HET ADVIESGESPREK
Wat? - Opbouw:
1. Aanmeldingsklacht
2. Onderzoeksprocedure
3. Welke testen/resultaten/observaties
4. Teambesluit (vaak diagnose)
5. Advies (verdere stappen, hulpverlening)
- Vindt plaats na diagnostisch onderzoek en voor interventie
- Inhoud:
▪ Heden (overlopen onderzoeken, label en setting en uitleggen wat ASS, ADHD, … inhoud)
▪ Verleden en tekomst (oorzaak, prognose, behandeling en verwijzing)
▪ Ruimte voor vragen ! (niet alleen negatief)
▪ Follow-up
Doel? 1) Informatie geven (psycho-educatie)
2) Steun (empathisch opstellen, er zijn als mens)
3) Planning + verwijzing
Uitgangssituatie - Mate van bezorgdheid vooraf, taxatie van de ernst (door ouders)
- Kennis van de normale ontwikkeling (vb. hebben de ouders nog kinderen?)
- Intellectueel niveau van de ouders (zoeken naar wat aansluit bij het niveau van de ouders)
- Schuld en schaamtegevoelens
- Bespreekbaarheid met significante anderen (vb. geïsoleerd of bespreekbaar met context?)
- Haalbaarheid van advies (m.i.v. gezins-organisatie, draagkracht, logistiek, …)
- Consequenties voor het kind (voorrang geven aan prioriteiten)
- Tegenstrijdige meningen binnen gezin
- Eerdere (negatieve) ervaringen met hulpverlening
- ‘Wondertherapieën’ (geen valse hoop bekrachtigen, zeggen waarop het staat op een respectvolle manier)
- Verwachtingen van ouders (structuur bieden)
Setting? - Bij voorkeur 2 hulpverleners: arts + psycholoog/orthopedagoog
▪ Duidelijke structuur, aangezien het vaak al heel overweldigend is voor de ouders
▪ 1 van beide leidt gesprek (psycholoog of orthopedagoog omdat die het kind het beste kennen)
▪ Andere doet aan procesbewaking + expertbijdrage (expert omdat die kan kijken of ouders mee zijn in wat er vertelt wordt)
▪ Beide ouders aanwezig!
▪ Wat met het kind? (niet handig als kind bij gesprek is, want dan moet je op 2 niveaus communiceren)
Professioneel gedrag - Relatie ouders-professioneel
- Moeilijke vragen (niet iets verzinnen, zeggen dat je in overleg gaat om een correct antwoord te kunnen bieden)
- Respect voor individu
- Hoop en ontkenning (duidelijk en eerlijk zijn)
- Algemene principes
1. Eerlijk en duidelijk
2. Hulpvaardig
3. Meevoelend
4. Ruimte voor emoties!
1
,GEDRAGSMODIFICATIE
Wat? - Gedragsmodificatie:
▪ Focust vooral op gedrag en heeft betrekking op manipuleren van de omgeving om zijn gedragsdeficieten (te weinig) of –excessen (te veel,
storend, defensief, …) te veranderen
▪ Technieken gericht op aanleren (verwerving of verhoging frequentie) of afleren (wegwerking of vermindering frequentie) van gedrag
▪ Succesvol toegepast bij populaties variërend van ernstig verstandelijk beperkt tot hoogbegaafd, jong en oud, typisch ontwikkelende kinderen maar
ook kinderen met ontwikkelingsstoornissen
Conditionering - Vooral gebaseerd op operante conditionering ~ (bewuste handelingen, staat onder consequente controle) Jij stuurt de actie tijdens de uitvoering voortdurend bij met je eigen wil en aandacht.
▪ Bekrachtigen (gedrag laten toenemen)
o Positieve bekrachtiging: iets positief laten toenemen (+ S +)
o Negatieve bekrachtig: iets negatief laten afnemen (- S -)
o Vermijden: iets negatiefs laten uitblijven (° S -)
▪ Straffen (gedrag laten afnemen)
o Positieve straf: iets toevoegen die negatief is (+ S -)
o Negatieve straf: iets afnemen die positief is (- S +)
o Vermijden: iets positiefs laten uitblijven (° S +)
- Klassieke conditionering (fysiologische reacties, staat onder antecedente controle) Je lichaam reageert automatisch nadat een prikkel (antecedent) de reactie triggert. Je hebt er vooraf en tijdens de
reactie geen directe bewuste controle over.
▪ Respondente extinctie: herhaaldelijk aanbieden van de CS zonder aanwezigheid van de UCS, zal uiteindelijk ertoe leiden dat CS niet langer de CR
zal kunnen uitlokken (vb. CS = hond, UCS = beet hond en CR = angst door beet hond)
▪ Counterconditionering: techniek die helpt om een negatieve emotionele reactie, zoals angst of stress, te vervangen door een positievere of
neutrale respons. Deze methode is gebaseerd op het idee dat onze emotionele reacties voortkomen uit eerdere conditionering (denk aan Pavlov’s
experimenten met honden) en dat we deze associaties opnieuw kunnen trainen.
▪ Systematische desensitisatie: soort van exposure
Technieken om gedrag te - Positieve bekrachtiging = in frequentie laten toenemen van gedrag door positieve stimuli toe te dienen zodra het gedrag optreedt: eetbare stimuli,
versterken tastbare stimuli, activiteiten, sociale stimuli, multipel inwisselbare stimuli vb. stickers (+S+)
- Adventitious bekrachtiging: bepaald ongewenst gedrag dat gevolgd wordt door een bekrachtiger en dus sterker wordt
- Intermittente bekrachtiging: Om een gedrag in stand te houden door het occasioneel te bekrachtigen i.p.v. telkens als het zich voordoet. (vb. hard
studeren wil niet zeggen dat je altijd beloond wordt, maar wel eens in de zoveel tijd. Daarom blijf je het doen.)
▪ Continue (altijd) bekrachtiging – intermittente (niet altijd) bekrachtiging – operante (nooit) extinctie
- Ratio schedules: Contingent met het aantal responsen (je kan het tellen. Vb. gedrag zo vaak stellen voor er een beloning komt)
▪ Fixed ratio (FR)
o Nadat een studente vier keer tijdig een taak indient, wordt ze beloond met een extra punt → FR 4 (als het altijd zo is)
▪ Variable ratio (VR)
o Nadat een studente telkens tijdig een taak indient, krijgt ze gemiddeld na 4 taken een extra punt → VR 4 (als het gemiddeld is, dus niet altijd)
o Dit is waarom sociale media zo verslavend is, je weet nooit wanneer je dopamine-hit komt dus je blijft scrollen
- Simple interval schedules: Contingent met een respons na een bepaalde tijdsperiode
▪ Fixed Interval (FI)
o Moeder spreekt met haar kinderen af dat hun verzoeken voor een maaltijd of snoep slechts ingewilligd worden na pauzes van 2 uur: 8 u.
ontbijt, 10 u. snack, 12 u. middagmaal, 14 u. snack, 16 u. vieruurtje, 18 u. avondmaaltijd. Tussenin baten de verzoeken van de kinderen
niet. Eens de 2 uren verstreken, heeft hun vraag wel succes → FI 2 u. (mochten ze na 1 uur vragen, geen succes)
▪ Variable Interval (VI)
o In PACMAN, één van de oudste computerspelletjes, kan je extra punten scoren door je pacman een vrucht te laten “opeten”. De tijd dat je
moet wachten op een volgende vrucht is variabel en duurt gemiddeld 4 minuten → VI 4 min.
2
, - (Interval) schedules with limited hold: Contingent met een respons binnen een bepaald tijdsinterval na een bepaalde tijdsperiode
▪ ‘Timer’-spel: Kinderen ruziën in auto tijdens reis. Timer gemiddeld na 25 min. (2 sec. lang). Indien leuk spelen, 5 min. extra tv in motel, anders – 5
min. Alleen tijdens afgaan timer beloning mogelijk. → VI 25 min./LH 2 sec. (vaak in dagelijks leven vb. Bus) → EXA!
▪ Fixed-Interval (FI) met Limited Hold: Nadat het vaste tijdsinterval is verstreken, moet de respons binnen een specifieke tijd plaatsvinden.
o Voorbeeld (FI 5 min / LH 10 sec): Na elke 5 minuten is een beloning beschikbaar, maar je moet binnen 10 seconden reageren, anders
begint de volgende cyclus van 5 minuten zonder dat je iets krijgt.
▪ Variable-Interval (VI) met Limited Hold: Hetzelfde principe, maar de intervallen tussen de vensters variëren. Dit creëert een nog hogere
alertheid omdat je nooit weet wanneer het (korte) venster open gaat.
o Voorbeeld: Het checken van een 'flash sale' op een website die op willekeurige momenten verschijnt en slechts 2 minuten duurt.
▪ Fixed-Ratio (FR) met Limited Hold: Hoewel minder gebruikelijk in basis-tekstboeken, betekent dit dat de vereiste hoeveelheid werk binnen een
bepaalde tijdslimiet moet worden voltooid.
o Voorbeeld: Je krijgt een bonus als je 50 producten inpakt (FR 50), maar alleen als je dit binnen 30 minuten doet (LH 30 min).
- Duration schedules: Contingent met een respons met een bepaalde duur (bepaalt gedrag gedurende een bepaalde periode laten zien om een beloning te
krijgen)
▪ Fixed Duration (FD)
o Een jongen wordt door vader beloond wanneer hij elke dag 30 min. op de piano speelt ten einde een stuk in de vingers te krijgen
→ FD 30 min.
▪ Variable Duration (VD)
o Wanneer er echter te veel huiswerk op het programma staat, geeft vader de beloning reeds voor 30 min. Hij verwacht echter wel dat er de
volgende dag gecompenseerd wordt door langer te oefenen → VD 30 min.
- Token economy systeem: beslissen over de doelgedragingen adhv geschikte tokens
→ hoe lang een aangeleerd gedrag blijft voortbestaan nadat
je bent gestopt met het geven van de beloning.
Technieken om gedrag te - Extinctie: verminderen van gedrag door het weglaten van positieve bekrachtigers (er kan een combinatie met positieve bekrachtigers zijn)
verzwakken
- Straf: om ongepast gedrag te verminderen of te elimineren (alleen inzetten indien nodig!)
(gedrag ombuigen zonder naar
▪ Fysieke bestraffing (+ S -) → vb. activatie van pijnreceptoren, gevoel van onbehagen uitlokken
straf te grijpen)
▪ Reprimande (+ S -) → vb. berisping
▪ Time out (- S +) → transfer naar een minder bekrachtigende omgeving na het stellen van een bepaald gedrag
▪ Response cost (- S +) → vb. verkeersboete
Kans op succes bij straf vergroten: tegelijk gewenst alternatief gedrag bekrachtigen, bekrachtiging van ongewenst gedrag elimineren,
prikkel moet effectief zijn/aansluiten bij individu, expliciteren regels, onmiddellijk volgen op overtreding
3
Wat? - Opbouw:
1. Aanmeldingsklacht
2. Onderzoeksprocedure
3. Welke testen/resultaten/observaties
4. Teambesluit (vaak diagnose)
5. Advies (verdere stappen, hulpverlening)
- Vindt plaats na diagnostisch onderzoek en voor interventie
- Inhoud:
▪ Heden (overlopen onderzoeken, label en setting en uitleggen wat ASS, ADHD, … inhoud)
▪ Verleden en tekomst (oorzaak, prognose, behandeling en verwijzing)
▪ Ruimte voor vragen ! (niet alleen negatief)
▪ Follow-up
Doel? 1) Informatie geven (psycho-educatie)
2) Steun (empathisch opstellen, er zijn als mens)
3) Planning + verwijzing
Uitgangssituatie - Mate van bezorgdheid vooraf, taxatie van de ernst (door ouders)
- Kennis van de normale ontwikkeling (vb. hebben de ouders nog kinderen?)
- Intellectueel niveau van de ouders (zoeken naar wat aansluit bij het niveau van de ouders)
- Schuld en schaamtegevoelens
- Bespreekbaarheid met significante anderen (vb. geïsoleerd of bespreekbaar met context?)
- Haalbaarheid van advies (m.i.v. gezins-organisatie, draagkracht, logistiek, …)
- Consequenties voor het kind (voorrang geven aan prioriteiten)
- Tegenstrijdige meningen binnen gezin
- Eerdere (negatieve) ervaringen met hulpverlening
- ‘Wondertherapieën’ (geen valse hoop bekrachtigen, zeggen waarop het staat op een respectvolle manier)
- Verwachtingen van ouders (structuur bieden)
Setting? - Bij voorkeur 2 hulpverleners: arts + psycholoog/orthopedagoog
▪ Duidelijke structuur, aangezien het vaak al heel overweldigend is voor de ouders
▪ 1 van beide leidt gesprek (psycholoog of orthopedagoog omdat die het kind het beste kennen)
▪ Andere doet aan procesbewaking + expertbijdrage (expert omdat die kan kijken of ouders mee zijn in wat er vertelt wordt)
▪ Beide ouders aanwezig!
▪ Wat met het kind? (niet handig als kind bij gesprek is, want dan moet je op 2 niveaus communiceren)
Professioneel gedrag - Relatie ouders-professioneel
- Moeilijke vragen (niet iets verzinnen, zeggen dat je in overleg gaat om een correct antwoord te kunnen bieden)
- Respect voor individu
- Hoop en ontkenning (duidelijk en eerlijk zijn)
- Algemene principes
1. Eerlijk en duidelijk
2. Hulpvaardig
3. Meevoelend
4. Ruimte voor emoties!
1
,GEDRAGSMODIFICATIE
Wat? - Gedragsmodificatie:
▪ Focust vooral op gedrag en heeft betrekking op manipuleren van de omgeving om zijn gedragsdeficieten (te weinig) of –excessen (te veel,
storend, defensief, …) te veranderen
▪ Technieken gericht op aanleren (verwerving of verhoging frequentie) of afleren (wegwerking of vermindering frequentie) van gedrag
▪ Succesvol toegepast bij populaties variërend van ernstig verstandelijk beperkt tot hoogbegaafd, jong en oud, typisch ontwikkelende kinderen maar
ook kinderen met ontwikkelingsstoornissen
Conditionering - Vooral gebaseerd op operante conditionering ~ (bewuste handelingen, staat onder consequente controle) Jij stuurt de actie tijdens de uitvoering voortdurend bij met je eigen wil en aandacht.
▪ Bekrachtigen (gedrag laten toenemen)
o Positieve bekrachtiging: iets positief laten toenemen (+ S +)
o Negatieve bekrachtig: iets negatief laten afnemen (- S -)
o Vermijden: iets negatiefs laten uitblijven (° S -)
▪ Straffen (gedrag laten afnemen)
o Positieve straf: iets toevoegen die negatief is (+ S -)
o Negatieve straf: iets afnemen die positief is (- S +)
o Vermijden: iets positiefs laten uitblijven (° S +)
- Klassieke conditionering (fysiologische reacties, staat onder antecedente controle) Je lichaam reageert automatisch nadat een prikkel (antecedent) de reactie triggert. Je hebt er vooraf en tijdens de
reactie geen directe bewuste controle over.
▪ Respondente extinctie: herhaaldelijk aanbieden van de CS zonder aanwezigheid van de UCS, zal uiteindelijk ertoe leiden dat CS niet langer de CR
zal kunnen uitlokken (vb. CS = hond, UCS = beet hond en CR = angst door beet hond)
▪ Counterconditionering: techniek die helpt om een negatieve emotionele reactie, zoals angst of stress, te vervangen door een positievere of
neutrale respons. Deze methode is gebaseerd op het idee dat onze emotionele reacties voortkomen uit eerdere conditionering (denk aan Pavlov’s
experimenten met honden) en dat we deze associaties opnieuw kunnen trainen.
▪ Systematische desensitisatie: soort van exposure
Technieken om gedrag te - Positieve bekrachtiging = in frequentie laten toenemen van gedrag door positieve stimuli toe te dienen zodra het gedrag optreedt: eetbare stimuli,
versterken tastbare stimuli, activiteiten, sociale stimuli, multipel inwisselbare stimuli vb. stickers (+S+)
- Adventitious bekrachtiging: bepaald ongewenst gedrag dat gevolgd wordt door een bekrachtiger en dus sterker wordt
- Intermittente bekrachtiging: Om een gedrag in stand te houden door het occasioneel te bekrachtigen i.p.v. telkens als het zich voordoet. (vb. hard
studeren wil niet zeggen dat je altijd beloond wordt, maar wel eens in de zoveel tijd. Daarom blijf je het doen.)
▪ Continue (altijd) bekrachtiging – intermittente (niet altijd) bekrachtiging – operante (nooit) extinctie
- Ratio schedules: Contingent met het aantal responsen (je kan het tellen. Vb. gedrag zo vaak stellen voor er een beloning komt)
▪ Fixed ratio (FR)
o Nadat een studente vier keer tijdig een taak indient, wordt ze beloond met een extra punt → FR 4 (als het altijd zo is)
▪ Variable ratio (VR)
o Nadat een studente telkens tijdig een taak indient, krijgt ze gemiddeld na 4 taken een extra punt → VR 4 (als het gemiddeld is, dus niet altijd)
o Dit is waarom sociale media zo verslavend is, je weet nooit wanneer je dopamine-hit komt dus je blijft scrollen
- Simple interval schedules: Contingent met een respons na een bepaalde tijdsperiode
▪ Fixed Interval (FI)
o Moeder spreekt met haar kinderen af dat hun verzoeken voor een maaltijd of snoep slechts ingewilligd worden na pauzes van 2 uur: 8 u.
ontbijt, 10 u. snack, 12 u. middagmaal, 14 u. snack, 16 u. vieruurtje, 18 u. avondmaaltijd. Tussenin baten de verzoeken van de kinderen
niet. Eens de 2 uren verstreken, heeft hun vraag wel succes → FI 2 u. (mochten ze na 1 uur vragen, geen succes)
▪ Variable Interval (VI)
o In PACMAN, één van de oudste computerspelletjes, kan je extra punten scoren door je pacman een vrucht te laten “opeten”. De tijd dat je
moet wachten op een volgende vrucht is variabel en duurt gemiddeld 4 minuten → VI 4 min.
2
, - (Interval) schedules with limited hold: Contingent met een respons binnen een bepaald tijdsinterval na een bepaalde tijdsperiode
▪ ‘Timer’-spel: Kinderen ruziën in auto tijdens reis. Timer gemiddeld na 25 min. (2 sec. lang). Indien leuk spelen, 5 min. extra tv in motel, anders – 5
min. Alleen tijdens afgaan timer beloning mogelijk. → VI 25 min./LH 2 sec. (vaak in dagelijks leven vb. Bus) → EXA!
▪ Fixed-Interval (FI) met Limited Hold: Nadat het vaste tijdsinterval is verstreken, moet de respons binnen een specifieke tijd plaatsvinden.
o Voorbeeld (FI 5 min / LH 10 sec): Na elke 5 minuten is een beloning beschikbaar, maar je moet binnen 10 seconden reageren, anders
begint de volgende cyclus van 5 minuten zonder dat je iets krijgt.
▪ Variable-Interval (VI) met Limited Hold: Hetzelfde principe, maar de intervallen tussen de vensters variëren. Dit creëert een nog hogere
alertheid omdat je nooit weet wanneer het (korte) venster open gaat.
o Voorbeeld: Het checken van een 'flash sale' op een website die op willekeurige momenten verschijnt en slechts 2 minuten duurt.
▪ Fixed-Ratio (FR) met Limited Hold: Hoewel minder gebruikelijk in basis-tekstboeken, betekent dit dat de vereiste hoeveelheid werk binnen een
bepaalde tijdslimiet moet worden voltooid.
o Voorbeeld: Je krijgt een bonus als je 50 producten inpakt (FR 50), maar alleen als je dit binnen 30 minuten doet (LH 30 min).
- Duration schedules: Contingent met een respons met een bepaalde duur (bepaalt gedrag gedurende een bepaalde periode laten zien om een beloning te
krijgen)
▪ Fixed Duration (FD)
o Een jongen wordt door vader beloond wanneer hij elke dag 30 min. op de piano speelt ten einde een stuk in de vingers te krijgen
→ FD 30 min.
▪ Variable Duration (VD)
o Wanneer er echter te veel huiswerk op het programma staat, geeft vader de beloning reeds voor 30 min. Hij verwacht echter wel dat er de
volgende dag gecompenseerd wordt door langer te oefenen → VD 30 min.
- Token economy systeem: beslissen over de doelgedragingen adhv geschikte tokens
→ hoe lang een aangeleerd gedrag blijft voortbestaan nadat
je bent gestopt met het geven van de beloning.
Technieken om gedrag te - Extinctie: verminderen van gedrag door het weglaten van positieve bekrachtigers (er kan een combinatie met positieve bekrachtigers zijn)
verzwakken
- Straf: om ongepast gedrag te verminderen of te elimineren (alleen inzetten indien nodig!)
(gedrag ombuigen zonder naar
▪ Fysieke bestraffing (+ S -) → vb. activatie van pijnreceptoren, gevoel van onbehagen uitlokken
straf te grijpen)
▪ Reprimande (+ S -) → vb. berisping
▪ Time out (- S +) → transfer naar een minder bekrachtigende omgeving na het stellen van een bepaald gedrag
▪ Response cost (- S +) → vb. verkeersboete
Kans op succes bij straf vergroten: tegelijk gewenst alternatief gedrag bekrachtigen, bekrachtiging van ongewenst gedrag elimineren,
prikkel moet effectief zijn/aansluiten bij individu, expliciteren regels, onmiddellijk volgen op overtreding
3
