Psychologie
DE COGNITIEVE BENADERING
1. Uitgangspunten en basisbegrippen
1.1 Ons gedrag, gevoelens, gedachten en interacties w bepaald door cognitieve
processen
Cognitie = centrale begrip cog psycho. Ze bestuderen ‘de bewerking en ontw v
kennis en info.’ Hierbij spelen veel functies een rol:
- Oriëntatie
- Geheugen
- Waarneming
- Psychomotoriek
- Aandacht
- Concentratie
- Vermogen tot probleem oplossen, beoordelen
- Sociale aanpassing
- Reactievermogen
- Leervermogen
- Intelligentie
Gedrag, gevoelens, gedachten en interacties w bepaald door cognitieve
processen, w gestuurd door wat we weten, enken en geloven. Men ontvangt niet
als passieve wezens prikkels en reageren er niet zomaar op.
Mensen zijn voortdurend, altijd en overal, onbewust, actief en creatief info
opnemen en verwerken en geven zo zelf richting aan gedrag, gevoelens,
gedachten en interacties. Cog processen = crucicale rol. Zo construeren
we onze eigen subjectieve werkelijkheid obv cognities.
Bv nr de zoo: de ene herinnert zich vooral de leeuwen, de andere de decoratie.
Beiden nemen prikkels op op eigen manier en bouwen zo subjectieve beeld v/d
zoo op.
Taal = belangrijk. Mensen = enige wezens die op complex taalsysteem
beschikken en gebruikmaken v talige symbolen om de werkelijkheid te benoemen
en ordenen.
Kinderen: naarmate ze taal verwerven, ontw hun cog vermogens.
Ontdekken vanaf geboorte wereld en gaan wereld benoemen en erover
communiceren = leren wereld om zich heen begrijpen via taal.
We gebruiken taal in cog proces om eigen omgeving te ordenen/vorm te
geven
,1.2 Ons gedrag, gevoelens, gedachten en interacties w bepaald vanuit de black
box
Oorsprong cog psycho = groeiende twijfel v houdbaarheid S-R-schema
behavioristen.
Behaviorisme: black box valt NIET te bestuderen <-> cog psycho=
black box is UITGANGSPUNT v verklaren menselijk gedrag
Drm w S-R-schema vervangen door S-P-R-schema, waarbij P persoon is
en alle cog processen, die S betekenis geven er er vr zorgen dat men
er betekenisvol op reageert (R’).
Niet prikkels zelf, maar manier waarop mensen ze percipiëren, selecteren en
interpreteren, bepaalt onze gedragingen, gevoelens en gedachten.
I/d cog betekenis de mensen geven aan wat ze meemaken, ligt de sleutel om
gedachten, gevoelens, gedragingen en interacties te begrijpen. Unieke en
subjectieve interpretatie v prikkels! Binnen cog psycho: mens als betekenisgever
staat centraal.
1.3 Cog benadering gaat uit v een informatieverwerkingsmodel
Inzicht in functioneren verkrijgen door kijken nr werking computer. Onder invloed
v wisk, natw en informatica gaan ze gedragingen, gevoelens, gedachten en
interacties bekijken als informatieverwerkingsproces: input, verwerking en
output. Hbb aandacht vr manier waarop mensen:
- Info opnemen uit omgeving (input)
- Info actief bewerken, daaraan betekenis geven en eventueel opslaan
(verwerking)
- Obv info bepaalde beslissingen nemen/betekenisvolle handelingen stellen
(output)
Beeld v computer voldoet niet helemaal: mens is:
- Actief/creatief wezen dat zelf gedrag, gevoelens en gedachten bepaalt.
Computer voert passief uit wat software beveelt
- Wezen dat op eigen manier info verwerkt. Computer verwerkt info altijd en
overal hetzelfde.
Centraal in mentale verwerking: cognitieve schema’s. Verzamelingen v
samenhangende en betekenisvolle info met emo kleuring over personen,
voorwerpen, gebeurtenissen of situaties die we hbb en die grotendeels aanwezig
zijn, zonder bewust te zijn ervan. W spontaan en automatisch opgeroepen.
Beïnvloeden manier waarop we info over andere personen, gebeurtenissen of
situaties verwerken.
Bv cog schema vogel: hbb een beeld v een vogel, weten welke
eigenschappen die heeft en wat zich onderscheidt v andere dieen
Elk v die schema’s hbb info die volgens jou typische kenmerken zijn vr
vogels. Tegelijkertijd: emoties opgeroepen, die daarmee verbonden zijn. Je
vorige ervaringen bepalen welke gevoelens verbonden w. Knn neg/pos zijn,
of gevoelens v nieuwsgierigheid/afkeer, afh v vorige ervaringen
,Kenmerken v cognitieve schema’s
Ze bevatten essentiële kenmerken, maar ook persoonlijke info die we er aan
linken: persoonlijke gedachten, gevoelens en herinneringen die we verbonden
hbb.
Bv basketspelers: schema bevat info die je deelt met andere, zoals grote
mensen, gespierd,.. Maar roept ook aangename herinneringen op omdat je
denkt aan match die je ooit met vrienden zag. Persoonlijk!
Schema’s liggen vast in ons geheugen en zijn gebaseerd op persoonlijke
selectie v info die we in ons leven verzameld hbb. Die info = netwerk v
kenniselementen, beelden en overtuigingen.
Zijn statische structuren, die stabiel blijven. Obv nieuwe ervaringen en kennis
passen we ze moeizaamn aan. Drm belangrijk als we iem iets nieuws willen leren,
we het knn aansluiten bij bestaande cog schema’s die men al heeft.
Cog schema’s =/ v persoon tot persoon. Wat we meemaken, interpreteren we
op =/ manieren, afh v cog schema’s die we hanteren.
Bv buizen vr vak: afh v cog schema dat hanteert over wie hij is, zal hij
oorzaak bij zichzelf of anderen zoeken
Hoe meer kennis en ervaring iem heeft, hoe sterker cog schema’s uitgebouwd
zijn.
Bv ik herken in echografie bijna niks, gynaecoloog kan zien of baby goed
ontw
Knn wel =/ v cultuur tot cultuur, naargelang de gewoonten, opvattingen, waarden
en normen v een cultuur. W doorgegeven vanuit gezin waarin we opgroeiden,
maar ademen ze ook in via bv media. Inhoud v cog schema’s zal bij mensen die
tot dezelfde groep behoren daardoor gelijkenissen vertonen, maar ook
persoonlijke accenten hbb obv wat ieder v ons meemaakt.
Cog schema’s = impliciet. Moeilijk onder woorden te brengen, w stilzwijgend
aangenomen. Deel v kennis kan w verwoord, maar ook info in beelden, gevoelens
en obv associaties opgeslagen, en dat is moeilijk in taal uit te drukken.
Kleuren onze reacties:
- Bepalen wat we wel/niet opmerken
- Bepalen wat we onthouden/denken te hbb onthouden
- Bepalen hoe we datgene wat we opmerken, interpreteren en betekenis
geven
- Bepalen verwachtingen
- Vullen gaten in onze kennis
- Helpen ons wereld te begrijpen
, Mensen proberen alles te doen binnen de cog schema’s en vervormen drm
waarnemingen/herinneringen. Daardoor: nooit zeggen dat wat we hbb
waargenomen/onthouden een objectieve weergave is.
Belangrijk hulpmiddel waarmee we mensen, voorwerpen en situaties knn
herkennen. Helpen relevante v irrelevante zaken te onderscheiden: prikkels w
werkbaar en hanteerbaar.
Vooroordelen: voorbeeld werking schema. Zorgen vr selectieve waarneming,
want info die niet klopt obv vooroordeel negeren we.
Bv als ‘dom blondje’ goed antw geeft merken we het niet
Wat men waarneemt, w vaak geïnterpreteerd op manier dat vooroordeel
bevestigt.
Bv als ‘dom blondje’ toch iets goed doet, zien we het als uitzondering die
regel bevestigt
Vanuit vooroordelen: verwachtingen over hoe ander zich zal gedragingen. In
gedrag v ander zien we bevestiging v vooroordeel.
Bv verwachten geen slimme antw v ‘dom blondje’ en zullen niet knn
ontdekken dat zij slim antw geeft. Als ze het doet = verwonderd.
Men herinnert zich makkelijker zaken die kloppen met vooroordelen
Bv je herinnert je de stoot die ‘dom blondje’ uithaalde op parking, maar
sublieme antw toen iemand haar aansprak niet.
1.4 Cog benadering gaat uit v een wetenschapsmodel gebaseerd op
kwantitatieve en kwalitatieve methoden
Die combo helpt wetenschappers dieper inzicht te krijgen in mentale processen
die a/d grondslag liggen v gedragingen, gedachten, gevoelens en interacties.
Door gebruik te maken v kwali en kwanti methoden probeert men een meer
alomvattend beeld te krijgen v/d complexe aard v gedragingen. Combo vergroot
validiteit en betrouwbaarheid v onderzoek.
Soms beginnen met kwali verkenning vr hypotheses te genereren, soms
kwali onderzoek om kennis te verdiepen. Hypothese uit kwali onderzoek =
op zoek nr kwanti bevestiging. Wnr kwali gegevens de resultaten v kwanti
onderzoek verder analyseren, w cijfermateriaal concreter en
herkenbaarder.
Via exp manipuleren onderzoeker variabelen om invloed op cog processen te
begrijpen. Bv via manier v presenteren stimuli of veranderen v volgorde v taken
de effecten op geheugen/aandacht bestuderen. Door meten reactietijden of
scores te berekenen obv cog testen: gegevens verzameld over attitudes,
overtuigingen en ervaring mbt cog processen. Op die cijfers = statistische
analyses.
DE COGNITIEVE BENADERING
1. Uitgangspunten en basisbegrippen
1.1 Ons gedrag, gevoelens, gedachten en interacties w bepaald door cognitieve
processen
Cognitie = centrale begrip cog psycho. Ze bestuderen ‘de bewerking en ontw v
kennis en info.’ Hierbij spelen veel functies een rol:
- Oriëntatie
- Geheugen
- Waarneming
- Psychomotoriek
- Aandacht
- Concentratie
- Vermogen tot probleem oplossen, beoordelen
- Sociale aanpassing
- Reactievermogen
- Leervermogen
- Intelligentie
Gedrag, gevoelens, gedachten en interacties w bepaald door cognitieve
processen, w gestuurd door wat we weten, enken en geloven. Men ontvangt niet
als passieve wezens prikkels en reageren er niet zomaar op.
Mensen zijn voortdurend, altijd en overal, onbewust, actief en creatief info
opnemen en verwerken en geven zo zelf richting aan gedrag, gevoelens,
gedachten en interacties. Cog processen = crucicale rol. Zo construeren
we onze eigen subjectieve werkelijkheid obv cognities.
Bv nr de zoo: de ene herinnert zich vooral de leeuwen, de andere de decoratie.
Beiden nemen prikkels op op eigen manier en bouwen zo subjectieve beeld v/d
zoo op.
Taal = belangrijk. Mensen = enige wezens die op complex taalsysteem
beschikken en gebruikmaken v talige symbolen om de werkelijkheid te benoemen
en ordenen.
Kinderen: naarmate ze taal verwerven, ontw hun cog vermogens.
Ontdekken vanaf geboorte wereld en gaan wereld benoemen en erover
communiceren = leren wereld om zich heen begrijpen via taal.
We gebruiken taal in cog proces om eigen omgeving te ordenen/vorm te
geven
,1.2 Ons gedrag, gevoelens, gedachten en interacties w bepaald vanuit de black
box
Oorsprong cog psycho = groeiende twijfel v houdbaarheid S-R-schema
behavioristen.
Behaviorisme: black box valt NIET te bestuderen <-> cog psycho=
black box is UITGANGSPUNT v verklaren menselijk gedrag
Drm w S-R-schema vervangen door S-P-R-schema, waarbij P persoon is
en alle cog processen, die S betekenis geven er er vr zorgen dat men
er betekenisvol op reageert (R’).
Niet prikkels zelf, maar manier waarop mensen ze percipiëren, selecteren en
interpreteren, bepaalt onze gedragingen, gevoelens en gedachten.
I/d cog betekenis de mensen geven aan wat ze meemaken, ligt de sleutel om
gedachten, gevoelens, gedragingen en interacties te begrijpen. Unieke en
subjectieve interpretatie v prikkels! Binnen cog psycho: mens als betekenisgever
staat centraal.
1.3 Cog benadering gaat uit v een informatieverwerkingsmodel
Inzicht in functioneren verkrijgen door kijken nr werking computer. Onder invloed
v wisk, natw en informatica gaan ze gedragingen, gevoelens, gedachten en
interacties bekijken als informatieverwerkingsproces: input, verwerking en
output. Hbb aandacht vr manier waarop mensen:
- Info opnemen uit omgeving (input)
- Info actief bewerken, daaraan betekenis geven en eventueel opslaan
(verwerking)
- Obv info bepaalde beslissingen nemen/betekenisvolle handelingen stellen
(output)
Beeld v computer voldoet niet helemaal: mens is:
- Actief/creatief wezen dat zelf gedrag, gevoelens en gedachten bepaalt.
Computer voert passief uit wat software beveelt
- Wezen dat op eigen manier info verwerkt. Computer verwerkt info altijd en
overal hetzelfde.
Centraal in mentale verwerking: cognitieve schema’s. Verzamelingen v
samenhangende en betekenisvolle info met emo kleuring over personen,
voorwerpen, gebeurtenissen of situaties die we hbb en die grotendeels aanwezig
zijn, zonder bewust te zijn ervan. W spontaan en automatisch opgeroepen.
Beïnvloeden manier waarop we info over andere personen, gebeurtenissen of
situaties verwerken.
Bv cog schema vogel: hbb een beeld v een vogel, weten welke
eigenschappen die heeft en wat zich onderscheidt v andere dieen
Elk v die schema’s hbb info die volgens jou typische kenmerken zijn vr
vogels. Tegelijkertijd: emoties opgeroepen, die daarmee verbonden zijn. Je
vorige ervaringen bepalen welke gevoelens verbonden w. Knn neg/pos zijn,
of gevoelens v nieuwsgierigheid/afkeer, afh v vorige ervaringen
,Kenmerken v cognitieve schema’s
Ze bevatten essentiële kenmerken, maar ook persoonlijke info die we er aan
linken: persoonlijke gedachten, gevoelens en herinneringen die we verbonden
hbb.
Bv basketspelers: schema bevat info die je deelt met andere, zoals grote
mensen, gespierd,.. Maar roept ook aangename herinneringen op omdat je
denkt aan match die je ooit met vrienden zag. Persoonlijk!
Schema’s liggen vast in ons geheugen en zijn gebaseerd op persoonlijke
selectie v info die we in ons leven verzameld hbb. Die info = netwerk v
kenniselementen, beelden en overtuigingen.
Zijn statische structuren, die stabiel blijven. Obv nieuwe ervaringen en kennis
passen we ze moeizaamn aan. Drm belangrijk als we iem iets nieuws willen leren,
we het knn aansluiten bij bestaande cog schema’s die men al heeft.
Cog schema’s =/ v persoon tot persoon. Wat we meemaken, interpreteren we
op =/ manieren, afh v cog schema’s die we hanteren.
Bv buizen vr vak: afh v cog schema dat hanteert over wie hij is, zal hij
oorzaak bij zichzelf of anderen zoeken
Hoe meer kennis en ervaring iem heeft, hoe sterker cog schema’s uitgebouwd
zijn.
Bv ik herken in echografie bijna niks, gynaecoloog kan zien of baby goed
ontw
Knn wel =/ v cultuur tot cultuur, naargelang de gewoonten, opvattingen, waarden
en normen v een cultuur. W doorgegeven vanuit gezin waarin we opgroeiden,
maar ademen ze ook in via bv media. Inhoud v cog schema’s zal bij mensen die
tot dezelfde groep behoren daardoor gelijkenissen vertonen, maar ook
persoonlijke accenten hbb obv wat ieder v ons meemaakt.
Cog schema’s = impliciet. Moeilijk onder woorden te brengen, w stilzwijgend
aangenomen. Deel v kennis kan w verwoord, maar ook info in beelden, gevoelens
en obv associaties opgeslagen, en dat is moeilijk in taal uit te drukken.
Kleuren onze reacties:
- Bepalen wat we wel/niet opmerken
- Bepalen wat we onthouden/denken te hbb onthouden
- Bepalen hoe we datgene wat we opmerken, interpreteren en betekenis
geven
- Bepalen verwachtingen
- Vullen gaten in onze kennis
- Helpen ons wereld te begrijpen
, Mensen proberen alles te doen binnen de cog schema’s en vervormen drm
waarnemingen/herinneringen. Daardoor: nooit zeggen dat wat we hbb
waargenomen/onthouden een objectieve weergave is.
Belangrijk hulpmiddel waarmee we mensen, voorwerpen en situaties knn
herkennen. Helpen relevante v irrelevante zaken te onderscheiden: prikkels w
werkbaar en hanteerbaar.
Vooroordelen: voorbeeld werking schema. Zorgen vr selectieve waarneming,
want info die niet klopt obv vooroordeel negeren we.
Bv als ‘dom blondje’ goed antw geeft merken we het niet
Wat men waarneemt, w vaak geïnterpreteerd op manier dat vooroordeel
bevestigt.
Bv als ‘dom blondje’ toch iets goed doet, zien we het als uitzondering die
regel bevestigt
Vanuit vooroordelen: verwachtingen over hoe ander zich zal gedragingen. In
gedrag v ander zien we bevestiging v vooroordeel.
Bv verwachten geen slimme antw v ‘dom blondje’ en zullen niet knn
ontdekken dat zij slim antw geeft. Als ze het doet = verwonderd.
Men herinnert zich makkelijker zaken die kloppen met vooroordelen
Bv je herinnert je de stoot die ‘dom blondje’ uithaalde op parking, maar
sublieme antw toen iemand haar aansprak niet.
1.4 Cog benadering gaat uit v een wetenschapsmodel gebaseerd op
kwantitatieve en kwalitatieve methoden
Die combo helpt wetenschappers dieper inzicht te krijgen in mentale processen
die a/d grondslag liggen v gedragingen, gedachten, gevoelens en interacties.
Door gebruik te maken v kwali en kwanti methoden probeert men een meer
alomvattend beeld te krijgen v/d complexe aard v gedragingen. Combo vergroot
validiteit en betrouwbaarheid v onderzoek.
Soms beginnen met kwali verkenning vr hypotheses te genereren, soms
kwali onderzoek om kennis te verdiepen. Hypothese uit kwali onderzoek =
op zoek nr kwanti bevestiging. Wnr kwali gegevens de resultaten v kwanti
onderzoek verder analyseren, w cijfermateriaal concreter en
herkenbaarder.
Via exp manipuleren onderzoeker variabelen om invloed op cog processen te
begrijpen. Bv via manier v presenteren stimuli of veranderen v volgorde v taken
de effecten op geheugen/aandacht bestuderen. Door meten reactietijden of
scores te berekenen obv cog testen: gegevens verzameld over attitudes,
overtuigingen en ervaring mbt cog processen. Op die cijfers = statistische
analyses.
