Artikels OHIM
Diagnostische cyclus en handelingsplanning ....................................................................... 2
1. Saleebey, D. (2006) - Power in the people .............................................................................. 2
2. Schittekatte, M. (2020) - Kwaliteitsvolle psychodiagnostiek ....................................................... 6
3. Savenije, A. & van Lawick, J. (2014) – Methoden en technieken ............................................... 7
4. De Bruyn et al. (2005) - Diagnostische cyclus .........................................................................13
5. Schalock et al. (2018) – systematische aanpak om het persoonlijk welzijn te verbeteren ...........15
6. Verheij, F. (2003) – Behandelingsplanning ..............................................................................17
7. Pameijer et al. (2007) - Handelingsgericht werken op school ...................................................23
Orthopedagogische methoden ........................................................................................... 25
1. Van de Siepkamp (2005) - Gentle Teaching ............................................................................25
2. De Corte (2005) – Gentle Teaching op Vlaamse wijze in de 21 ste eeuw .....................................30
3. Thompson et al. (2009) - Support and support needs ... ..........................................................33
4. Claes et al. (2012) – The influence of support strategies, environmental factors and client
characteristics on quality of life-related personal outcomes ..........................................................36
5. Van Loon et al. (2010) – Persoongerichte ondersteuningsuitkomsten schaal (POS)....................38
6. Morisse F., et al. (2019) - Emotionele ontwikkeling en verstandelijke beperking vanuit
ontwikkelingsdynamisch perspectief: state of the art ...................................................................41
7. Morisse F., et al. (2013) - Quality of Life in Persons with ID and MHP .......................................44
Orthopedagogische praktijken ........................................................................................... 47
1. De Maeyer et al. (2014) - Outreachend werken: ‘de doelgroep’ aan het woord .........................47
2. Grymonprez et al. (2017) - Outreach social work: van het beheren van toegang tot
toegankelijkheidspraktijken ........................................................................................................49
3. Tomlinson, P. (accepted in 2020) - Ever-Changing Certainties: my diagnosis saga (labelling) .....52
1
,DIAGNOSTISCHE CYCLUS EN HANDELINGSPLANNING
1. Saleebey, D. (2006) - Power in the people
➢ Macht in de mensen
• Kernidee van het sterke-puntenperspectief
- Richt zich op het ontdekken, versterken en benutten van de kwaliteiten,
hulpbronnen en talenten van mensen.
- Staat in contrast met probleemgericht denken, dat zich vooral op
tekortkomingen en pathologie richt.
- Helpt cliënten om hun doelen, dromen en zelfvertrouwen te ontwikkelen.
- De aanpak eert het aangeboren vermogen van mensen tot groei en
transformatie, zelfs in moeilijke omstandigheden.
• De rol van cliënt en maatschappelijk werker
- Samenwerking en gelijkwaardigheid staan centraal: beide zijn actieve agenten.
- De werker vertrouwt op de wijsheid, moed en creativiteit van de cliënt.
- Het proces verandert de toon van de relatie: hoopvoller, mensgerichter en meer
toekomstgericht.
• Veranderingen in de praktijk
- De focus verschuift van problemen naar mogelijkheden
- Maatschappelijk werkers leren anders kijken naar situaties en cliënten.
- Door sterke punten te mobiliseren, kunnen cliënten meer autonomie en
levenskwaliteit bereiken.
• Ontwikkeling en toepassing
- Toegepast in o.a. jeugdzorg, ouderenzorg, verslavingszorg, geestelijke
gezondheidszorg, onderwijs.
- Verwant aan andere positieve benaderingen zoals:
▪ Positieve psychologie
▪ Oplossingsgerichte therapie
▪ Ontwikkelingsveerkracht
▪ Actieve gemeenschapsontwikkeling
▪ Narratieve benaderingen
• De fascinatie voor problemen en pathologie
- Onze cultuur is geobsedeerd door ziekte, stoornissen en slachtofferschap.
- Grote systemen (geneeskunde, farmacie, verzekeringen, media) profiteren
van het pathologie-denken.
- De DSM (Diagnostic and Statistical Manual) symboliseert deze trend:
▪ Classificeert steeds meer menselijke gedragingen als stoornissen.
▪ Verschuift van analytisch (oorzaakgericht) naar beschrijvend (symptoomgericht).
▪ Elke editie voegt nieuwe aandoeningen toe.
▪ Is commercieel zeer succesvol en invloedrijk geworden.
- De maatschappij bevindt zich in een “meedogenloze mars” om elk aspect van
menselijk gedrag als aandoening te labelen.
- Geestelijke gezondheid is een winstgevende industrie geworden, met talloze
professionals en “goeroes” die mensen aanmoedigen zich als slachtoffers te zien.
- Er ontstaat een “cyclus van progressieve zwakte” (Kenneth Gergen, 1994):
▪ Mensen worden voortdurend gedefinieerd in termen van wat er mis is
(impulsiviteit, depressie, laag zelfbeeld, enz.).
▪ Het versterkt het idee dat iedereen kwetsbaar of defect is.
- Dit betekent niet dat echte pijn of trauma wordt ontkend, maar dat de
dominantie van het pathologische model wordt bekritiseerd.
- De auteur pleit voor een herstel van evenwicht tussen erkenning van lijden en
aandacht voor menselijke kracht.
2
, • Het zoeken naar evenwicht – van pathologie naar veerkracht
- De taal van kracht en veerkracht is nog beperkt en onontwikkeld
- Volgens Sybil en Steve Wolin (1997):
▪ Het risicoparadigma (gericht op kwetsbaarheid) overheerst het
veerkrachtparadigma (gericht op herstel en kracht).
▪ Professionals voelen zich onzeker of naïef als ze niet-pathologische
taal gebruiken.
▪ Er is nood aan een nieuwe, ontwikkelingsgerichte woordenschat rond
sterke punten: termen als hoop, vindingrijkheid, competentie,
creativiteit moeten de plaats innemen van klinische labels.
- Doel: een structureel alternatief bieden voor de taal van pathologie die het
vakgebied domineert.
• Gevolgen voor het maatschappelijk werk
- Ook maatschappelijk werk is niet immuun voor pathologisch denken.
- Veel theorieën en methoden zijn gebouwd op de veronderstelling dat cliënten
cliënten worden vanwege hun tekortkomingen of stoornissen.
- Het sterke-puntenperspectief daagt dit fundamenteel uit: cliënten zijn geen
verzameling problemen, maar mensen met mogelijkheden en bronnen van kracht.
➢ De filosofie, principes en taal van het sterke-puntenperspectief
• Filosofie van het sterke-puntenperspectief
- Iedere persoon beschikt over bronnen van kracht, kennis en veerkracht, ook
in de moeilijkste omstandigheden
- Het perspectief verzet zich tegen de idee dat mensen hulp nodig hebben
omdat ze gebrekkig zijn. In plaats daarvan gaat het ervan uit dat:
▪ Mensen actieve mede-ontwerpers zijn van hun eigen leven,
▪ Herstel, groei en betekenis ontstaan uit relaties en context,
▪ en dat hoop een noodzakelijke voorwaarde is voor verandering.
- De mens wordt dus niet gezien als een verzameling symptomen of
tekortkomingen, maar als een wezen met potentieel, verhalen en mogelijkheden.
• Kritiek op het pathologie-denken
- De moderne hulpverlening, sterk beïnvloed door het biomedische model,
heeft geleid tot een cultuur van diagnose en controle.
Dit pathologiserend denken:
▪ Zet mensen neer als “gevallen” of “casussen”;
▪ Versterkt afhankelijkheid van experts;
▪ En creëert een subtiel systeem van sociale uitsluiting en ongelijkheid.
- Kenneth Gergen beschrijft dit als een cyclus van progressieve zwakte — een
zelfversterkend proces waarin cliënten steeds meer worden gedefinieerd door
hun problemen, waardoor ze zelf het geloof in eigen kracht verliezen.
- De nadruk op tekort en falen ondermijnt hoop en autonomie, terwijl het juist de
taak van hulpverlening is om kracht, mogelijkheden en herstel te stimuleren.
• Context-strippen en de reductie van de mens tot probleem
- Een belangrijk gevolg van het pathologie-denken is wat Saleebey noemt
“context-strippen”: het losmaken van mensen uit hun sociaal-culturele,
economische en spirituele context.
- Door cliënten te vertalen naar categorieën uit bijvoorbeeld het DSM of de
jeugdstrafrechtwetgeving:
▪ Verliezen we zicht op hun unieke verhaal,
▪ Missen we culturele en relationele factoren die bijdragen aan hun situatie,
▪ En reduceren we hun identiteit tot een diagnostisch label.
- Deze manier van kijken maakt echte samenwerking moeilijk, omdat ze de
cliënt herleidt tot een object van hulp in plaats van een partner in
verandering.
3
, • Reflectie, betekenis en taal
- Het sterke-puntenperspectief benadrukt dat kennis en verandering ontstaan in dialoog.
In plaats van louter technische interventies pleit het voor een reflectieve praktijk
(Schön, 1983) die vertrekt vanuit de betekeniswereld van de cliënt.
- Belangrijke vragen zijn:
▪ Wat vindt de cliënt zelf belangrijk?
▪ Hoe ziet hij of zij de eigen situatie?
▪ Wat zijn zijn of haar bronnen van hoop en kracht?
- Taal speelt hierin een centrale rol: woorden vormen de werkelijkheid.
Zoals Iris Murdoch stelde, leven mensen in een literaire sfeer — we maken
voortdurend verhalen van onze ervaringen
- De maatschappelijk werker helpt cliënten nieuwe woorden en verhalen te vinden die
hoop, mogelijkheden en zelfrespect uitdrukken, in plaats van wanhoop en falen.
• Bevrijding en empowerment
- Bevrijding is een kernprincipe van dit perspectief.
- Ze verwijst naar het proces waarbij mensen hun autonomie, stem en kracht herwinnen.
- Dit kan plaatsvinden in kleine, dagelijkse keuzes of in grote maatschappelijke
strijd, maar het vertrekpunt is steeds hetzelfde:
- het geloof in menselijke mogelijkheden.
- Mensen dragen een diep verlangen naar heldendom en groei — het
vermogen om obstakels te overwinnen, betekenis te creëren en te handelen
naar eigen waarden.
- Instituties of sociale systemen kunnen dit verlangen onderdrukken, maar het
verdwijnt nooit.
- De taak van de maatschappelijk werker is om deze innerlijke kracht te
herkennen, te versterken en ruimte te geven.
- Zoals Paulo Freire in Pedagogy of Hope (1996) stelt: hoop is geen luxe, maar
een voorwaarde voor menselijkheid en verandering.
• Kwetsbaarheid, menselijkheid en wederopstanding
- Het sterke-puntenperspectief erkent ook de duistere kanten van het menselijk
bestaan: wreedheid, haat en geweld.
- We worden soms geconfronteerd met daden van onmenselijkheid — maar het
perspectief nodigt uit tot zelfreflectie: hebben wij zelf nooit bijgedragen aan
pijn of uitsluiting van anderen?
- Volgens denkers als Becker, Fromm en Rank vloeien zulke daden voort uit
existentieel angst: onze confrontatie met eigen kwetsbaarheid en sterfelijkheid.
- Door macht te gebruiken over anderen proberen mensen hun eigen angst en
kleinheid te beheersen.
- Toch ligt juist in deze kwetsbaarheid ook de bron van menselijke grootsheid.
- Uit de as van lijden en verwoesting kan herstel en heldhaftigheid ontstaan.
- De menselijke geest bezit een vermogen tot wedergeboorte, zelfs na de
zwaarste trauma’s.
- Een voorbeeld is dat van het jonge meisje dat, na jaren van misbruik, de
kracht vindt om te overleven, te spreken en te helen — een symbool van
resilience en innerlijke kracht.
- De maatschappelijk werker en de moeder vormen met haar een verbond van
herstel; samen erkennen zij zowel de pijn als het wonder van groei.
- Deze visie benadrukt dat elke menselijke situatie, hoe donker ook,
mogelijkheden bevat voor herstel, verbinding en betekenis.
4
Diagnostische cyclus en handelingsplanning ....................................................................... 2
1. Saleebey, D. (2006) - Power in the people .............................................................................. 2
2. Schittekatte, M. (2020) - Kwaliteitsvolle psychodiagnostiek ....................................................... 6
3. Savenije, A. & van Lawick, J. (2014) – Methoden en technieken ............................................... 7
4. De Bruyn et al. (2005) - Diagnostische cyclus .........................................................................13
5. Schalock et al. (2018) – systematische aanpak om het persoonlijk welzijn te verbeteren ...........15
6. Verheij, F. (2003) – Behandelingsplanning ..............................................................................17
7. Pameijer et al. (2007) - Handelingsgericht werken op school ...................................................23
Orthopedagogische methoden ........................................................................................... 25
1. Van de Siepkamp (2005) - Gentle Teaching ............................................................................25
2. De Corte (2005) – Gentle Teaching op Vlaamse wijze in de 21 ste eeuw .....................................30
3. Thompson et al. (2009) - Support and support needs ... ..........................................................33
4. Claes et al. (2012) – The influence of support strategies, environmental factors and client
characteristics on quality of life-related personal outcomes ..........................................................36
5. Van Loon et al. (2010) – Persoongerichte ondersteuningsuitkomsten schaal (POS)....................38
6. Morisse F., et al. (2019) - Emotionele ontwikkeling en verstandelijke beperking vanuit
ontwikkelingsdynamisch perspectief: state of the art ...................................................................41
7. Morisse F., et al. (2013) - Quality of Life in Persons with ID and MHP .......................................44
Orthopedagogische praktijken ........................................................................................... 47
1. De Maeyer et al. (2014) - Outreachend werken: ‘de doelgroep’ aan het woord .........................47
2. Grymonprez et al. (2017) - Outreach social work: van het beheren van toegang tot
toegankelijkheidspraktijken ........................................................................................................49
3. Tomlinson, P. (accepted in 2020) - Ever-Changing Certainties: my diagnosis saga (labelling) .....52
1
,DIAGNOSTISCHE CYCLUS EN HANDELINGSPLANNING
1. Saleebey, D. (2006) - Power in the people
➢ Macht in de mensen
• Kernidee van het sterke-puntenperspectief
- Richt zich op het ontdekken, versterken en benutten van de kwaliteiten,
hulpbronnen en talenten van mensen.
- Staat in contrast met probleemgericht denken, dat zich vooral op
tekortkomingen en pathologie richt.
- Helpt cliënten om hun doelen, dromen en zelfvertrouwen te ontwikkelen.
- De aanpak eert het aangeboren vermogen van mensen tot groei en
transformatie, zelfs in moeilijke omstandigheden.
• De rol van cliënt en maatschappelijk werker
- Samenwerking en gelijkwaardigheid staan centraal: beide zijn actieve agenten.
- De werker vertrouwt op de wijsheid, moed en creativiteit van de cliënt.
- Het proces verandert de toon van de relatie: hoopvoller, mensgerichter en meer
toekomstgericht.
• Veranderingen in de praktijk
- De focus verschuift van problemen naar mogelijkheden
- Maatschappelijk werkers leren anders kijken naar situaties en cliënten.
- Door sterke punten te mobiliseren, kunnen cliënten meer autonomie en
levenskwaliteit bereiken.
• Ontwikkeling en toepassing
- Toegepast in o.a. jeugdzorg, ouderenzorg, verslavingszorg, geestelijke
gezondheidszorg, onderwijs.
- Verwant aan andere positieve benaderingen zoals:
▪ Positieve psychologie
▪ Oplossingsgerichte therapie
▪ Ontwikkelingsveerkracht
▪ Actieve gemeenschapsontwikkeling
▪ Narratieve benaderingen
• De fascinatie voor problemen en pathologie
- Onze cultuur is geobsedeerd door ziekte, stoornissen en slachtofferschap.
- Grote systemen (geneeskunde, farmacie, verzekeringen, media) profiteren
van het pathologie-denken.
- De DSM (Diagnostic and Statistical Manual) symboliseert deze trend:
▪ Classificeert steeds meer menselijke gedragingen als stoornissen.
▪ Verschuift van analytisch (oorzaakgericht) naar beschrijvend (symptoomgericht).
▪ Elke editie voegt nieuwe aandoeningen toe.
▪ Is commercieel zeer succesvol en invloedrijk geworden.
- De maatschappij bevindt zich in een “meedogenloze mars” om elk aspect van
menselijk gedrag als aandoening te labelen.
- Geestelijke gezondheid is een winstgevende industrie geworden, met talloze
professionals en “goeroes” die mensen aanmoedigen zich als slachtoffers te zien.
- Er ontstaat een “cyclus van progressieve zwakte” (Kenneth Gergen, 1994):
▪ Mensen worden voortdurend gedefinieerd in termen van wat er mis is
(impulsiviteit, depressie, laag zelfbeeld, enz.).
▪ Het versterkt het idee dat iedereen kwetsbaar of defect is.
- Dit betekent niet dat echte pijn of trauma wordt ontkend, maar dat de
dominantie van het pathologische model wordt bekritiseerd.
- De auteur pleit voor een herstel van evenwicht tussen erkenning van lijden en
aandacht voor menselijke kracht.
2
, • Het zoeken naar evenwicht – van pathologie naar veerkracht
- De taal van kracht en veerkracht is nog beperkt en onontwikkeld
- Volgens Sybil en Steve Wolin (1997):
▪ Het risicoparadigma (gericht op kwetsbaarheid) overheerst het
veerkrachtparadigma (gericht op herstel en kracht).
▪ Professionals voelen zich onzeker of naïef als ze niet-pathologische
taal gebruiken.
▪ Er is nood aan een nieuwe, ontwikkelingsgerichte woordenschat rond
sterke punten: termen als hoop, vindingrijkheid, competentie,
creativiteit moeten de plaats innemen van klinische labels.
- Doel: een structureel alternatief bieden voor de taal van pathologie die het
vakgebied domineert.
• Gevolgen voor het maatschappelijk werk
- Ook maatschappelijk werk is niet immuun voor pathologisch denken.
- Veel theorieën en methoden zijn gebouwd op de veronderstelling dat cliënten
cliënten worden vanwege hun tekortkomingen of stoornissen.
- Het sterke-puntenperspectief daagt dit fundamenteel uit: cliënten zijn geen
verzameling problemen, maar mensen met mogelijkheden en bronnen van kracht.
➢ De filosofie, principes en taal van het sterke-puntenperspectief
• Filosofie van het sterke-puntenperspectief
- Iedere persoon beschikt over bronnen van kracht, kennis en veerkracht, ook
in de moeilijkste omstandigheden
- Het perspectief verzet zich tegen de idee dat mensen hulp nodig hebben
omdat ze gebrekkig zijn. In plaats daarvan gaat het ervan uit dat:
▪ Mensen actieve mede-ontwerpers zijn van hun eigen leven,
▪ Herstel, groei en betekenis ontstaan uit relaties en context,
▪ en dat hoop een noodzakelijke voorwaarde is voor verandering.
- De mens wordt dus niet gezien als een verzameling symptomen of
tekortkomingen, maar als een wezen met potentieel, verhalen en mogelijkheden.
• Kritiek op het pathologie-denken
- De moderne hulpverlening, sterk beïnvloed door het biomedische model,
heeft geleid tot een cultuur van diagnose en controle.
Dit pathologiserend denken:
▪ Zet mensen neer als “gevallen” of “casussen”;
▪ Versterkt afhankelijkheid van experts;
▪ En creëert een subtiel systeem van sociale uitsluiting en ongelijkheid.
- Kenneth Gergen beschrijft dit als een cyclus van progressieve zwakte — een
zelfversterkend proces waarin cliënten steeds meer worden gedefinieerd door
hun problemen, waardoor ze zelf het geloof in eigen kracht verliezen.
- De nadruk op tekort en falen ondermijnt hoop en autonomie, terwijl het juist de
taak van hulpverlening is om kracht, mogelijkheden en herstel te stimuleren.
• Context-strippen en de reductie van de mens tot probleem
- Een belangrijk gevolg van het pathologie-denken is wat Saleebey noemt
“context-strippen”: het losmaken van mensen uit hun sociaal-culturele,
economische en spirituele context.
- Door cliënten te vertalen naar categorieën uit bijvoorbeeld het DSM of de
jeugdstrafrechtwetgeving:
▪ Verliezen we zicht op hun unieke verhaal,
▪ Missen we culturele en relationele factoren die bijdragen aan hun situatie,
▪ En reduceren we hun identiteit tot een diagnostisch label.
- Deze manier van kijken maakt echte samenwerking moeilijk, omdat ze de
cliënt herleidt tot een object van hulp in plaats van een partner in
verandering.
3
, • Reflectie, betekenis en taal
- Het sterke-puntenperspectief benadrukt dat kennis en verandering ontstaan in dialoog.
In plaats van louter technische interventies pleit het voor een reflectieve praktijk
(Schön, 1983) die vertrekt vanuit de betekeniswereld van de cliënt.
- Belangrijke vragen zijn:
▪ Wat vindt de cliënt zelf belangrijk?
▪ Hoe ziet hij of zij de eigen situatie?
▪ Wat zijn zijn of haar bronnen van hoop en kracht?
- Taal speelt hierin een centrale rol: woorden vormen de werkelijkheid.
Zoals Iris Murdoch stelde, leven mensen in een literaire sfeer — we maken
voortdurend verhalen van onze ervaringen
- De maatschappelijk werker helpt cliënten nieuwe woorden en verhalen te vinden die
hoop, mogelijkheden en zelfrespect uitdrukken, in plaats van wanhoop en falen.
• Bevrijding en empowerment
- Bevrijding is een kernprincipe van dit perspectief.
- Ze verwijst naar het proces waarbij mensen hun autonomie, stem en kracht herwinnen.
- Dit kan plaatsvinden in kleine, dagelijkse keuzes of in grote maatschappelijke
strijd, maar het vertrekpunt is steeds hetzelfde:
- het geloof in menselijke mogelijkheden.
- Mensen dragen een diep verlangen naar heldendom en groei — het
vermogen om obstakels te overwinnen, betekenis te creëren en te handelen
naar eigen waarden.
- Instituties of sociale systemen kunnen dit verlangen onderdrukken, maar het
verdwijnt nooit.
- De taak van de maatschappelijk werker is om deze innerlijke kracht te
herkennen, te versterken en ruimte te geven.
- Zoals Paulo Freire in Pedagogy of Hope (1996) stelt: hoop is geen luxe, maar
een voorwaarde voor menselijkheid en verandering.
• Kwetsbaarheid, menselijkheid en wederopstanding
- Het sterke-puntenperspectief erkent ook de duistere kanten van het menselijk
bestaan: wreedheid, haat en geweld.
- We worden soms geconfronteerd met daden van onmenselijkheid — maar het
perspectief nodigt uit tot zelfreflectie: hebben wij zelf nooit bijgedragen aan
pijn of uitsluiting van anderen?
- Volgens denkers als Becker, Fromm en Rank vloeien zulke daden voort uit
existentieel angst: onze confrontatie met eigen kwetsbaarheid en sterfelijkheid.
- Door macht te gebruiken over anderen proberen mensen hun eigen angst en
kleinheid te beheersen.
- Toch ligt juist in deze kwetsbaarheid ook de bron van menselijke grootsheid.
- Uit de as van lijden en verwoesting kan herstel en heldhaftigheid ontstaan.
- De menselijke geest bezit een vermogen tot wedergeboorte, zelfs na de
zwaarste trauma’s.
- Een voorbeeld is dat van het jonge meisje dat, na jaren van misbruik, de
kracht vindt om te overleven, te spreken en te helen — een symbool van
resilience en innerlijke kracht.
- De maatschappelijk werker en de moeder vormen met haar een verbond van
herstel; samen erkennen zij zowel de pijn als het wonder van groei.
- Deze visie benadrukt dat elke menselijke situatie, hoe donker ook,
mogelijkheden bevat voor herstel, verbinding en betekenis.
4
