerlijke en
politieke rechten.
1. Inleiding sociale grondrechten
1.1 De tweede generatie grondrechten
Ontstaan van grondrechten:
- 1831 – nationaal congres – Indertijd een zeer liberale en
vooruitstrevende grondwet
- De Belgische Grondwet is een geschreven grondwet, die meer dan 200
artikelen bevat.
- Niet elk land heeft een grondwet: bv Israël, VK,…
- De grondwet is de fundamentele wet: de grondwettelijke norm komt
vóór de wet en het decreet in de hiërarchie van de normen.
- De grondwet wijzigen kan niet zomaar gebeuren… en gelukkig maar!
Wat is de Inhoud van de Belgische Grondwet? Hoe zit België in elkaar?
1. De staatsstructuur. De indeling en de samenstelling van het federale
België,
2. De bevoegdheidsverdeling tussen de onderscheiden gezagsniveaus en de
taken van de gezagsorganen: scheiding der machten! De 3 machten
opereren technisch gezien onafhankelijk.
3. De fundamentele rechten en vrijheden van de burger. Dit is wat vr ons v
belang is!
Op basis van de grondwet kan België beschreven worden als: een rechtsstaat,
een democratische staat, een parlementaire monarchie (met 2 kamerstelsel
en koning Filip), een federale Staat en een sociale staat.
De sociale grondrechten zijn sinds 1994 opgenomen in Belgische grondwet en
de uitdrukking daarvan vind je in:
- Artikel 23 “Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden.”
Wat impliceert recht op arbeid, sociale zekerheid, behoorlijke huisvesting,
gezond leefmilieu en culturele en maatschappelijke ontplooiing
- Artikel 24 § 1 › vrijheid van en het recht op onderwijs
Uitgangspunt soc grondrechten: ieder heeft recht op een menswaardig
leven
Wat m we verstaan onder ‘menswaardig leven’? Moeilijk! Hoe we het begrip
menswaardig bestaan (een humane behandeling) concreet inhoud geven en wie
er mag van genieten, is een maatschappelijk debat waard.
- Bv discussie euthanasie: wnr spreken w v/e voltooid leven, m jongeren ook
toegang krijgen, waar ligt de grens?
- Bv overbevolking in gevangenis geen menswaardig leven! BE w
veroordeeld omdat het een onmenselijke situatie is. Is het opsluiten v/e
persoon nog menswaardig? Fundamenteel zegt men dat persoon recht
heeft op menswaardig leven. Men zegt: hoe je gevangenen behandeld zegt
iets over je samenleving.
, - Bv mensen zonder wettige papieren hbb aantal rechten, bv dringende
medische hulp, mogen zich een bankkaart aanschaffen,…
- MOEILIJK OM CONSENSUS TERUG TE VINDEN!
UVRM, human development index, global goals,… = inspireren definities v het
menswaardig bestaan.
INSPIRATIE VOOR HUMANE BEHANDELING I/H VERLEDEN!
Religie was inspirerend! Bv 7 werken v barmhartigheid (ieder mens zou de
hongeren m spijzen, de naakten kleden, de gevangenen bevrijden,… dingen die
je zou m doen!), de Heilige boeken, …
KENMERKEN MENSWAARDIG BESTAAN
Samen nadenken over de invulling v/h begrip ‘menswaardig bestaan’ leert ons:
- Mensenrechten: Dat je eigenlijk nadenkt waar mensen sowieso recht
zouden moeten op hebben en wat je dus (sociaal) rechtvaardig vindt.
Menswaardig en (sociaal) rechtvaardig is sterk gelinkt! Het m opgenomen
zijn i/h recht. Welke vrije keuzes m we allemaal knn maken?
- Dat je dit vanuit verschillende invalshoeken kan benaderen. > ethisch
(abortus, ja of nee), religieus, economisch (bv minimumlonen, leeflonen,
inkomensgarantie vr ouderen,…minimum geld dat iemand m hbb vr
menswaardig leven) , cultureel, etc.
- Dat het om een containerbegrip gaat. Geen statisch gegeven, aan
verandering onderheven omdat samenleving evolueert. Bv vndg de dag
doen mensenrechten er ‘minder’ toe!
- Dat er m.a.w. niet zoiets bestaat als een unieke, juiste en dus
onveranderlijke invulling…
- … maar dat ieder zijn eigen accenten zal leggen en dit doet vanuit zijn
referentiekader en binnen de context waarin hij leeft.
- Dat er desondanks toch zoiets bestaat als een tijdsgebonden
maatschappelijk aanvaarde consensus wat het in essentie zou moeten
betekenen en inhouden, komt door democratie!
- M.a.w., dat er toch zoiets bestaat als een algemeen aanvaard ‘universeel
fundament’, de zgn. ‘Rechten van de Mens’ . We bouwen hier verder
op, is de basis!
- Dat de invulling altijd de vertaling zal zijn van een politieke,
ideologische, keuze die op een bepaald moment in de samenleving
wordt gemaakt.
- Dat het juist daarom ook altijd en continue voorwerp zal blijven uitmaken
van debat, discussie, overleg …
- … omdat het om een dynamisch begrip gaat. Het draagt een verleden
met zich mee maar ook in de toekomst zal de betekenis en invulling
veranderen. Bv kan dat over een paar jaar toegang tot betaalbaar internet
opgenomen w i/d grondwet
DUS het begrip ‘menswaardig bestaan’:
- Is de uitdrukking van een tijdsgebonden maatschappelijk aanvaard
consensus en het ziet bij ons zijn vertaling in de (klassieke)
grondrechten en sociale grondrechten, opgenomen in de grondwet,
…
, - … waarvan de inhoud niet los kan worden gezien van de algemene
rechten van de mens en van de omschrijving en kenmerken van onze
samenlevingsvorm, m.n. de (Westerse sociale) welvaarts- of
verzorgingsstaat
- … waarbij de koppeling met de definitie en de betekenis van sociaal werk
en het métier van de sociaal werker onontbeerlijk is om het belang
van dit opleidingsonderdeel ‘sociale grondrechten verkennen’ te kunnen
begrijpen.
Roept 3 vragen op!
1) Wat is het verschil tussen (klassieke) ‘grondrechten’ en ‘sociale
grondrechten’?
2) Wat is de link tussen het verhaal van de sociale grondrechten en ons
samenlevingsmodel: de sociale verzorgings- of welvaartsstaat?
3) Wat is de link tussen het verhaal van de sociale grondrechten en de
globale definitie van sociaal werk?
WAT IS HET =/ TSS (KLASSIEKE) GRONDRECHTEN EN SOCIALE GRONDRECHTEN?
Mensenrechten w vaak in 3 categorieën verdeeld, de zgn generaties v
mensenrechten:
De eerste generatie mensenrechten
Focus: vrijheid (liberté)
Dit zijn de klassieke grondrechten zoals we ze ook terugvinden in onze
grondwet. Rond de 19de eeuw zien we in het Westen heel wat nieuwe landen
ontstaan die kiezen voor een nieuwe staatsvorm: de democratie. De
soevereniteit ligt niet meer bij één persoon maar bij het volk
Hiermee gaf men het duidelijk signaal dat het volk nooit nog een
alleenheerschappij (koning, keizer, …), noch een willekeurig optreden door
de overheid zou aanvaarden. Maar, vndg de dag zijn er nog dictaturen en
sterke leiders. Voor dit hier niet te hbb, hbb we nood aan rechten en vrijheden.
Door rechten en vrijheden vast te leggen in de grondwet wilde men de
nieuwe, prille democratische rechtsstructuren verankeren in de samenleving
In de eerste, klassieke, mensenrechten gaat dan ook heel veel aandacht naar
individuele burgerlijke en politieke rechten en vrijheden
, OPDELING:
Burgerrechten en vrijheden zijn de rechten die de burger op verschillende
vlakken beschermen tegen onrechtmatig en ongeoorloofd optreden van de
overheid, tegen willekeurige overheidsinmenging, behandeling door de
overheid. Vrijheden staan centraal! Zo min mogelijk censuur, persvrijheid,…
- Voorbeelden vrijheden:
Vrijheid v onderwijs: elke school mag zn eigen pedagogisch traject
bedenken omtrent de leerdoelen. =/ instanties mogen onderwijs
organiseren (bv gemeenschapsonderwijs, vrij onderwijs,…) allemaal
erkend door onderwijs en gesubsidieerd. Wij knn ook vrij kiezen nr
welke school we gaan en welke onderwijs we kiezen!
Vrijheid v godsdienst: er zijn erkende godsdiensten, dus bedienaren
v erediensten w betaald door BE overheid. Tot hoe ver rijkt de
vrijheid?
Gelijksheidsbeginsel, recht op eigendom, recht op leven, vrijheid v
persoon, recht op privéleven,…
Politieke rechten en vrijheden of ook wel participatierechten genoemd, zijn
rechten en vrijheden die bedoeld zijn om de burger te laten deelnemen
(indirect of direct) aan het staatsgezag of, m.a.w. om deel te nemen aan
het bestuur van de samenleving, om aan politiek te doen. Je kan wegen
op het besluitvormingsproces!
- Voorbeelden vrijheden:
Vrijheid v vergadering en vereniging, v meningsuiting, tot bepaalde
hoogte
Burger en politieke rechten en vrijheden zijn veeleer passieve rechten, d.w.z.
dat de overheid minder of juist moet nalaten om ‘actief’ in te grijpen =
onthoudingsplicht van de overheid
De werking van de ‘Rechtsstaat’ moet de burger daarin beschermen
(‘Scheiding der machten’: De wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
functioneren onafhankelijk van elkaar). Rechterlijke macht m bv knn zeggen
tegen Van Langehove dat zijn uitspraak niet knn. In Amerika w rechters
aangeduid door president, gevaarlijk, geen scheiding!
Heel veel (deel) wetgeving geven een concretisering aan de burgerlijke en
politieke rechten.
