Psychologie
DE BIOLOGISCHE BENADERING
1. Uitgangspunten en basisbegrippen
1.1 Ons gedrag, gevoelens, gedachten en interacties w bepaald door bio factoren
hangen samen met/w veroorzaakt door bio processen in ons lichaam. Men
probeert dus gedrag/gevoelens/gedachten/interacties te begrijpen in termen v
bio factoren door psycho en bio concepten te verbinden. Daarbij w gekeken nr:
- Ofwel werking/bouw hersenen en zenuwstelsel
- Ofwel endocriene stelsel en daaraan verbonden hormonenhuishouding
- Ofwel erfelijke bagage die gedrag v mensen en ontw ervan stuurt: DNA
Psycho en bio processen: heel =/.
- Hersenen = netwerk v neuronen, synapsen en neurotransmitters die met
elkaar in communicatie staan
- Psychische = stroom v subjectieve ervaring, bv ervaring pijn, genot,…
Bio psychologen denken dat hersenen psychische fenomenen
voortbrengen en dat biochemische reacties in duizenden neuronen leiden
tot die ervaringen v pijn, genot,…
Nu: geen enkele verklaring vr manier waarop psychische voortvloeit uit hersenen:
hoe we pijn voelen als neuronen elektrische signalen afvuren in een bepaald
patroon, en hoe we liefde ervaren als ze dat in ander patroon doen = raadsel.
Over bio correlaat v gedragingen bestaat weinig discussie, maar of bio
processen ook verklaring bieden vr gedraging, minder eensgezindheid. Alles zit
i/d hersenen, want zonder hersenen zijn we niks. (maar is hetzelfde als zeggen
dat elk schilderij uit verf bestaat, vanzelfsprekend!)
Over belang lichamelijke processen om zaken te verklaren zijn er dus =/
meningen!
- Rigide bio psycho: oorzaak v gedrag enkel uit interne, bio factoren
verklaard
- Genuanceerd: benadrukken v interactie tss interne en externe
omgevingsfactoren. Steeds meer aanvaard men dat externe factoren ook
bv gedrag knn beïnvloeden, maar beïnvloeden daar vooral die interne bio
processen.
1.2 Bio psycho ontrafelt ons gedrag, gevoelens en gedachten in hun =/ bio
componenten
Knn enkel iets weten over oorzaak v gedrag/gevoelens/gedachten/interacties
door ze uiteen te rafelen op meest elementaire niveau.
Op zoek nr virus, gen, celafwijking, hersenletsel, teveel/tekort aan
bepaalde neurotransmitters,… als oorzaak
Reductionistische benadering: complexe fenomenen w herleid nr steeds kleinere
bio eenheden. Bio benadering hoopt zo om tot een verklaring v die gedragingen
te komen.
, Bv verliefdheid herleiden nr processen i/d hersenen, herleiden die weer tot
chemische processen met neurotransmitters/hormonen, om zo te verklaren
wrm iem verliefd w.
Behaviorisme had zelfde aanpak: willen beiden greep krijgen op complexe
realiteiten.
1.3 Bio psycho gaat niet langer uit v een dualistisch model
Descartes stelde dat geest en lichaam wezenlijk v elkaar =/:
- Het lichaam, res extensa: stoffelijk en materieel
- De geest, res cognitans: niet te vatten en immaterieel
Beiden knn onafhankelijk v elkaar functioneren. Menselijk lichaam is mechanisch
systeem waar prikkels uit buitenwereld w doorgegeven aan hersenen en waarin
ook vanuit hersenen impulsen uitgaan nr de buitenwereld.
Dualistische visie ligt mee a/d basis v ontstaan v/d psycho als wet v/d psyche,
naast geneeskunde als wet v/h lichaam. Lang heeft die opsplitsing gezorgd vr
groter inzicht in menselijke psyche en lichaam. Opsplitsing = echter niet even
praktisch in praktijk.
Belangrijk om in te zien dat bio psycho niet langer uitgaat v dualistisch model.
- trekt wel niet kaart v holistische benadering waarbij lichaam en geest
onlosmakelijk verbonden zijn
- herleidt eerder psyche tot het lichamelijke. Geen onderscheid omdat alles
wat psychisch is, terug te brengen is tot een lichamelijke oorzaak. Geen
wezenlijk onderscheid tss geest en lichaam!
Impliceert dat mentale fenomenen (bv gedachten) enkel knn w verklaard
vanuit werking v brein en zenuwstelsel
Hbb geen nood aan iets niet-fysieks zoals geest, en voorspellen zo einde v
psycho als wet v/d psyche
1.4 Bio benadering gaat uit v een medisch wet model
Medisch wet model: gaat ervan uit dat diagnose verbinding vormt tss klachten en
achterliggende oorzaak. Benadert klachten v patiënten analytisch, monocausaal
en lineair.
Binnen bio psycho hoopt men door die methoden over te nemen een beter
inzicht te krijgen in gedrag/gevoelens/gedachten/interacties v mensen. Men
hanteert positivistisch wet model en baseert men zich enkel op waarneembare,
meetbare fenomenen en repliceerbare exp bij grote groepen mensen.
Binnen bio psycho: gebruik maken v onderzoek op dieren om beter inzicht te
krijgen in mensen. Zowel gedrag als bio processen zijn bij dieren eenvoudiger
qua opbouw en werking, en dus makkelijker te bestuderen. =/ tss bv hersenen v
mensen en verwante diersoorten zijn eerder kwantitatief dan kwali en studie op
dieren kan dus principes v menselijke functies verduidelijken.
Eric Kandel: verklaarde eenvoudige geheugenfuncties op niveau v
synaptische verbindingen tss zenuwcellen i/d hippocampus. Bood zo
verklaring vr eenvoudige vormen v leren (bv KC). Maakte gebruik v
, zeeslakken die eenvoudig, groot en goed zichtbaar zenuwstelsel hbb. Heeft
nobelprijs hiervoor gewonnen.
2. Hedendaagse denkers
Bio psycho nam afgelopen decennia een enorme vlucht.
- Door ontw v geavanceerdere technologieën knn we nu processen
observeren en vastleggen die plaatsvinden in hersenen/andere delen
lichaam v wakkere/actieve pp. Bv PET- en fMRI-scans om te kijken hoe
hersenontw verloopt, wat impact is v medicijnen en hoe ziekten en
hersentrauma’s de werking v/d hersenen beïnvloeden.
- In terrein genetica ook grote stappen: menselijk genoom werd in 2003 in
kaart gebracht en nu w ook duidelijker hoe =/ genen elkaar versterken en
verzwakken of geactiveerd en geïnactiveerd w.
Ontw knn we niet los zien v ontw binnen hele gebied psycho. Binnen bio psycho:
sub disciplines ontstaan die zich eigen onderzoeksterrein toe-eigenen
(neuropsycho, neuropsychopathologie, psychofarmacologie, sociobio, gedrags-
en populatiegenetica,…). In academische wereld neemt bio psycho steeds
prominentere plaats in, + vakken binnen opleidingen i/d mens- en
maatschappijwet w daarmee gerelateerd.
Donald O. Hebb: grondlegger moderne bio psycho. In The Organization of
Behavior probeert hij aan te tonene hoe complexe psycho verschijnselen zoals
emoties en gedachten knn w verklaar vanuit hersenactiviteiten.
Hoekstenen moderne biopsycho: evolutionaire benadering. Menselijk gedrag
w verklaard vanuit langdurige evolutionaire geschiedenis en evolutietheorie v
Darwin.
Charles Darwin: bekend door theorie v evolutie v soorten en hoe die bepaald w
door natuurlijke selectie.
Stelt ook dat gedrag en psychische processen zich ontw hbb doordat die
mensen overleven die het best aangepast zijn aan wijzigende
omstandigheden. Survival of the fittest is dus overleven als best
aangepaste. Gedrag dat overlevings/voortplantingskansen vergoot: + kans
doorgeven toekomstige generaties. Volgens hem: gedrag kan alleen vanuit
die evolutie gesch w begrepen. Er is dus genetische basis vr +
gedragingen!
Psychische functies zoals geheugen, aandacht, waarneming en taal maar ook
menselijke eigenschappen en gedragingen zoals empathie, altruïsme,
partnerkeuze,… komt door natuurlijke selectie! Gedragsaanpassingen ontstaan
op dezelfde manier als anatomische en fysiologische aanpassingen.
, Belangrijk onderdeel evolutionaire perspectief: vergelijkende benadering,
waarbij men bio en psycho kenmerken proberen te begrijpen door ze te
vergelijken in =/ soorten. Obv =/ en = komt men tot beter begrip v/d functie v
aanpassingen
Daniel Dennett: zet zich obv nieuwe wet evidentie af tegen opvatting dat
lichaam en geest 2 =/ aspecten zouden zijn. Herleidt geest tot iets puur
lichamelijks. Bewustzijn is puur lichamelijk, chemisch fenomeen. Deze mening
lokt + discussie uit.
Bio psycho blijft meerwaarde vr psycho. Door gebruik te maken v empirische
methoden zijn resultaten betrouwbaar, wat wet geloofwaardigheid ten goede
komt. MAAR weinig rekening met andere gedragsinvloeden (bv sociale druk,
omgevingsfactoren, culturele variabelen) waardoor eenzijdigheid dreigt.
3. Kritische kanttekeningen
Sommige wet opperen dat ze binnenkort gedrag/gevoelens/gedachten v mensen
helemaal zullen ontrafelen.
Gevaar: men vervalt in bio determinisme, zoals te lezen is in Wij zijn on brein.
Van baarmoeder tot Alzeheimer van Dick Swaab. Hij gaat uit v erg
materialistische en mechanistische visie en als een spreekbuis v/d
farmaceutische lobby optreedt omdat zijn ideeën aansluiten bij belangen v farma
industrie. Laat weinig ruimte vr typisch psycho aspecten v menselijke
gedragingen.
Geschiedenis psycho: dit optimisme is kenmerkend vr beginperiode v elke
benadering; Denken allemaal dat hun benadering een doorbraak zou betekenen.
Ze dragen dan wel bij, maar hbb nooit ultieme waarheid.
Hier waarschuwen we vr overdreven optimisme en een te weinig kritische
benadering v bio benadering. Gebruik psychofarma scoort bv goed in
effectenonderzoek, maar zijn geen wondermiddelen. Werkt niet bij iedereen en
niet bij iedereen even effectief. Laureys waarschuwt ons vr Swaab: is niet wet
maar eerder persoonlijke mening/geloofsovertuiging en beweringen v Swaab over
vrije wil kloppen niet met huidige kennis.
Lijkt er op dat hoe meer de bio psychologen te weten komen, hoe groter de
problemen w. allesomvattende theorie is ng ver weg en mn slaagt er niet in om
alle kennis tot een samenhangend geheel te smeden.
Bio psycho: successen als het gaat om kleine, relatief makkelijk te
kwantificeren processen, door ze op te splitsen in kleinere eenheden. Zo
weet men het een en ander over bio correlaten v eenvoudige geheugen-
en denkprocessen, bewegingen en probleemoplossingsstrategieën
Moeilijker als men complexere en typisch menselijke processen zoals
seksualiteitsbeleving, menselijk rela patroon of crimineel gedrag probeert
te verklaren. Knn er amper iets zinvols over vertellen!
Bio benadering gaat er van uit dat men in staat zal zijn
gedrag/gevoelens/gedachten zal knn beïnvloeden of zelfs te veranderen. Met
behulp v medicatie/andere bio ingrepen (bv genetische manipulatie) hoopt men
allerlei problemen de wereld uit te knn werken/voorkomen.
DE BIOLOGISCHE BENADERING
1. Uitgangspunten en basisbegrippen
1.1 Ons gedrag, gevoelens, gedachten en interacties w bepaald door bio factoren
hangen samen met/w veroorzaakt door bio processen in ons lichaam. Men
probeert dus gedrag/gevoelens/gedachten/interacties te begrijpen in termen v
bio factoren door psycho en bio concepten te verbinden. Daarbij w gekeken nr:
- Ofwel werking/bouw hersenen en zenuwstelsel
- Ofwel endocriene stelsel en daaraan verbonden hormonenhuishouding
- Ofwel erfelijke bagage die gedrag v mensen en ontw ervan stuurt: DNA
Psycho en bio processen: heel =/.
- Hersenen = netwerk v neuronen, synapsen en neurotransmitters die met
elkaar in communicatie staan
- Psychische = stroom v subjectieve ervaring, bv ervaring pijn, genot,…
Bio psychologen denken dat hersenen psychische fenomenen
voortbrengen en dat biochemische reacties in duizenden neuronen leiden
tot die ervaringen v pijn, genot,…
Nu: geen enkele verklaring vr manier waarop psychische voortvloeit uit hersenen:
hoe we pijn voelen als neuronen elektrische signalen afvuren in een bepaald
patroon, en hoe we liefde ervaren als ze dat in ander patroon doen = raadsel.
Over bio correlaat v gedragingen bestaat weinig discussie, maar of bio
processen ook verklaring bieden vr gedraging, minder eensgezindheid. Alles zit
i/d hersenen, want zonder hersenen zijn we niks. (maar is hetzelfde als zeggen
dat elk schilderij uit verf bestaat, vanzelfsprekend!)
Over belang lichamelijke processen om zaken te verklaren zijn er dus =/
meningen!
- Rigide bio psycho: oorzaak v gedrag enkel uit interne, bio factoren
verklaard
- Genuanceerd: benadrukken v interactie tss interne en externe
omgevingsfactoren. Steeds meer aanvaard men dat externe factoren ook
bv gedrag knn beïnvloeden, maar beïnvloeden daar vooral die interne bio
processen.
1.2 Bio psycho ontrafelt ons gedrag, gevoelens en gedachten in hun =/ bio
componenten
Knn enkel iets weten over oorzaak v gedrag/gevoelens/gedachten/interacties
door ze uiteen te rafelen op meest elementaire niveau.
Op zoek nr virus, gen, celafwijking, hersenletsel, teveel/tekort aan
bepaalde neurotransmitters,… als oorzaak
Reductionistische benadering: complexe fenomenen w herleid nr steeds kleinere
bio eenheden. Bio benadering hoopt zo om tot een verklaring v die gedragingen
te komen.
, Bv verliefdheid herleiden nr processen i/d hersenen, herleiden die weer tot
chemische processen met neurotransmitters/hormonen, om zo te verklaren
wrm iem verliefd w.
Behaviorisme had zelfde aanpak: willen beiden greep krijgen op complexe
realiteiten.
1.3 Bio psycho gaat niet langer uit v een dualistisch model
Descartes stelde dat geest en lichaam wezenlijk v elkaar =/:
- Het lichaam, res extensa: stoffelijk en materieel
- De geest, res cognitans: niet te vatten en immaterieel
Beiden knn onafhankelijk v elkaar functioneren. Menselijk lichaam is mechanisch
systeem waar prikkels uit buitenwereld w doorgegeven aan hersenen en waarin
ook vanuit hersenen impulsen uitgaan nr de buitenwereld.
Dualistische visie ligt mee a/d basis v ontstaan v/d psycho als wet v/d psyche,
naast geneeskunde als wet v/h lichaam. Lang heeft die opsplitsing gezorgd vr
groter inzicht in menselijke psyche en lichaam. Opsplitsing = echter niet even
praktisch in praktijk.
Belangrijk om in te zien dat bio psycho niet langer uitgaat v dualistisch model.
- trekt wel niet kaart v holistische benadering waarbij lichaam en geest
onlosmakelijk verbonden zijn
- herleidt eerder psyche tot het lichamelijke. Geen onderscheid omdat alles
wat psychisch is, terug te brengen is tot een lichamelijke oorzaak. Geen
wezenlijk onderscheid tss geest en lichaam!
Impliceert dat mentale fenomenen (bv gedachten) enkel knn w verklaard
vanuit werking v brein en zenuwstelsel
Hbb geen nood aan iets niet-fysieks zoals geest, en voorspellen zo einde v
psycho als wet v/d psyche
1.4 Bio benadering gaat uit v een medisch wet model
Medisch wet model: gaat ervan uit dat diagnose verbinding vormt tss klachten en
achterliggende oorzaak. Benadert klachten v patiënten analytisch, monocausaal
en lineair.
Binnen bio psycho hoopt men door die methoden over te nemen een beter
inzicht te krijgen in gedrag/gevoelens/gedachten/interacties v mensen. Men
hanteert positivistisch wet model en baseert men zich enkel op waarneembare,
meetbare fenomenen en repliceerbare exp bij grote groepen mensen.
Binnen bio psycho: gebruik maken v onderzoek op dieren om beter inzicht te
krijgen in mensen. Zowel gedrag als bio processen zijn bij dieren eenvoudiger
qua opbouw en werking, en dus makkelijker te bestuderen. =/ tss bv hersenen v
mensen en verwante diersoorten zijn eerder kwantitatief dan kwali en studie op
dieren kan dus principes v menselijke functies verduidelijken.
Eric Kandel: verklaarde eenvoudige geheugenfuncties op niveau v
synaptische verbindingen tss zenuwcellen i/d hippocampus. Bood zo
verklaring vr eenvoudige vormen v leren (bv KC). Maakte gebruik v
, zeeslakken die eenvoudig, groot en goed zichtbaar zenuwstelsel hbb. Heeft
nobelprijs hiervoor gewonnen.
2. Hedendaagse denkers
Bio psycho nam afgelopen decennia een enorme vlucht.
- Door ontw v geavanceerdere technologieën knn we nu processen
observeren en vastleggen die plaatsvinden in hersenen/andere delen
lichaam v wakkere/actieve pp. Bv PET- en fMRI-scans om te kijken hoe
hersenontw verloopt, wat impact is v medicijnen en hoe ziekten en
hersentrauma’s de werking v/d hersenen beïnvloeden.
- In terrein genetica ook grote stappen: menselijk genoom werd in 2003 in
kaart gebracht en nu w ook duidelijker hoe =/ genen elkaar versterken en
verzwakken of geactiveerd en geïnactiveerd w.
Ontw knn we niet los zien v ontw binnen hele gebied psycho. Binnen bio psycho:
sub disciplines ontstaan die zich eigen onderzoeksterrein toe-eigenen
(neuropsycho, neuropsychopathologie, psychofarmacologie, sociobio, gedrags-
en populatiegenetica,…). In academische wereld neemt bio psycho steeds
prominentere plaats in, + vakken binnen opleidingen i/d mens- en
maatschappijwet w daarmee gerelateerd.
Donald O. Hebb: grondlegger moderne bio psycho. In The Organization of
Behavior probeert hij aan te tonene hoe complexe psycho verschijnselen zoals
emoties en gedachten knn w verklaar vanuit hersenactiviteiten.
Hoekstenen moderne biopsycho: evolutionaire benadering. Menselijk gedrag
w verklaard vanuit langdurige evolutionaire geschiedenis en evolutietheorie v
Darwin.
Charles Darwin: bekend door theorie v evolutie v soorten en hoe die bepaald w
door natuurlijke selectie.
Stelt ook dat gedrag en psychische processen zich ontw hbb doordat die
mensen overleven die het best aangepast zijn aan wijzigende
omstandigheden. Survival of the fittest is dus overleven als best
aangepaste. Gedrag dat overlevings/voortplantingskansen vergoot: + kans
doorgeven toekomstige generaties. Volgens hem: gedrag kan alleen vanuit
die evolutie gesch w begrepen. Er is dus genetische basis vr +
gedragingen!
Psychische functies zoals geheugen, aandacht, waarneming en taal maar ook
menselijke eigenschappen en gedragingen zoals empathie, altruïsme,
partnerkeuze,… komt door natuurlijke selectie! Gedragsaanpassingen ontstaan
op dezelfde manier als anatomische en fysiologische aanpassingen.
, Belangrijk onderdeel evolutionaire perspectief: vergelijkende benadering,
waarbij men bio en psycho kenmerken proberen te begrijpen door ze te
vergelijken in =/ soorten. Obv =/ en = komt men tot beter begrip v/d functie v
aanpassingen
Daniel Dennett: zet zich obv nieuwe wet evidentie af tegen opvatting dat
lichaam en geest 2 =/ aspecten zouden zijn. Herleidt geest tot iets puur
lichamelijks. Bewustzijn is puur lichamelijk, chemisch fenomeen. Deze mening
lokt + discussie uit.
Bio psycho blijft meerwaarde vr psycho. Door gebruik te maken v empirische
methoden zijn resultaten betrouwbaar, wat wet geloofwaardigheid ten goede
komt. MAAR weinig rekening met andere gedragsinvloeden (bv sociale druk,
omgevingsfactoren, culturele variabelen) waardoor eenzijdigheid dreigt.
3. Kritische kanttekeningen
Sommige wet opperen dat ze binnenkort gedrag/gevoelens/gedachten v mensen
helemaal zullen ontrafelen.
Gevaar: men vervalt in bio determinisme, zoals te lezen is in Wij zijn on brein.
Van baarmoeder tot Alzeheimer van Dick Swaab. Hij gaat uit v erg
materialistische en mechanistische visie en als een spreekbuis v/d
farmaceutische lobby optreedt omdat zijn ideeën aansluiten bij belangen v farma
industrie. Laat weinig ruimte vr typisch psycho aspecten v menselijke
gedragingen.
Geschiedenis psycho: dit optimisme is kenmerkend vr beginperiode v elke
benadering; Denken allemaal dat hun benadering een doorbraak zou betekenen.
Ze dragen dan wel bij, maar hbb nooit ultieme waarheid.
Hier waarschuwen we vr overdreven optimisme en een te weinig kritische
benadering v bio benadering. Gebruik psychofarma scoort bv goed in
effectenonderzoek, maar zijn geen wondermiddelen. Werkt niet bij iedereen en
niet bij iedereen even effectief. Laureys waarschuwt ons vr Swaab: is niet wet
maar eerder persoonlijke mening/geloofsovertuiging en beweringen v Swaab over
vrije wil kloppen niet met huidige kennis.
Lijkt er op dat hoe meer de bio psychologen te weten komen, hoe groter de
problemen w. allesomvattende theorie is ng ver weg en mn slaagt er niet in om
alle kennis tot een samenhangend geheel te smeden.
Bio psycho: successen als het gaat om kleine, relatief makkelijk te
kwantificeren processen, door ze op te splitsen in kleinere eenheden. Zo
weet men het een en ander over bio correlaten v eenvoudige geheugen-
en denkprocessen, bewegingen en probleemoplossingsstrategieën
Moeilijker als men complexere en typisch menselijke processen zoals
seksualiteitsbeleving, menselijk rela patroon of crimineel gedrag probeert
te verklaren. Knn er amper iets zinvols over vertellen!
Bio benadering gaat er van uit dat men in staat zal zijn
gedrag/gevoelens/gedachten zal knn beïnvloeden of zelfs te veranderen. Met
behulp v medicatie/andere bio ingrepen (bv genetische manipulatie) hoopt men
allerlei problemen de wereld uit te knn werken/voorkomen.
